27 Pułk Piechoty (II RP)

27 Pułk Piechoty
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1919
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	15 czerwca
Nadanie sztandaru	1921
Dowódcy
Pierwszy	płk Antoni Jastrzębski
Ostatni	ppłk Bronisław Panek
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Częstochowa
Podporządkowanie	7 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	piechota

27 Pułk Piechoty (27 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

W czasie wojny obronnej 1939 pułk wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty walczącej w Armii Kraków.

W walce o granice 1918-1921

11 listopada 1918 roku w Częstochowie powstał 27 Pułk Piechoty. Kompania pierwsza wzięła wkrótce udział w walkach z Czechami, a w końcu lutego 1919 została wysłana na front ukraiński, gdzie wcielono ją do 8 Pułku Piechoty Legionów. Ponadto pułk wysłał był już w listopadzie 1918 roku dwie kompanie marszowe "Odsieczy Lwowa" pod Lwów.

W okresie organizacji pułk pełnił służbę na niespokojnym podówczas pograniczu polsko-niemieckim. 31 grudnia 1918 roku jego II batalion wyruszył na front. Po przybyciu do Hrubieszowa, batalion pozostał na miejscu, wysyłając na pierwszą linię poszczególne kompanie. I tak: kompania 5. wszedłszy w skład grupy kapitana Meraka, działała w obszarze Uchrynowa, staczając zaciętsze boje pod Sulimowem i Dołhobyczowem, 6. kompania wzmocniła grupę majora Bończy-Uzdowskiego, walczącą w obronie Włodzimierza Wołyńskiego i odznacza się w wypadzie na Wojnicę i w walkach we Włodzimierzu. W lutym 1919 zmienia ją kompania 7., która bierze udział w wypadzie na Iwanicze, a następnie pod dowództwem majora Lisa-Kuli - na Poryck. W tym okresie kompania 8. dozorowała przeprawy na Bugu, w okolicy Uściługa i Horodła. W kwietniu 1919 wszystkie kompanie ściągnięto do Włodzimierza Wołyńskiego. Od tej chwili II batalion 27 pp występuje w całości.

Rozkazem Naczelnego Wodza z 14 maja 1919 roku została powołana na obszarze Okręgu Generalnego Kielce w rejonie Częstochowy 7 Dywizja Piechoty (II PR). Dywizja w okresie wojny o granice funkcjonowała w składzie dwóch brygad piechoty, brygady kawalerii, pułku artylerii oraz służb. 27 Pułk Piechoty wspólnie z 11 Pułkiem Piechoty wchodził w skład XIV Brygady Piechoty.

W połowie maja 1919 oddziały polskie w Małopolsce Wschodniej i na Wołyniu podejmują działania zaczepne. II batalion, skierowany wraz z innymi oddziałami na Łuck odrzuca z drogi nieprzyjaciela i 16 maja zajmuje Łuck. Stąd został skierowany do obszaru Brodów współdziałając w obronie tego miasta z grupą "Bug". W jej składzie batalion przeprowadził w drugiej połowie czerwca manewr odwrotowy, a w zarządzonym niezwłocznie przeciwnatarciu powrócił na poprzednie pozycje.

12 sierpnia 1919 batalion ściągnięto z frontu i odesłano do Częstochowy, gdzie połączył się z Pułkiem. Pod koniec sierpnia 1919 7 Dywizja Piechoty pełniła służbę ubezpieczeniową na Śląsku Cieszyńskim. Pierwszy i trzeci batalion Pułku obsadził odcinek od Frysztatu do Dziedzic, a drugi batalion pozostawał w Skoczowie wykorzystując czas na reorganizację, uzupełnienie braków organizacyjnych i wyszkoleniowych. Na tym terenie pułk przebywał do połowy lutego 1920 roku, następnie wraca do Koszar Zawady.

1 marca 1920 Pułk przybył na front wschodni, a po krótkim pobycie w Zdołbunowie przyjechał do Zwiachla, gdzie w drugiej połowie marca, w obronie ruchowej przedmieścia, przeszedł swój chrzest ogniowy, jako całość. Następnie Pułk zajął odcinek Czyżówka-Seredy, broniąc Zwiachla z kierunku północnego. Zadanie swoje rozwiązał Pułk czynnie, przeprowadzając cały szereg wypadów.

