7 Dywizja Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 7 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 7 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 7.
7 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Dowódcy
Pierwszy gen. ppor. Adam Mokrzecki
Ostatni gen. bryg. Janusz Gąsiorowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Częstochowa
Podległość Armia Kraków
Rodzaj wojsk Piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Bitwa komarow 1920.png

7 Dywizja Piechoty[a] (7 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

7 Dywizja Piechoty w latach 1919-1921[edytuj | edytuj kod]

14 maja 1919 w rejonie Częstochowy rozpoczęto formowanie 7 Dywizji Piechoty w składzie:

7 Dywizja Piechoty w latach 1921-1939[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny z bolszewikami dywizja przeszła na „stopę pokojową”. Rozformowano brygady piechoty i brygadę artylerii oraz dywizyjne pododdziały broni i służb. Ze składu dywizji wyłączono 11 Pułk Piechoty i podporządkowano go dowódcy 23 DP.

W sierpniu 1921 kompania telegraficzna została włączona do 5 Pułku Łączności jako 3 kompania. 16 października tego roku 7 Dywizjon Artylerii Ciężkiej wraz z baterią zapasową został włączony do 4 Pułku Artylerii Ciężkiej.

7 DP była rozlokowana na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Dowództwo i poszczególne jednostki stacjonowały w garnizonach:

Armia krakow 1939.png

Dywizja w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z planem operacyjnym „Zachód” 7 DP pod dowództwem gen. bryg. Janusza Gąsiorowskiego weszła w skład Armii "Kraków". Przewidziana została do obrony odcinka granicy długości 40 km LubliniecKrzepice na styku z Armią "Łódź".

Skład[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille i obsada personalna 7 DP w dniu 1 września 1939 przedstawiała się następująco (w nawiasie podano nazwę jednostki mobilizującej):

  • Kwatera Główna 7 DP
    • Dowództwo
      • dowódca dywizji - gen. bryg. Janusz Gąsiorowski
      • dowódca piechoty dywizyjnej - płk dypl. Kazimierz Janicki
      • dowódca artylerii dywizyjnej - ppłk dypl. Stanisław Wojtowicz
        • oficer sztabu - mjr Józef Chrzanowski
        • oficer sztabu - kpt. Andrzej Borkowski
    • Sztab
      • szef sztabu - ppłk dypl. Leopold Ombach
      • oficer operacyjny - kpt. dypl. Zygmunt Jarzęcki (poległ 18.IX)
      • pomocnik oficera operacyjnego - kpt. Edward Petkowicz
      • oficer informacyjny - kpt. Jerzy Marynowski
      • pomocnik oficera informacyjnego - kpt. Stanisław Wołowiec
      • dowódca łączności - kpt. Michał Banasiak
      • kwatermistrz - kpt. dypl. Aleksander Ratuszny
      • szef sanitarny - mjr dr med. Wiśniewski
  • 25 Pułk Piechoty
  • 27 Pułk Piechoty
  • 74 Górnośląski Pułk Piechoty
  • 7 Pułk Artylerii Lekkiej
  • 7 Dywizjon Artylerii Ciężkiej typ II z plutonem taborowym nr 7
  • 7 Batalion Saperów (Ośrodek Sapersko-Pionierski 7 DP)
  • bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A nr 7 (5 daplot.)
  • kompania kolarzy nr 41 (27 pp)
    • dowódca kompanii – por. Zygmunt Szewczyk
  • szwadron kawalerii dywizyjnej (Komenda Rejonu PWK)
  • dowódca szwadronu – mjr Kazimierz Mikołajewski
  • samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 41 (25 pp)
  • kompania telefoniczna 7 DP
    • dowódca kompanii - kpt. Kazimierz Larys
  • pluton radio 7 DP
  • pluton łączności Kwatery Głównej 7 DP
  • drużyna parku łączności 7 DP
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 7 (7 pal)
  • pluton pieszy żandarmerii nr 7 (Pluton Żandarmerii Częstochowa)
    • dowódca plutonu - por. Karski
  • kompania sztabowa
  • kompania asystencyjna nr 141 (27 pp)
  • poczta polowa nr 108 (Urząd Poczt i Telegrafu Łódź)
  • pluton parkowy uzbrojenia nr 401 (7 pal)
  • park intendentury typu I nr 401 (Składnica Materiału Intendenckiego Nr 17 w Częstochowie)
  • kompania sanitarna nr 401 (27 pp)
    • dowódca kompanii - mjr dr med. Roman Rettinger
  • szpital polowy nr 401
  • polowa pracownia dentystyczna nr 401
  • polowa Kolumna dezynfekcyjno-kąpielowa nr 401
  • polowa pracownia bakteriologiczno-chemiczna nr 401
  • zespół przeciwgazowy nr 401
  • kolumna taborowa parokonna nr 401
  • kolumna taborowa parokonna nr 402
  • kolumna taborowa parokonna nr 403
  • kolumna taborowa parokonna nr 404
  • warsztat taborowy nr 401
  • sąd polowy 7 DP (Dowództwo 7 DP)
  • Ośrodek Zapasowy 7 DP
  • Batalion ON "Kłobuck" – kpt. Stanisław Ostaszewski

