Wacław Stachiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Teofil Stachiewicz
Wacław Teofil Stachiewicz
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 19 listopada 1894
Lwów
Data i miejsce śmierci 12 listopada 1973
Montreal
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Stanowiska szef Sztabu Głównego WP, szef Sztabu Naczelnego Wodza
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Odznaka „Za wierną służbę”
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order Białego Lwa III Klasy (Czechosłowacja) Order Krzyża z Orłem I Klasy (Estonia) Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Order Korony Jugosłowiańskiej I klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Grób Wacława Teofila Stachiewicza na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Wacław Teofil Stachiewicz (ur. 19 listopada[1] 1894 we Lwowie, zm. 12 listopada 1973 w Montrealu) – generał brygady II RP, (generał dywizji na uchodźstwie[potrzebne źródło]) Wojska Polskiego, szef Sztabu Głównego (1935–1939), pisarz wojskowy, wolnomularz, członek loży wolnomularskiej Tomasz Zan w Wilnie[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Był uczniem V Gimnazjum mieszczącego się we Lwowie przy ulicy Wałowej. Jerzy Kirchmayer tak scharakteryzował przyszłego generała: „Wacek był tylko o rok starszy ode mnie. Delikatnego zdrowia, mniej przystojny od swego starszego rodzeństwa, wyróżniał się nieprawdopodobnymi postępami w naukach. Z roku na rok miewał na świadectwach tylko stopnie bardzo dobre i celujące z odznaczeniem. Stopień dobry uważałby za klęskę. Mówiono o nim, że jest najlepszym uczniem nie tylko w V gimnazjum, do którego uczęszczał, ale w ogóle w całym Lwowie. Wacek cierpiał na bóle głowy i wujostwo Teofilowie obawiali się, że powodem tego jest zbyt forsowna nauka. Dlatego byli radzi, ilekroć mogli go przywieźć na Pasieki. Bawiliśmy się wówczas w Indian, dzielnych Osagów i złych Pawnisiów, w Wołodyjowskich, Longinusów i Kmiciców. Były to kochane czasy”.

Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia w zakresie geologii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. W 1912 wstąpił do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, w którym ukończył szkołę podoficerską i niższą oficerską. Z racji posiadanego wykształcenia specjalizował się w wykorzystywaniu kartografii i topografii dla potrzeb wojskowych.

Służba w Legionach Polskich i C.K. Armii[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej, w sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Dowodził plutonem w V batalionie 1 Pułku I Brygady Legionów. 9 października 1914 awansowany do stopnia podporucznika. Następnie na dwa miesiące oddelegowany do tworzenia struktur niepodległościowej organizacji na terenie Królestwa Polskiego. W lutym 1915 przeniesiony do 5 Pułku Legionów, w którym walczył na froncie dowodząc 4 kompanią. Został ranny w bitwie pod Konarami w maju 1915. W Legionach pełnił m.in. funkcje dowódcy batalionu i adiutanta (szefa sztabu) pułku. W marcu 1917 ukończył Kurs Oficerów Sztabu Generalnego przy Inspektoracie Polskich Sił Zbrojnych w Warszawie.

Po kryzysie przysięgowym w sierpniu 1917 został wcielony do armii austriackiej w stopniu sierżanta i odkomenderowany na front włoski. W marcu 1918 na rozkaz Komendanta Głównego POW, Edwarda Śmigłego-Rydza, zdezerterował z frontu i dotarł do Warszawy, gdzie objął stanowisko szefa sztabu Komendy Naczelnej nr I POW.

Służba w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

W odrodzonym Wojsku Polskim pełnił funkcje szefa Oddziału I i zastępcy szefa sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego Warszawa, oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa WP przy Dowództwie III Korpusu Armii Polskiej we Francji, szefa wydziału w Departamencie I Ministerstwa Spraw Wojskowych, szefa Sekcji Organizacyjnej w Oddziale I Sztabu MSWojsk. Podczas ofensywy sowieckiej, w maju 1920 został szefem Oddziału I, a następnie II Sztabu Armii Rezerwowej gen. Sosnkowskiego. Pełnił tam także funkcje oficera operacyjnego.

Po rozwiązaniu Armii Rezerwowej wrócił do ministerstwa jako szef Sekcji Organizacyjnej, a następnie Wydziału Organizacyjnego Oddziału I Sztabu Generalnego WP. W październiku 1921 rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wojennej (Ecole Superieure de Guerre) w Paryżu i staż liniowy we Francji. Do kraju wrócił w styczniu 1924 i objął stanowisko asystenta w Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. 3 listopada 1925 przesunięty został ze stanowiska asystenta na stanowisko wykładowcy [3]. W kwietniu 1926 objął stanowisko szefa Oddziału I Sztabu Generalnego, skąd w czerwcu 1927 został przeniesiony do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych na stanowisko I oficera sztabu Inspektoratu Armii. Następnie, został skierowany do służby liniowej. Od stycznia 1928 był dowódcą 27 Pułku Piechoty w Częstochowie. 28 stycznia 1929 mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 1 Dywizji Piechoty Legionów w Wilnie. 12 grudnia 1933 mianowany dowódcą 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie [4].

26 stycznia 1935 Prezydent RP, na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, awansował go do stopnia generała brygady. Była to ostania nominacja generalska podpisana przez Marszałka Piłsudskiego.