W końcu kwietnia 1920 Naczelny Wódz, Marszałek Polski Józef Piłsudski, podjął działania mające na celu rozbicie wojsk radzieckich na Ukrainie i osiągnięcie linii Dniepru. 27 Pułk Piechoty osłaniając od południa 3 Armię generała Śmigłego-Rydza osiągnął obszar Skwiry stając tam w pozycji obronnej. W końcu maja front na Ukrainie ożywia się. Na przedpolu Skwiry i Szamrajówki wywiązują się przy współudziale 27 Pułku Piechoty walki, w których Polacy usiłują rozbić grupujące się oddziały jazdy Budionnego. Znaczniejsze boje stoczono w pierwszych dniach czerwca w wypadach na Tatarynówkę i Antonowo, gdzie żołnierz Pułku świetnie dotrzymywał pola silnym zgrupowaniom jazdy Budionnego. 5 czerwca 1920 armia konna Budionnego uderza pod Samhorodkiem i przerwawszy front polski, dąży pośpiesznie w kierunku Żytomierza. Polacy rozpoczynają odwrót. 27 Pułk Piechoty maszerując przez Wasilków, Radomyśl, Borszczów, spotyka 14 czerwca wieczorem pod Torczynem, 4 Dywizję Jazdy rosyjskiej zagradzającą dalszą drogę odwrotu. Pułk będąc wówczas w straży przedniej XIV brygady piechoty, uderza niezwłocznie na nieprzyjaciela i rozbija go, biorąc bogatą zdobycz. Nazajutrz Rosjanie skupiają rozproszone oddziały i parokrotnie ścierają się z Pułkiem, usiłując za wszelką cenę powstrzymać Polaków w dalszym marszu. Za każdym jednak razem ulegają, nie mogąc dotrzymać pola żołnierzom 27 pp.

Boje z jazdą Budionnego w obszarze Torczyna okryły 27 pp dobrze zasłużoną sławą. Dzień 15 czerwca, dzień patronki Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, stał się dniem Święta Pułkowego. W dalszym odwrocie Pułk zatrzymuje się w przejściowej obronie nad rzekami Usz i Uborć, a po ciężkim i krwawym boju pod Jwaczanami i Rudnią Radowelską, cofa się na Słucz i Stochód, po czym zatrzymuje się na linii górnego Bugu. Biorąc udział w osłonie koncentracji grupy manewrowej Naczelnego Wodza. 27. Pułk Piechoty bije się w składzie 7 Dywizji Piechoty w obszarze na wschód od Chełma, powstrzymując w ruchowej obronie oddziały 12. Armii Rosyjskiej. W pierwszych dniach września 1920 3 Armia Polska ruszyła znad Bugu do ofensywy. 27 Pułk Piechoty forsował Bug w Malczach i posuwał się w walkach na Kowel. Nieprzyjaciel nie stawiał na drodze poważniejszego oporu i w pościgu Pułk dotarł do rzeki Stochód, a następnie nad rzekę Horyń. Tu zastało go zawieszenie broni, które kładło kres wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Tutaj pełnił służbę na linii demarkacyjnej do czasu ratyfikacji pokoju. W kwietniu 1921 roku pułk powrócił do Częstochowy.

Po zakończeniu walk na froncie wschodnim, w kwietniu 1921, dokonano podsumowania kampanii. 27 Pułk Piechoty poniósł wielkie straty: śmiercią walecznych zginęło 14 oficerów i 143 szeregowych, w bezimiennych mogiłach legło ponad z górą 100 szeregowych. Rannych zostało 960 żołnierzy. Za wybitne czyny bojowe, za dzielność i męstwo w obliczu nieprzyjaciela srebrny krzyż Virtuti Militari V klasy otrzymało 35 żołnierzy, a Krzyż Walecznych 80 żołnierzy. Zebrali też wiele pochwał ze strony najwyższego dowództwa armii. Na terenie operacyjnym Pułk zdobył: parę tysięcy jeńców, 25 dział, 100 karabinów maszynowych, 12 samochodów pancernych.