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Kadra 4 Dywizjonu Taborów w Łęczycy miała zmobilizować dla 7 DP, w I rzucie mobilizacji powszechnej dowództwa grup marszowych służb typ II nr 401 i 402, kolumny taborowe parokonne nr 405, 406, 407 i 408 oraz pluton taborowy nr 431. Mobilizacja została przerwana z uwagi na postępy Wehrmachtu. Brak danych czy, a jeżeli tak to, które z wymienionych wyżej pododdziałów zostały wystawione. Pozostałe pododdziały taborów zostały zmobilizowane, w mobilizacji alarmowej przez Kadrę Batalionu Zapasowego 74 Pułku Piechoty w Piotrkowie Trybunalskim. Bataliony marszowe pułków piechoty miały zostać zmobilizowane dopiero w II rzucie mobilizacji powszechnej. Pododdziały sanitarne dywizji, z wyjątkiem kompanii sanitarnej, mobilizował 4 Szpital Okręgowy w Łodzi. Kompania łączności 7 DP zmobilizowała wszystkie pododdziały łączności dywizji.

Działania wojenne[edytuj | edytuj kod]

Na skutek niekorzystnie rozwijających się działań wojennych, dywizja w nocy z 1 na 2 września 1939 r. wycofała się pod naciskiem niemieckiej 1 DPanc. z zajmowanych pozycji w rejonie Truskolasów i Kłobucka i obsadziła główny pas obrony wokół Częstochowy. W Wilkowiecku został rozbity szwadron dywizyjnej kawalerii, próbujący zatrzymać niemieckie czołgi i osłonić styk dywizji z Wołyńską Brygadą Kawalerii.

Walki o Częstochowę były prowadzone z sukcesem, przeciwnikowi zadano duże straty, ale wobec niekorzystnego rozwoju sytuacji na froncie 7DP zmuszona była wycofać się z Częstochowy, by uniknąć okrążenia[1].

2 września gen. Gąsiorowski odebrał rozkaz od dowódcy Armii "Kraków" gen. Antoniego Szyllinga, aby wycofać się w rejon Janowa. Wieczorem, po odparciu kilku ataków, dywizja rozpoczęła odwrót. Po kilkugodzinnym marszu, rano 3 września dotarła do miejsca koncentracji. W tym czasie przybył łącznik z dowództwa armii "Kraków", doręczając dowódcy 7 DP rozkaz o kolejnym wycofaniu się w rejon Pradeł i współdziałania z Krakowską Brygadą Kawalerii, wycofującą się spod Woźnik za Pilicę.

Rozkaz nie został jednak wykonany, gdyż z rejonu Żarek i Lelowa na pozycje 74 pp uderzyła niemiecka 2 Dywizja Lekka. Wykorzystując dogodną sytuację, rozbiła 2/74 pp spełniający rolę płd. skrzydła straży bocznej i wdarła się w ugrupowanie obronne 7 DP.

Wkrótce Niemcy spotęgowali natarcie wspierane przez czołgi i samochody pancerne. Pomimo skutecznego ognia 7 pal, straty poniesione przez polskie pododdziały okazały się bardzo poważne. Również i Niemcy okupili to zwycięstwo stratą blisko 50 wozów bojowych.

