Browar Zamkowy Cieszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bracki Browar Zamkowy w Cieszynie)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Browar Zamkowy Cieszyn
Ilustracja
Widok od strony ul. Dojazdowej
Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o.
Państwo  Polska
Siedziba Cieszyn
Data założenia 1846
Właściciel Felix Investments
Produkcja piwa 120 000 hl
Marki Noszak, Mastne, Lager Cieszyński, Stout Cieszyński, Porter Cieszyński
Dane adresowe
Adres: ul. Dojazdowa 2
43-400 Cieszyn
Położenie na mapie Cieszyna
Mapa konturowa Cieszyna, po lewej znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy Cieszyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy Cieszyn”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy Cieszyn”
Położenie na mapie powiatu cieszyńskiego
Mapa konturowa powiatu cieszyńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy Cieszyn”
Ziemia49°45′07″N 18°37′34″E/49,751944 18,626111
[www.browarcieszyn.pl Strona internetowa]

Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o. – zabytkowy[1] browar w Cieszynie powstały w 1846 roku. Jest to najdłużej, nieprzerwanie działający browar w Polsce[2]. Od 23 grudnia 2020 browar należy do spółki Felix Investments[3], która jest także właścicielem Browaru Jedlinka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Browar na Wzgórzu Zamkowym[edytuj | edytuj kod]

Prapoczątki Browaru Zamkowego w Cieszynie sięgają 1653 roku, w którym cesarz Ferdynand III nadał księstwo cieszyńskie swojemu synowi, księciu Ferdynandowi IV. W tym samym roku komisarz księcia mianował Kaspara Tłuka z Toszonowic regentem dóbr książęcych, które utworzył kompleks zwany Komorą Cieszyńską. Pod koniec 1653 r. regent Tłuk uruchomił na zamku w Cieszynie browar. Zrobił to niezgodnie z prawem, gdyż złamał tym samym przywilej mili należący do miasta Cieszyna. Ze względu na silne protesty mieszczan regent przerwał czasowo produkcję piwa, ale po pewnym czasie wznowił ją ponownie tym razem dostarczając piwo wyłącznie poza obszar jednej mili zastrzeżonej dla miasta[4].

Browar Habsburgów[edytuj | edytuj kod]

W 1838 roku arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg postanowił gruntownie przebudować swoją cieszyńską rezydencję. W tym celu sprowadził wiedeńskiego architekta Josepha Kornhäusla, który zlecił rozbiórkę ruin zamku piastowskiego z wyjątkiem wieży i romańskiej rotundy. W niedługim czasie na Górze Zamkowej powstał nowy, klasycystyczny pałac wraz z oranżerią i parkiem w stylu angielskim. Niejako przy okazji tej wielkiej przebudowy zachęcony sukcesami, jakie w owym czasie zaczęło na rynku odnosić piwo typu pilzneńskiego, książę cieszyński Karol Ludwik postanowił zbudować własny browar w Cieszynie.

Cieszyn posiadał długie tradycje piwowarskie, bowiem już od XV wieku istniał tu browar mieszczański. Nie był on jednak własnością księcia, a ponadto produkowano w nim wyłącznie piwo tradycyjne górnej fermentacji w niewielkich ilościach. Dlatego ok. 1840 roku tuż pod zamkiem, na stoku wzgórza rozpoczęto budowę nowoczesnego browaru, który miał zająć się produkcją piwa typu pilzneńskiego na skalę przemysłową. Budowę ukończono w 1846 roku i niemal natychmiast po otwarciu zakład rozpoczął swoją działalność.

Piwo z Cieszyna szybko stało się popularne nie tylko w Księstwie Cieszyńskim, ale w całej monarchii habsburskiej. Syn i następca Karola Ludwika, arcyksiążę Albrecht Fryderyk Habsburg, zachwycony sukcesami zakładu rozwinął produkcję i w 1856 roku zdecydował się na założenie kolejnego browaru, który na jego polecenie wybudowano we wsi Pawlusie pod Żywcem. Pierwsi piwowarzy żywieckiego browaru pochodzili z Cieszyna.

Przed I wojną światową browar połączono z Fabryką Win i Likierów w Błogocicach[5].