5 czerwca 1935 Prezydent RP mianował go szefem Sztabu Głównego WP. Został jednym z najbliższych współpracowników nowego generalnego inspektora sił zbrojnych, gen. dyw. Edwarda Śmigłego-Rydza. Na tym stanowisku podjął intensywne prace nad opracowaniem planu przebudowy i modernizacji wojska, nadzorował prace nad nowym planem mobilizacyjnym oraz koordynował prace nad planem wojny z Rosją (Plan Wschód), a od 4 marca 1939 także z Niemcami (Plan Zachód).

W momencie wybuchu wojny automatycznie objął stanowisko szefa Sztabu Naczelnego Wodza, marsz. Śmigłego-Rydza. Po ewakuacji Naczelnego Wodza do Brześcia, gen. Stachiewicz pozostał w Warszawie do 9 września w celu koordynacji obrony linii środkowej Wisły, po czym dołączył do sztabu w Brześciu. Na rozkaz Naczelnego Wodza, 18 września 1939 przekroczył ze sztabem granicę rumuńską, gdzie został internowany w Stanic-Prahova koło Ploeszti. W styczniu 1940 uciekł z internowania i przez Bukareszt trafił do Jugosławii gdzie na rozkaz gen. Kukiela udał się do Algieru.

Na skutek nacisków gen. Sikorskiego został internowany przez władze francuskie w Algierze. 6 listopada 1943 został wezwany przez nowego Naczelnego Wodza, gen. Kazimierza Sosnkowskiego do Londynu, gdzie jednak przebywał do końca wojny bez jakiegokolwiek przydziału. Po wojnie, w grudniu 1946 został zdemobilizowany.

W grudniu 1948 przeniósł się do Kanady, do Montrealu, gdzie poświęcił się pracy pisarskiej i badawczej nad polskimi przygotowaniami do wojny. Naczelny Wódz, gen. broni Władysław Anders mianował go generałem dywizji ze starszeństwem z 1 stycznia 1964. Zmarł w Montrealu 12 listopada 1973 i został tam pochowany.

W 2004 został patronem Dyżurnej Służby Operacyjnej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Syn Teofila, lekarza, i Anieli z Kirchmayerów (stryjecznej siostry Kazimierza Kirchmayera, ojca Jerzego. Brat Marii i Juliana.

Jego żoną była Wanda z d. Abraham (siostra gen. Romana Abrahama), miał dwóch synów (Bogdana i Juliusza) i córkę (Ewę).

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • chorąży – 29 września 1914
  • podporucznik – 5 marca 1915
  • porucznik – 2 lipca 1915
  • kapitan
  • major
  • podpułkownik – 11 czerwca 1920 zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w piechocie, „w grupie byłych Legionów Polskich”, 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik Sztabu Generalnego – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 31. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5]
  • generał brygady – 26 stycznia 1935 ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 1. lokatą w korpusie generałów[6]
  • generał dywizji – ze starszeństwem z 1 stycznia 1964 w korpusie generałów

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Wierności dochować żołnierskiej, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 1998, ISBN 83-86678-71-2, 832.
  • Pisma, Tom I: Przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939, Instytut Literacki, Paryż 1977
  • Pisma, Tom II: Rok 1939, Instytut Literacki, Paryż 1979
  • Z relacji szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Zasadnicze decyzje Naczelnego Wodza w ciągu kompanii wrześniowej W: Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, wybór i oprac. Mieczysław Cieplewicz, Eugeniusz Kozłowski, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07709-6, ss. 54-77

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kryska Karski i Żurakowski, Strzałkowski oraz Cieplewicz i Kozłowski, a także Rocznik Oficerski 1932 r., jako datę urodzenia podają 19 listopada, natomiast Stawecki i inne źródła, w tym Lista oficerów dyplomowanych z 1931 r. i Rocznik Oficerski 1928 r. podają datę 18 listopada
  2. Cezary Leżeński, Legiony to braterska nuta... czyli od Legionów do masonów, Wolnomularz Polski, nr 40, listopad-grudzień 2003, s. 15.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 121 z 17.11.1925 r.
  4. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 12.12.1933 r., Dziennik Pers. MSWojsk. Nr 2 z 26.01.1934 r., s.
  5. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 131 z 17.12.1924 r.
  6. Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 1 z 26.01.1935 r.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Rok. III, Nr 43, str. 1722. Warszawa 27 grudnia 1921.
  8. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  9. „Za męstwo i osobistą odwagę okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1836 z 12 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1209)
  10. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 689.
  12. FredF. Puss FredF. (red.), Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, s. 155, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991, s. 62
  • Stawecki Piotr, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6, ss. 317-318
  • Waldemar Strzałkowski, Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r., Stachiewicz Wacław Teofil (1898-1973) w: Jurga Tadeusz, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1990, wyd. I, ISBN 83-211-1096-7, ss. 823-824
  • Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 r.), Sztab Główny WP, Warszawa 1931
  • Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, wybór i oprac. Mieczysław Cieplewicz, Eugeniusz Kozłowski, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07709-6, s. 52-53
  • Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych
  • Roczniki Oficerskie 1924, 1928 i 1932 rok
  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917,
  • Jerzy Kirchmayer, Pamiętniki, Książka i Wiedza, Warszawa 1975, wyd. III, s. 33
  • Archiwum Juliana Stachiewicza (brata Wacława) w zbiorach Instytutu Piłsudskiego