Amel-Marduk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amel-Marduk
król Babilonu
Okres panowania od 561 p.n.e.
do 560 p.n.e.
Dane biograficzne
Dynastia Chaldejska
Ojciec Nabuchodonozor II
Rodzeństwo Kaszaja

Amel-Marduk, Amil-Marduk (akad. Amēl-Marduk, Amīl-Marduk; biblijny Ewil Merodak, Ewil-Merodach) – władca państwa nowobabilońskiego; syn i następca Nabuchodonozora II; rządził tylko 2 lata (561-560 p.n.e.)[1][2], po czym obalony został w przewrocie pałacowym zorganizowanym przez Neriglissara; wzmiankowany w Biblii (2 Krl 25:27-30; Jr 52:31-34).

Imię[edytuj]

Jego rodzime, akadyjskie imię brzmi Amēl-Marduk[3]/Amīl-Marduk[1]. Znaczy ono „Człowiek (boga) Marduka[4]. W Biblii, w której wzmiankowany jest on w 2 Księdze Królewskiej i Księdze Jeremiasza, jego imię uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:

imię Amēl-Marduk
w zapisie biblijnym
miejsce w Biblii
2 Krl 25:27 Jr 52:31
zapis hebrajski w Kodeksie Leningradzkim אֱוִיל מְרֹדַךְ /e·vil me·ro·dach/[5] אֱוִיל מְרֹדַךְ /e·vil me·ro·dach/[6]
zapis grecki w Septuagincie ευιλμαρωδαχ /euilmarōdach/[7] ουλαιμαραδαχ /oulaimaradach/[8]
zapis łaciński w Wulgacie Evilmerodach[9] Evilmerodach[10]

W polskich przekładach Biblii imię tego władcy zapisywane jest zwykle Ewil Merodak lub Ewil-Merodach:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Krl 25:27[11]; Jr 52:31[12]
Biblia gdańska Ewilmerodach
Biblia poznańska Ewil Merodak
Biblia warszawsko-praska Ewil Merodak
Biblia Tysiąclecia Ewil Merodak
Biblia warszawska Ewil-Merodach
Przekład Nowego Świata Ewil-Merodach

W Kanonie Ptolemeusza Amel-Marduk nosi imię Illoaroudamos[13]. Józef Flawiusz w swym dziele Przeciw Apionowi powołując się na Berossosa nazywa tego władcę Euilmaradokhos[14]. Euzebiusza z Cezarei w swej Kronice powtarza za Polihistorem, który z kolei powołuje się na Berossosa, że władca ten miał na imię Amelmarudokhos[15].

Panowanie[edytuj]

Bardzo niewiele wiadomo o rządach tego władcy. Według Uruckiej listy królów[13], Kanonu Ptolemeusza[13] i Berossosa[a] panować miał on bardzo krótko, bo jedynie 2 lata. Według Berossosa miał on być władcą rozkapryszonym i nie mającym szacunku dla prawa[14], ale żadne inne zachowane źródła tego nie potwierdzają[16]. Nieliczne znane inskrypcje samego Amel-Marduka dotyczą jedynie jego prac budowlanych prowadzonych w Babilonie[16].

Wydaje się, iż wkrótce po objęciu tronu przez Amel-Marduka zaczął narastać konflikt pomiędzy nim a grupą wysokich dygnitarzy i dowódców wojskowych, na czele których stał Neriglissar, który zajmował na dworze królewskim urząd simmagira[b] - jeden z najważniejszych urzędów w państwie[2]. Jeszcze za rządów Nabuchodonozora brał on udział w jego podbojach, był obecny podczas oblężenia i zdobycia Jerozolimy (Jr 39:13) i był wyrazicielem wszystkich tych, którzy pragnęli kontynuować politykę podbojów[2]. Amel-Marduk z drugiej strony miał najwyraźniej mniej wojownicze usposobienie, które poświadcza biblijna informacja o uwolnieniu przez niego z niewoli Jojakina, króla Judei:

Quote-alpha.png
W trzydziestym siódmym roku po uprowadzeniu do niewoli Jojakina, króla judzkiego, dwunastego miesiąca, dnia dwudziestego siódmego miesiąca - Ewil Merodak, król babiloński, w roku objęcia swej władzy ułaskawił Jojakina, króla judzkiego, i kazał wyprowadzić go z więzienia. Rozmawiał z nim łaskawie i wyniósł jego tron ponad tron królów, którzy przebywali z nim w Babilonie. Zdjął więc Jojakin swoje szaty więzienne i jadał zawsze u króla przez wszystkie dni swego życia. Król babiloński zapewnił mu stałe utrzymanie, dzień po dniu, przez cały czas jego życia[17]

Neriglissar z czasem zgromadził w swym ręku dużą władzę: zarządzał dużą częścią obszarów nad Tygrysem, znanych pod nazwą "prowincji simmagira", kontrolował znaczną część armii, a poprzez małżeństwo z Kaszają, siostrą Amel-Marduka, związał się z rodziną panującą[2]. Gdy po dwóch latach panowania Amel-Marduka doszło w końcu do przewrotu pałacowego, król ten odsunięty został od władzy i najprawdopodobniej zamordowany, a na tronie Babilonu zasiadł Neriglissar[2]. Zgodnie z relacją Berossosa mordercą Amel-Marduka miał być sam Neriglissar:

Quote-alpha.png
Mąż jego siostry, Neriglisaros, spiskował przeciw niemu i go zabił. Euilmaradokhos (tj. Amel-Marduk) panował 2 lata. Po uwieńczonym sukcesem spisku i zabójstwie, Neriglisaros panował 4 lata.[14]

Uwagi

  1. Dwuletni okres panowania podaje za Berossosem Józef Flawiusz, ale Euzebiusz z Cezarei powołując się również na Berossosa podaje dwunastoletni okres panowania; Verbrugghe G.P., Wickersham J.M., Berossos..., s. 60-61.
  2. W Babilonii tytuł ten oznaczał dygnitarza wysokiej rangi, który zarządzał prowincją o tej samej nazwie i dowodził częścią królewskiej armii; Joannes F., Historia..., s. 187.

Przypisy

  1. a b Grayson A.K., Königslisten..., s. 126.
  2. a b c d e Joannes F., Historia..., s. 89.
  3. Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004, s. 80.
  4. hasło amīlu, The Assyrian Dictionary, tom 1 (A/2), The Oriental Institute, Chicago 1988, s. 48.
  5. Kodeks Leningradzki, 2 Krl 25:27 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  6. Kodeks Leningradzki, Jr 52:31 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  7. Septuaginta, 2 Krl 25:27 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  8. Septuaginta, Jr 52:31 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  9. Wulgata, 2 Krl 25:27 - tekst źródłowy
  10. Wulgata, Jr 52:31 - tekst źródłowy
  11. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 25:27 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2013-09-26].
  12. Biblia Internetowa - porównanie Jr 52:31 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2013-09-26].
  13. a b c Verbrugghe G.P., Wickersham J.M., Berossos..., s. 80.
  14. a b c Verbrugghe G.P., Wickersham J.M., Berossos..., s. 60.
  15. Verbrugghe G.P., Wickersham J.M., Berossos..., s. 61
  16. a b hasło Amel-Marduk, w: Leick G., Who's Who..., s. 13.
  17. 2 Krl 25,27-30

Bibliografia[edytuj]

  • Grayson A.K., Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin – New York 1980-83, s. 86-135.
  • Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007.
  • Verbrugghe G.P., Wickersham J.M., Berossos and Manetho, Introduced and Translated, The University of Michigan Press, 2001.
  • hasło Amel-Marduk, w: Leick G., Who's Who in the Ancient Near East, London and New York 2002, s. 13.