Browar państwowy[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej i upadku Austro-Węgier doszło do nacjonalizacji majątku książąt cieszyńskich. W 1920 roku browar upaństwowiono i powołano Państwowe Zamkowe Zakłady Przemysłowe w Cieszynie. W latach 20. XX wieku wydzierżawiono go warszawskim przedsiębiorcom skoligaconym m.in. z prezydentem Ignacym Mościckim. W 1933 roku zakład znalazł się pod zarządem Dyrekcji Lasów Państwowych.

W czasie II wojny światowej browar nie uległ likwidacji i nie zaprzestał produkcji. Po 1945 roku został włączony w skład Bielskich Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych, a następnie Zakładów Piwowarskich w Żywcu. Przez cały ten czas, wciąż w tym samym budynku, browar produkował różne gatunki piwa, w tym swój sztandarowy produkt – piwo jasne pełne typu pilzneńskiego.

Browar Grupy Żywiec[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 90. XX wieku cieszyński browar został sprywatyzowany i wraz z browarem żywieckim zakupiony przez holenderski koncern Heineken. Produkcję ograniczono do jednego gatunku piwa, któremu nadano handlową nazwę Żywiec Brackie. Piwa z Cieszyna sprzedawano w tym czasie w całym kraju.

Po kilku latach postanowiono zmienić charakter zakładu na producenta regionalnego, w związku z tym odstąpiono od handlowej nazwy marki Żywiec Brackie i wprowadzono nazwę Brackie. Zmieniono też znacznie oprawę graficzną i rozpoczęto dystrybucję piwa z nastawieniem na rynek lokalny województwa śląskiego. W 2003 roku w browarze w Cieszynie rozpoczęto produkcję marki ogólnopolskiej – Żywiec Porter, która jest jednak dystrybuowana na rynku ogólnopolskim pod logo Browaru Żywiec.

Od 2009 roku w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie produkowane są jednorazowo warki piw specjalnych dla Grupy Żywiec. W 2009 roku uwarzono tutaj piwo Bracki Koźlak Dubeltowy, którego autorem receptury jest piwowar domowy, Jan Krysiak, zwycięzca VII Konkursu Piwowarów Domowych w Żywcu[6][7]. W 2010 roku zwyciężczyni VIII Konkursu Piwowarów Domowych w Żywcu, Dorota Chrapek, uwarzyła w cieszyńskim browarze piwo typu belgian pale, ale – Brackie Pale Ale belgijskie[8]. W 2011 roku wyprodukowano w nim piwo Grupy Żywiec dla sklepów sieci handlowej BiedronkaLeżajsk Pszeniczne[9]. W tym samym roku powstał w tym zakładzie piwowarskim Grand Champion Birofilia 2011 – piwo kolońskie, według receptury Jana Szały[10][11].

Od 2010 roku browar rozpoczął produkcję piwa typu amber ale, Brackie Mastne. Został także siedzibą Polskiego Stowarzyszenia Piwowarów Domowych. Wdrożono w nim ponadto projekt przekształcenia zakładu w żywe muzeum piwowarstwa.

W 2011 roku doszło do formalnej konsolidacji browaru z Grupą Żywiec[12].

Browar Zamkowy Cieszyn[edytuj | edytuj kod]

W 2015 roku browar zamkowy w Cieszynie uzyskał większą autonomię i stał się niezależną, oddzielną jednostką organizacyjną. Pozostawał nadal częścią grupy kapitałowej Żywiec, ale posiadał własną, niezależną strukturę i identyfikację wizualną pod nazwą Browar Zamkowy Cieszyn[13].

23 grudnia 2020 firma Felix Investments kupiła 100% akcji browaru od Grupy Żywiec.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Browar Zamkowy został wzniesiony na zlecenie arcyksięcia Karola Ludwika, a kamień węgielny pod jego budowę położył arcyksiążę Albrecht Fryderyk[14]. Powstał według planów wiedeńskiego architekta – Józefa Kornhäusla, a nadzór nad budową sprawował mistrz murarski sprowadzony z Wiednia – Fryderyk Baldauf[14]. „Serce” browaru stanowi czteroskrzydłowy, trójkondygnacyjny prostokątną budynek z dziedzińcem pośrodku. Budynek zyskał obronny charakter dzięki temu, że jego naroża i brama została ozdobiona pseudorustyką[15].