12 października 1921 roku Józef Piłsudski niespodziewanie odwiedził częstochowską Jasną Górę i wizytował miejsce stacjonowania 27 Pułku Piechoty. Wizytacja musiała wypaść nadzwyczaj dobrze, skoro niedługo po tym zapadła decyzja o udziale pułku w przyłączeniu Śląska do Polski. Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych pułk został wcielony w skład Armii Śląskiej (dowódca gen. broni Stanisław Szeptycki)i 22 czerwca 1922 27 pp otrzymał rozkaz (pokojowego) przejęcia z rąk niemieckich Tarnowskich Gór i okolic. W sierpniu 1922, po wykonaniu zadania pułk powrócił w sierpniu 1922 do Częstochowy.

Pułk w okresie pokoju

Pułk stacjonował w garnizonie Częstochowa, w koszarach "Zawady" ul. Gen. J. H. Dąbrowskiego (obecnie gmach główny Politechniki Częstochowskiej). Począwszy od roku szkolnego 1932/1933 w pułku prowadzono Dywizyjne Kursy Podchorążych Rezerwy Piechoty, prowadzone dla żołnierzy wszystkich pułków piechoty 7. Dywizji Piechoty. W pułku zorganizowano specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.

Żołnierze pułku

Pułk walczył w składzie 7DP

Dowódcy pułku:

• płk Antoni Jastrzębski - od 7 listopada 1918 roku do 20 listopada 1918 roku
• płk Włodzimierz Bokszczanin - od 21 listopada 1918 roku do 26 kwietnia 1919 roku
• ppłk Zygmunt Rust od - 27 kwietnia 1919 roku do 5 grudnia 1919 roku
• ppłk Tadeusz Świderski - od 6 grudnia 1919 roku do 1 lipca 1920 roku
• ppłk Paweł Wierzbicki - od 2 lipca 1920 roku do 1 października 1921 roku
• płk Edward Nowak - od 2 października 1921 roku do 10 grudnia 1923 roku
• płk Ignacy Lubicz-Sadowski - od 11 grudnia 1923 do 12 grudnia 1925 roku
• płk Eugeniusz Witwicki - od 23 stycznia 1926 roku do 10 lipca 1926 roku
• ppłk Henryk Pęczalski - od 11 lipca 1926 roku do 19 lutego 1927 roku
• ppłk Ludwik Okoński - od 20 lutego 1927 roku do 4 lutego 1928 roku
• płk dypl. Wacław Stachiewicz - od 26 marca 1928 roku do 16 lutego 1929 roku
• ppłk dypl. Józef Zborzil - od 17 lutego 1929 roku
• ppłk Władysław Czapliński - od 21 stycznia 1931 roku do 30 czerwca 1936 roku
• płk dypl. Franciszek Tomsa-Zapolski - do 1938
• ppłk Bronisław Panek - 1938

Oficerowie pułku:

• Marian Długołęcki
• pplk piech. Marian Hyla (zastępca dowódcy)
• Henryk Kowalówka
• kpt. rez. piech. Tadeusz Kruk-Strzelecki
• Kazimierz Putek (nadetatowy)
• podporucznik Bronisław Mikołajczyk
• kpt. Antoni Górniewicz

Szeregowcy:

• Jan Nagiel

Obsada personalna we wrześniu 1939

• dowódca pułku – ppłk Bronisław Panek
• I batalion – mjr Marian Szulc
• II batalion – mjr Zygmunt Bolesław Żywocki
• III batalion – mjr Stanisław Kulig-Lang
• batalion marszowy 27 pp – por. rez. Szczepan Ochap (czasem pisany jako Ochapp)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

sierż. Stanisław Bedka szer. Mikołaj Bobrowski sierż. Stanisław Boliński por. Ignacy Burczyński kpr. Michał Cechowicz szer. Józef Dymarczyk kpt. Borys Fournier szer. Ludwik Garyga por. Antoni Gorniewicz ppor. Gustaw Janecki ppor. Eugeniusz Janowski plut. Stanisław Jasiński

plut. Józef Kordaczek st. szer. Andrzej Kuchta sierż. Wawrzyniec Kudła plut. Stanisław Kulesza ppor. Stanisław Kumorek szer. Bronisław Kwecko pchor. Miron Łosiewicz sierż. Jan Mastalerz sierż. Andrzej Mercik pchor. Bronisław Mikołajczyk st. szer. Feliks Myśliwiec st. szer. Jan Nagel

ppor. Alfred Peszke por. Marian Raczyński por. Józef Stankiewicz kpt. Witold Stankiewicz sierż. Władysław Szczęsny sierż. Jacek Tomaszewski st. sierż. Feliks Watala sierż. Marian Wielgosz ppor. Ignacy Włosowski kpr. Władysław Zagrodzki por. Antoni Zawadzki

