Krakowiacy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krakowiacy w strojach ludowych
Krakowiacy w strojach ludowych

Krakowiacy – najliczniejsza grupa etnograficzna Małopolski, zamieszkująca na obszarze historycznego województwa krakowskiego oraz częściowo na terenie historycznego województwa sandomierskiego.

Na południu od górali oddziela ich linia Bielsko-BiałaWadowiceKalwaria ZebrzydowskaMyśleniceLipnica MurowanaTarnów, na wschodzie nieprecyzyjna granica z Sandomiarzanami biegnąca za Tarnowem. Na zachodzie sąsiadują ze Ślązakami, a granicę wyznacza linia OświęcimChrzanówJaworznoCzęstochowa. Na północy granicę wyznacza linia Częstochowa–Kielce.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Krakowiacy dzielą się na:

  • Krakowiaków Wschodnich

Zasięg terytorialny to obszar sięgający: na zachodzie linii Jędrzejów–Miechów–Proszowice–Koszyce–Brzesko, na wschodzie dochodzi do rzeki Czarnej, Połańca i Tarnowa, na północy Jędrzejowa i Chmielnika i na południu linii Tarnów–Brzesko. Powyższy obszar znajduje się w województwie świętokrzyskim i małopolskim.

  • Krakowiaków Zachodnich

Zasięg terytorialny to obszar sięgający na zachodzie po rzekę Przemszę, na północy po Szczekociny, na wschodzie po Jędrzejów, Miechów, Proszowice, Koszyce i Brzesko, na południu po Myślenice, Kalwarię Zebrzydowską i Wadowice. Główne miastem tego obszaru stanowi Kraków. Strój ludowy Krakowiaków Zachodnich jest synonimem stroju krakowskiego w ogóle.

W węższym znaczeniu termin "Krakowiacy" oznacza mieszkańców najbliższych okolic Krakowa, w tym przypadku dzieli się ich na grupy: bronowicką, zabierzowską, lisiecką, flisacką, mogilską i tzw. Ogrodników ze wsi podmiejskich.

Folklor Krakowiaków wcześnie stał się obiektem zainteresowania ludoznawców, a w okresie Młodej Polski – także artystów (Stanisława Wyspiańskiego, Lucjana Rydla, Włodzimierza Tetmajera).

Jednym z najważniejszych dzieł poruszający folklor Krakowiaków jest "Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale" – opera Wojciecha Bogusławskiego z muzyką Jana Stefaniego wystawiona w niedzielę 1 marca 1794 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Uważana za pierwszą operę narodową.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Polski. wyd. Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, Kraków 1996.