Górale czadeccy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Górale czadeccy
Rejon powiat Czadca
Państwo Słowacja
Język polski, gwary czadeckie
Religia katolicyzm
Grupa Górale
Drewniany domek w Muzeum Kysuckiej Wsi w miejscowości Nová Bystrica

Górale czadeccygrupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca dolinę Kysucy (region Kysuce), w północno-zachodniej Słowacji, na południe od Przełęczy Jabłonkowskiej[1][2] oraz słowacki teren: Pohorela. Pochodzenia śląsko-małopolskiego[3]

Rejon Czadcy[edytuj | edytuj kod]

Górali czadeckich cechuje pewna odrębność względem Górali śląskich, co jest związane z innymi kierunkami wpływów na tę ludność[2].

Omawiana grupa sąsiaduje od południa ze Słowakami, od zachodu z morawską ludnością czeską. Tereny na północ od Górali czadeckich zamieszkują Górale śląscy (pośród nich Jacki), na wschodzie Górale żywieccy[4].

Gwary czadeckie charakteryzują się wpływami małopolskimi, śląskimi i języka słowackiego.

Największe miasta regionu Górali czadeckich: Czadca i Turzówka.

Zachodzący (z różnym nasileniem) na przestrzeni dziejów proces asymilacji językowej (zarówno dobrowolny, jak i przymusowy źródło), oddziaływał także na górali czadecckich o polskich korzeniach[4][5].

Stefan Michalski w 1931 roku podawał, że w Czadeckiem mieszka ponad 13 tysięcy Polaków[6]. Według słowackiego spisu powszechnego z 2011 roku w powiecie Czadca narodowość polską deklarowało 69 osób, natomiast polski, jako język ojczysty, wskazało 75 osób[7].

Osadnictwo na Bukowinie[edytuj | edytuj kod]

W początkach XIX wieku, z powodu przeludnienia rejonu czadeckiego, część tamtejszych górali przesiedliła się na Bukowinę, głównie w rejon Czerniowiec i Starej Huty. Ze względu na odrębność językową i wyznaniową w stosunku do miejscowej ludności ruskiej i mołdawskiej, górale czadeccy zamieszkujący Bukowinę pozostawali w izolacji, tym samym przechowali język polski oraz charakterystyczny folklor[8]. Obecnie przeważnie posługują się gwarą polską (komunikacja prywatna) lub językiem polskim (komunikacja kościelna); języki państwowe używane są w szkole i administracji[9].

W latach 1945 – 1948 przeprowadzona została akcja repatriacyjna, skutkiem której ok. 5 tysięcy bukowińskich górali zostało przesiedlonych w okolice Żar, Żagania oraz na Pomorze Zachodnie[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Fischer: Lud polski – podręcznik etnografji Polski. Lwów, Warszawa, Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1926, s. 16.
  2. a b Jan Stanisław Bystroń: Ugrupowanie etniczne ludu polskiego. Kraków: Orbis, 1925, s. 11.
  3. Súbor:SlovakGoralsDialects.jpg – Wikipédia, sk.wikipedia.org [dostęp 2017-11-23] (pol.).wiki?
  4. a b Marek Skawiński: Przeszłość i dzień dzisiejszy Górali Czadeckich. Związek Podhalan Oddział Górali Śląskich. [dostęp 2013-02-03].
  5. Józef Chlebowczyk: O niektórych powojennych problemach mniejszości polskiej w Czechosłowacji. W: Z polsko-czechosłowackiego sąsiedztwa : studia i szkice. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1985.
  6. Stefan Michalski, W krajach Korony św. Wacława : (wrażenia z wycieczki po Czechosłowacji), 1931.
  7. Sčítanie obyvateľov, domov a bytov 2011.
  8. POLACY NA BUKOWINIE RUMUNSKIEJ, „Biuletyn Stowarzyszenia WSPÓLNOTA POLSKA” nr 2/94”, www.zakorzenienie.most.org.pl [dostęp 2020-05-16].
  9. Helena Krasowska, Górale polscy na Bukowinie Karpackiej: studium socjolingwistyczne i leksykalne, 2006.
  10. Helena Krasowska, Charakterystyka językowa polskiej gwary górali bukowińskich, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 53”, 2018.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]