Mazurzy wieleńscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mazurzy wieleńscymazurząca grupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca Puszczę Notecką, osiadła na lewym brzegu Noteci w okolicach Wielenia i Krzyża, a także na prawym brzegu Warty w okolicach Wronek.

Jak mówi tradycja są to osadnicy sprowadzeni z Mazowsza przez księcia Piotra Sapiehę w 2. połowie XVIII wieku, na wyniszczone wojną siedmioletnią i zarazą cholery tereny Puszczy. Grupa ta poza charakterystycznym dla swojej mowy mazurzeniem, nie wyróżnia się żadnymi innymi cechami kultury ludowej, które mogłyby być charakterystyczne tylko dla niej.

W świetle XX-wiecznych badań, należy wykluczyć możliwość pochodzenia tej grupy etnograficznej z Mazowsza bądź Mazur. Decydują o tym cechy leksykalne gwary i etnograficzne Mazurów Wieleńskich.

Teren występowania tej grupy etnograficznej jest też znacząco większy niż Dominium Sapiehów.

Natomiast miejscowe chłopskie rody wywodzące się z czasów kolonizacji sapieżańskiej, występują w źródłach wcześniej niż została dokonana rzekoma kolonizacja.[1]

W „Ugrupowaniu etnicznym ludu polskiego” (1925 Kraków), Jan Bystroń pisze: „Na północnym zachodzie, również już na pograniczu, w nadnoteckiej puszczy, osiedlili się tzw. Mazurzy wieleńscy, którzy nazwę swą zawdzięczają »mazurzeniu« nieznanemu ludowi wielkopolskie­mu. Próbowano wywieść ich z Mazowsza, skąd jakoby mieli być sprowadzeni do robót leśnych, jednak ani badania etnograficzne, ani językowe nie mogą stwierdzić u nich cech mazowieckich”.

Mazurzenie ludności nadnoteckiej natomiast jest cechą łączącą jej gwarę z językiem kaszubskim. Mimo że nie zachowała się gwara zachodniopomorska języka pomorskiego (do którego należy też język kaszubski), można domniemywać, iż mowa do niedawna obecna w Puszczy Noteckiej jest mieszanką gwary wielkopolskiej z wymarłym dialektem zachodniopomorskim.

W czasach historycznych tereny te zamieszkiwała ludność pomorska. W Kronice Galla Anonima nad Czarnkowem i okolicami panuje wódz Pomorzan Gniewomir, podbity w 1108 roku przez Bolesława Krzywoustego, następnie w tym samym roku zrzucający polskie panowanie.

W Kronice Wicentego Kadłubka, Krzywousty podbija sąsiedni Wieleń, zabijając panującego w nim pomorskiego księcia.

Puszcza Notecka z bardzo nieurodzajnymi piaskami, porośnięta prawie całkowicie lasami, sprzyjała zachowaniu autochtonicznej ludności i utrudniała obcą kolonizację.

Na tych podstawach można domniemywać, że teza, iż Mazurzy Wieleńscy są reliktową grupą etnograficzną ludności pomorskiej, jest prawdopodobna.

Źródła:

  • Andrzej Brencz, Wielkopolska jako region etnograficzny, Poznań 1996
  • Wojciech Łysiak, Falsyfikacja podstaw mitu, Etnografia Polska, Poznań 1991
  • Tomaszewski Adam, Mowa tzw. Mazurów Wieleńskich, Poznań 1936
  • Jan Stanisław Bystroń, Etnografia Polski, Warszawa 1947

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. WOJCIECH ŁYSIAK, MAZURZY WIELEŃSCY – FALSYFIKACJA PODSTAW MITU, 1991.