Symbole pułku

Sztandar

Żołnierze pierwszych kompanii pułku wychodzących w bój w 1918 pochodzili z powiatów częstochowskiego i wieluńskiego, dlatego nie należy się dziwić, że ludność tych powiatów ufundowała sztandar dla swojego pułku. Znakiem tego są wyhaftowane w rogach płachty sztandaru herby Częstochowy i Wielunia. W dwóch pozostałych rogach umieszczono datę powstania Pułku i cyfrę numeru Pułku, w środku widniał orzeł państwowy. Sztandar przekazany przez przedstawicieli ofiarodawców reprezentowanych przez Koło Polek 31 października 1921 Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu został następnie 13 listopada 1921 uroczyście wręczony przez Marszałka w Belwederze delegacji pułkowej. Uroczyste poświęcenie sztandaru na Jasnej Górze w Częstochowie w obecności Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego i ponowne przekazania go Pułkowi odbyły się 15 lutego 1922. Ten gest Marszałka (dwukrotne wręczanie sztandaru) został odebrany przez żołnierzy i społeczeństwo jako niespotykane wyróżnienie dla pułku za nieustępliwą walkę z Armią Konną Budionnego.

W czasie walk kampanii wrześniowej 1939 roku sztandar 27 Pułku Piechoty zaginął. Na krótko pojawił się w Częstochowie w 1945 roku. Odnaleziony ponownie w Częstochowie w 1996 roku, został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Odznaka pułkowa

Wzór odznaki pamiątkowej pułku (G. M. 3458 I) oraz regulamin odznaki zatwierdzone zostały rozkazem Ministra Spraw Wojskowych poz. 129 z 1929 (Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 13/29 z 23 kwietnia 1929, str 144). Odznakę pułkową przedstawia krzyż maltański w barwach piechoty, którego ramiona są połączone wieńcem laurowym. W środku na skrzyżowaniu dwóch mieczy znajduje się orzeł biały, trzymający w swych szponach tabliczkę z cyfrą Pułku. Wymiary odznaki 40 mm x 40 mm. Były dwie odmiany odznaki: oficerska i podoficerska. Odznakę wręczał dowódca pułku w dniu Święta Pułkowego.

Bibliografia

• 27 Pułk Piechoty 1918-1928, 15.VI.1929 Częstochowa (27 Pułk Piechoty w dniu swego 10-lecia 1918-1928), Druk M. Arcta, Czerniakowska 22, (broszura jubileuszowa), s. 1-30 + 9 stron reklam.
• Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990.
• Jan Książek: Wkład mieszkańców ziemi wieluńskiej w powstanie i rozwój 27 Pułku Piechoty w Częstochowie, w: "Rocznik Wieluński", 2008, t. 8, s. 89-119.
• Lech Mastalski; Częstochowscy Podchorążowie, Dywizyjne Kursy Podchorążych Rezerwy Piechoty w 27 pp w latach 1932-1939, Wyd. Księgarnia Akademicka, Kraków-Częstochowa 2008, s. 489.
• Metryki Chwały Pułków Piechoty, 27. Pułk Piechoty (1 strona) w: Księga Chwały Piechoty wydana przez Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych, Drukarnia Zakładów Wydawniczych M. Arcta S.A. w Warszawie, Warszawa 1937-1939, s. 1-464 + metryki pułków (strony nienumerowane).
• Nowicki Teofil (kpt.): Zarys Historji Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, 27 Pułk Piechoty, Wojskowe Biuro Historyczne, Zakłady Graficzne "Polska Zjednoczona", Warszawa 1929, s. 1-27.
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1.
• Spruch Krzysztof: Działania 27 puku piechoty we wrześniu 1939 roku w: Zeszyty Koła Naukowego Historyków WSP w Częstochowie pod redakcją Tadeusza Dubickiego i Michała Ormana, Tom I, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie, Częstochowa 1997 s.47-62, ISBN 83-7098-357-X.
• Spruch Krzysztof: Jednostki garnizonu częstochowskiego w czasie walki o granice RP 1919-1920 w: Wielkie i małe problemy Częstochowy w Polsce Odrodzonej (1918-1939, redakcja naukowa Ryszard Szwed i Waldemar Palus, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie, Częstochowa 1996, s. 277-290.