Historyczny układ zabudowy budynków i pomieszczeń browaru był podzielony ze względu na ich funkcję.

Budynek główny jest połączony z leżakowniami, które stanowią skład zespołu podziemnych korytarzy. Zostały one usytuowane na różnych poziomach wzgórza zamkowego[16]. Obiektem przylegającym do budynku browaru w części południowo-zachodniej, jest wysoka piwnica – tunel lodowy, który został wydrążony pod wzgórzem zamkowym, prawie do połowy dziedzińca średniowiecznego zamku górnego. Składowano w nim lód, który był wykorzystywany w procesie produkcyjnym[16].

Słodownia zbudowana z cegły i kamienia, mieszcząca piwnice do moczenia i słodowania jęczmienia była zlokalizowana w podziemiach browaru. Magazyny jęczmienia i słodu, pomieszczenia do czyszczenia zboża przed słodowaniem oraz tzw. suszarnia powietrzna były zlokalizowane na piętrach i strychach[17].

Browarniana warzelnia o autonomicznym charakterze, zajmuje niewielką przestrzeń, choć zdołała pomieścić: kadź zacierną, kadź filtracyjną, kadź pomocniczą z baterią oddzielającą i przyrządem do wysładzania, kocioł pomocniczy z mieszadłem, kocioł do gotowania piwa z koszem chmielowym i pompy[17].

Izba fermentacyjna została zlokalizowana na pierwszym poziomie piwnic. Były w niej ustawione cylindryczne i stożkowe, otwarte kadzie fermentacyjne przeznaczone do fermentacji dolnej[17].

Wraz z czasem, aż do I Wojny Światowej, budynek browaru był rozbudowywany i przebudowywany. Obecnie stanowi zespół zabudowań w różnych stylach architektonicznych od biedermeieru po neogotyk[16].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

zakładzie znajduje się wiele do dziś sprawnie funkcjonujących urządzeń pochodzących z drugiej połowy XIX wieku i początku XX wieku.

Zdolności produkcyjne Brackiego Browaru Zamkowego w Cieszynie wynoszą 160 tysięcy hektolitrów piwa rocznie. Jego produkty są butelkowane oraz rozlewane do beczek keg na miejscu.

Marki i gatunki piwa[edytuj | edytuj kod]

  • Mastne – polskie ALE (Bursztynowe polskie ALE)
  • Lager / Lager Cieszyński (Pale Lager)
  • Ciemna Strona Cieszyna (Monachijskie ciemne)
  • Double IPA
  • Sour Mango Ale (Sour Ale)
  • Pszeniczne / Pszeniczne Cieszyńskie (Weizen / Weissbier)
  • Witbier
  • Fruit Wheat (Truskawka)
  • West Coast IPA / Cieszyńskie West Coast IPA
  • Porter / Porter Cieszyński (porter bałtycki)
  • Stout / Stout Cieszyński
  • Koźlak dubeltowy / Cieszyński Koźlak Dubeltowy (reedycja)
  • Lager BIO / Lager BIO Cieszyński (Pale Lager)
  • Zdrój Zamkowy (Pale Lager)
  • Noszak (Lager)
  • UfF0% Granat (napój bezalkoholowy)
  • Hop na Kawkę (Brown Porter z kawą)
  • Rye Wine / Rye Wine Cieszyński
  • Wheat Wine / Wheat Wine Cieszyński
  • Angielski Lord / Angielski Lord Cieszyński (Barley Wine)
  • Guślarz Cieszyński (Gose)
  • Juicy IPA / Juicy IPa Cieszyńskie (Juicy India Pale Ale)
  • Czeska Desitka / Czeska Desitka Cieszyńska
  • Lekka Brytania / Lekka Brytania Cieszyńska (Mild Ale)
  • Brown Porter / Brown Porter Cieszyński (Brown Porter / English Porter)
  • UfF0% Mango (Napój bezalkoholowy)
  • Quadrupel

Archiwalne marki piwa[edytuj | edytuj kod]