Grób zbiorowy żołnierzy 7 Dywizji Piechoty Wojska Polskiego oraz baonów Obrony Narodowej "Lubliniec" i "Kłobuck" poległych 4 września 1939 roku na cmentarzy w Lelowie

Po południu – okrążone w lasach w rejonie Złotego Potoku – oddziały polskie podjęły próbę przebicia się przez pierścień okrążenia. Natarcie, wspierane przez artylerię, było w początkowej fazie skuteczne; kawaleria dywizyjna uderzająca z Janowa w kierunku Bystrzanowic spowodowała nawet panikę niemieckiego sztabu 2 Dywizji Lekkiej. Jednakże ogień z broni maszynowej wspierany działami czołgów okazał się decydujący. Zdziesiątkowany 74 pp zmuszony był do pozostania w okrążeniu. Wieczorem oddziały 7 DP podjęły jeszcze jedną próbę wyrwania się z okrążenia dwoma zgrupowaniami. Pierwsze, złożone z części 74 pp, resztek kawalerii dywizyjnej i batalionu saperów pod ogólnym dowództwem płk Wacława Wilniewczyca, zdołało wyrwać się z okrążenia. Dnia 5 września dotarło ono na do Kielc. Kompania piechoty i pluton saperów, dowodzone przez płk Wilniewczyca stoczyły walkę na przedpolach Kielc z oddziałami 2 DLek. W walce tej zginęło 40 żołnierzy, a 60 odniosło rany. Następnie zgrupowanie to włączono do III batalionu 154 PP Grupy płk Glabisza. Po ciężkich walkach w okolicy Wiśniówki 6 września ze 154 PP sformowano w nocy z 6 na 7 września w okolicy Skarżyska-Kamiennej batalion zbiorczy i podporządkowano go 3 DP. Natomiast drugie zgrupowanie, kierowane przez zastępcę dowódcy 74 pp, ppłk dypl. Stanisława Wilimowskiego, wraz z dowództwem 7 DP poniosło olbrzymie straty i nie było już zdolne do dalszej walki. Przed południem 4 września resztki okrążonych jednostek w rejonie na płn.-zach. od Janowa złożyły broń. Zgrupowanie 27 pp, pod dowództwem ppłk B. Panka oraz 25 pp - ppłk A. Świtalskiego, wykrwawione w nocnych bojach, podczas starcia pod Ligotą Gawronną i Drochlinem zostały rozbite.

Rozbite oddziały podejmowały jeszcze na własną rękę próbę przebicia się. Nielicznym pododdziałom 7 Dywizji Piechoty udało się wydostać z okrążenia były to:

  • I bateria 7 Pułku Artylerii Lekkiej, część I batalionu 25 Pułku Piechoty, luźne grupy z 27 Pułku Piechoty oraz żołnierze Batalionu ON "Kłobuck". Pododdziały te dotarły w dniu 5 września do pozycji obronnych 36 Dywizji Piechoty nad rzeką Czarną. Sformowano z nich w lesie koło miejscowości Niebo batalion zbiorczy. Walczył on w pasie obrony 165 Pułku Piechoty.
  • Resztki 74 Pułku Piechoty i kawaleria dywizyjna dotarła 5 września do Kielc.
  • Część III batalionu 27 Pułku Piechoty przedostała się w rejon Gór Świętokrzyskich
  • Część III batalionu 25 Pułku Piechoty tj. ok. 150 żołnierzy dołączyła w Solcu do Armii Kraków
  • I batalion 74 Pułku Piechoty ok. 300 żołnierzy dotarł w rejon Ciepielowa, gdzie wziął udział w walce z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi. Oddział polski został tutaj okrążony i po śmierci dowódcy majora Józefa Pelca złożył broń. Po bitwie oddziały podpułkownika Wessel'a w lesie Dąbrowa dokonały mordu na ok. 150 polskich żołnierzach.
    • W dniu 4 września do Jędrzejowa wycofały się pododdziały z 7 Dywizji Piechoty:
  • dywizyjna kompania kolarzy
  • 7 bateria artylerii przeciwlotniczej
  • kilka kolumn taborowych

Odtworzenie dywizji w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem Komendy Głównej AK z VII 1944 r. o reorganizacji struktur terenowych konspiracji zbrojnej na obszarze Okręgu Radom-Kielce AK została utworzona 7 Dywizja Piechoty AK „Orzeł”, w skład której wchodziły 27 i 74 pp.

Obsada personalna Dowództwa 7 DP w latach 1919-1939[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

Szefowie sztabu:

Uwagi

  1. Potocznie, od miejsca stacjonowania dowództwa, nazywana dywizją "częstochowską".

Przypisy

  1. Adam Kurus: Częstochowa 1939: Zapomniana bitwa (pol.). Do broni. Portal historii ożywionej, 2012-05-17. [dostęp 2012-05-24].
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 502.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992