  • Brackie (lager)
  • Żywiec Porter (porter bałtycki)
  • Żywiec APA (american pale ale)
  • Sezonowe Cieszyńskie (saison)
  • FES Cieszyński (foreign stout)
  • Mojito Berliner Weisse (Berliner Weisse)
  • Czeski Pils (Bohemian Pilsener)
  • Porter Bourbon B.A. (Porter Bałtycki B.A.)
  • Porter Jubileuszowy (Porter bałtycki)
  • Dubbel Cieszyński
  • Angielski Lord z Wiśniami B.A. (Barrel Aged – Barley Wine z owocami)
  • Session American Bitter (American Bitter)
  • Biała Dama / Biała Dama Cieszyńska (Albae cerevisiae)
  • Irish Red Ale / Irish Red Ale Cieszyński
  • Red Roeselare Ale / Cieszyński Red Roeselare Ale (Flanders Red Ale)
  • Witbier Red / Cieszyński Witbier Red (Witbier)
  • DarkSaison / Dark Saison Cieszyński (Saison)
  • Nowa Anglia / Cieszyńska Nowa Anglia (Vermont IPA)
  • Ziółka Dwa i Cztery Zboża (Piwo ziołowe z przyprawami)
  • Dubbel (Belgian Dubbel)
  • Imperial IPA (Imperial IPA / Double IPA)
  • Rauch Bock / Bracki Rauch Bock
  • Grand Champion w stylu Kölsch (Kölsch – kolońskie)
  • Pale Ale Belgijskie / Brackie Pale Ale Belgijskie (Belgian Pale Ale)
  • Koźlak Dubeltowy / Bracki Koźlak Dubeltowy (Doppelbock)

Piwa specjalne[edytuj | edytuj kod]

Browar Zamkowy Cieszyn od 2009 warzy piwa specjalne, które powstają na bazie receptury piwa, które zdobywa tytuł najlepszego piwa roku – Grand Championa w Konkursie Piw Domowych[18]:

Grand Champion Birofilia:

Zwiedzanie Browaru Zamkowego Cieszyn[edytuj | edytuj kod]

Otwarta fermentacja w Browarze Zamkowym w Cieszynie

Browar Zamkowy Cieszyn jest także żywym muzeum. Część zabudowań wykorzystywana jest jako wystawy stałe, na których są prezentowane procesy produkcji piwa i historia browaru oraz wydarzenia kulturalne. Browar można zwiedzać grupowo lub indywidualnie. „Po zapoznaniu się z historią miejsca odwiedzających czeka przejście przez różnorodne pomieszczenia i etapy produkcji zaczynając od śrutowania przez zacieranie, warzenie, filtrację aż do leżakowni – zwiedzanie odbywa się pod czujnym okiem piwowara, który opowiada o swojej pasji i pracy”. Jedynie fermentownia, w której przebiega fermentacja w otwartych kadziach, pozostaje zamknięta dla zwiedzających ze względu na wynikające z tego ryzyko zakażenia piwa[20].

Zwiedzanie jest podzielone na dwa sezony[21]:

  1. Sezon letni (od 1 kwietnia do 30 września)
    • Piątek: 18:00
    • Sobota: 12:00; 14:00; 16:00; 18:00
    • Niedziela: 12:00; 14:00; 16:00
  2. Sezon zimowy (od 1 października do 31 marca)
    Piwnice Browaru Zamkowego
    • Sobota: 12:00; 14:00; 16:00
    • Niedziela: 12:00; 14:00

Czas zwiedzania: od 45 min do 60 min[16].

Browar można też zwiedzać w trakcie Industriady – Święta Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, w trakcie Cieszyńskiej Nocy Muzeów i w trakcie Cieszyńskiej Jesieni Piwnej.

Cieszyńska Jesień Piwna[edytuj | edytuj kod]

Cieszyńska Jesień Piwna, wcześniej Bracka Jesień[22], to cykliczna impreza, która jest organizowana na terenie Browaru Zamkowego w Cieszynie, w ostatni weekend sierpnia[23]. W te dni odbywają się koncerty muzyczne i degustacje oraz bezpłatne zwiedzanie browaru.

W trakcie Cieszyńskiej Jesieni Piwnej organizowane są dwa konkursy:

  • Międzynarodowy Cieszyński Konkurs Piw Domowych PSPD[24], to konkurs w którym biorą udział piwowarzy zgłaszający piwa w następujących kategoriach:
    • w 2018 roku[25]:
      • Piwa kwaśne, w stylach: Brett Beer, Lichtenhainer, Oud Bruin, Mix Fermentation Beer,
      • Pszeniczne i owocowe, w stylach: Witbier, Biere de Garde, Fruit Irish Stout, Italian Grape Ale,
      • Piwa Ciemne, w stylach: American Porter, Scharzbier, Irish Stout, Dunkles Weissbier,
      • Mocne Ale, w stylach: Wheatwine, Wee Heavy, American Strong Ale, Strong Bitter,
      • Specjalne IPA, w stylach: West Coast IPA, White IPA, Belgian IPA, English IPA, Rye IPA,
      • Lekkie Ale, w stylach: Dark Mild, Irish Red Ale, Trappist Single, Scottish Heavy, California Common,
      • Lagery, w stylach: Czech Pale Lager, German Pils, Dunkles Bock, Marzen.
    • w 2019 roku[26]: American Barleywine, American Wheat, Bawarskie Ciemne, Belgian Dark Strong Ale, Brut IPA, Brett IPA, Coffee Pale Ale, Doppelbock, Grodziskie, Jasne Pełne, Kellerbier, Owocowy Berliner Weisse, Roggenbier, Russian Imperial Stout, Saison, Wędzony Foreign Extra Stout,
    • w 2020 roku[27]: Niskoalkoholowe New England IPA (do 2% alk.), Koźlak (bock), Nowofalowy Pils, Czeskie półciemne (polotmavé), Witbier, Gose, American Brown Ale, Juicy Sour,, Brett Grodziskie, APA z herbatą, Żytnia IPA, New England (Hazy) IPA, Stout Owsiany, Belgian Tripel, Angielskie barley wine, Pastry Imperial Stout.
  • Konkurs Piw Pracowniczych Grupy Żywiec[23], w którym biorą udział osoby na co dzień niezwiązane z produkcją piwa[28]. Grupa Żywiec dla zwycięzcy konkursu konsumenckiego przewiduje nagrodę pieniężną za udostępnienie receptury piwa domowego oraz warzenie go w Browarze Zamkowym w Cieszynie[29].

Trivia[edytuj | edytuj kod]

Od 2017 roku Browar Zamkowy Cieszyn znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego[30].

Browar można zwiedzać wirtualnie – zwiedzanie wirtualne.

Na terenie browaru znajduje się tzw. „lodowy tunel” wydrążony pod Górą Zamkową, który początkowo służył jako chłodnia i magazyn na lód leżakowanie odbywa się w starych piwnicach, wydrążonych w głębi Góry Zamkowej. Niska temperatura sprawiała, że lód z pobliskich zbiorników wodnych można było magazynować aż do lata[20]. Obecnie tunel służy jako leżakownia, wykorzystywana do dojrzewania piwa. Możliwe jest też jego zwiedzanie.

Browary Zamkowy Cieszyn jest jednym z trzech polskich browarów, w którym odbywa się fermentacja w otwartych kadziach[31][32].

W browarze, w okresie II Wojny Światowej znajdowały się cele więzienne[33].

Około 70% procent browaru usytuowane jest pod ziemią[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30.
  2. Browar Zamkowy Cieszyn Odkryj więcej, www.browarcieszyn.pl [dostęp 2021-03-09].
  3. Browar w Cieszynie zostanie sprzedany. Wiadomo, kto go kupi
  4. Janusz Spyra: Śląsk Cieszyński w okresie 1653-1848. Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2012, s. 134, seria: Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych. ISBN 978-83-935147-1-7.
  5. Browar Zamkowy Cieszyn | Grupa Żywiec S.A. [dostęp 2020-05-14] (pol.).
  6. Ewa Furtak: Kto warzy piwo, dostaje medal (pol.). miasta.gazeta.pl. [dostęp 9 listopada 2009].
  7. Ziemowit Fałat: Stało się ! Najlepsze piwo VII KPD uwarzone w Cieszynie ! (pol.). www.browaramator.pl. [dostęp 9 listopada 2009].
  8. Daria Guba: Cieszyn z pianką na dwa palce (pol.). polskalokalna.pl. [dostęp 2010-10-05].
  9. Tomasz Kopyra: Leżajsk Pszeniczne z… Cieszyna (pol.). kopyr.wordpress.com, 2011-10-26. [dostęp 2011-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-09)].
  10. Bracki Grand Champion Birofilia 2011 uwarzony (pol.). festiwal-birofilia.pl, 2011-10-17. [dostęp 2011-11-18].
  11. Bracki Grand Champion Birofilia 2011 uwarzony (pol.). grupazywiec.pl, 2011-10-18. [dostęp 2011-10-18].
  12. Grupa Żywiec wchłonie Bracki Browar Zamkowy w Cieszynie (pol.). portalspozywczy.pl. [dostęp 2011-01-21].
  13. Tramwaj Cieszyński, Mały Browar a Cieszyn | Tramwaj Cieszyński [dostęp 2020-05-14] (pol.).
  14. a b Tramwaj Cieszyński, Nowy browar na Wzgórzu | Tramwaj Cieszyński [dostęp 2020-05-11] (pol.).
  15. Mariusz. Makowski, Szlak książąt cieszyńskich. Habsburgowie, Cieszyn: Biuro Promocji i Informacji. Urząd Miejski, 2007, ISBN 978-83-89835-14-7, OCLC 233505261 [dostęp 2020-05-11].
  16. a b c d Browar Zamkowy Cieszyn, www.zabytkitechniki.pl [dostęp 2020-05-11] (pol.).
  17. a b c d Adam Spyra, Bracki Browar Zamkowy. Pasja cieszyńskich piwowarów, Cieszyn: Grupa Żywiec S.A – Bracki Browar Zamkowy, 2011, ISBN 978-83-907757-9-1, OCLC 803583225 [dostęp 2020-05-11].
  18. Agnieszka Salamon, Moda na piwa bez alkoholu, „PRZEMYSŁ FERMENTACYJNY I OWOCOWO-WARZYWNY”, 1 (8–9), 2018, s. 10–12, DOI10.15199/64.2018.8-9.1, isbn, ISSN 0137-2645 [dostęp 2020-05-14].
  19. Jan Szała (dżony): Warzenie Grand Championa 2011 w BBZ (pol.). Piwo.org, 2011-11-30. [dostęp 2011-11-30].
  20. a b web24 com pl-projektowanie stron www, Browar Zamkowy w Cieszynie, website [dostęp 2020-05-08].
  21. Browar Zamkowy Cieszyn Zobacz więcej, www.browarcieszyn.pl [dostęp 2020-05-14].
  22. 24, Bracka Jesień, website [dostęp 2020-05-11].
  23. a b 24, Cieszyńska Jesień Piwna, website [dostęp 2020-05-11].
  24. X Międzynarodowy Cieszyński Konkurs Piw Domowych 2020, cieszynskikpd.pspd.org.pl [dostęp 2020-05-11] (ang.).
  25. Kategorie Konkursowe i opisy stylów MPPD 2018, Mistrzostwa Polski Piwowarów Domowych [dostęp 2020-05-19] (pol.).
  26. Wyniki MPPD 2019, Mistrzostwa Polski Piwowarów Domowych [dostęp 2020-05-19] (pol.).
  27. Opisy stylów MPPD 2020, Mistrzostwa Polski Piwowarów Domowych [dostęp 2020-05-19] (pol.).
  28. Druga strona Ż, Druga strona Ż [dostęp 2020-05-11] (pol.).
  29. Grupa Żywiec S.A., czyli sponsor główny FPD 2019!, Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych, 14 czerwca 2019 [dostęp 2020-05-19] (pol.).
  30. Browar Zamkowy Cieszyn, www.zabytkitechniki.pl [dostęp 2020-05-08] (pol.).
  31. web24 com pl-projektowanie stron www, Co to są otwarte kadzie?, website [dostęp 2020-05-08].
  32. Otwarte kadzie fermentacyjne, Piwo.org [dostęp 2020-05-08] (pol.).
  33. Warzą jak nigdzie!: 160 lat Brackiego Browaru Zamkowego, „Głos Ziemi Cieszyńskiej”, 2006, s. 1–2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]