Marek Ewangelista
| apostoł ewangelista biskup męczennik | |
 Marek Ewangelista, obraz pędzla Andrei Mantegni (1448–1451) | |
| Data i miejsce śmierci |
ok. 63 |
|---|---|
| Czczony przez | |
| Wspomnienie |
25 kwietnia[a] |
| Atrybuty |
księga, lew ze skrzydłami, drzewo figowe, zwój |
| Patron | |
| Szczególne miejsca kultu | |
Marek Ewangelista (cs. Марк, апостол и евангелист, zm. ok. 63 w Aleksandrii) – wedle tradycji Kościoła autor Ewangelii Marka uważanej za najstarszą i jednocześnie najkrótszą spośród ewangelii, kuzyn Barnaby, towarzysz Pawła z Tarsu, a później Apostoła Piotra, apostoł z grona siedemdziesięciu dwóch. Zgodnie z relacją Papiasza wiernie spisał głoszone przez Piotra nauki. Według tradycji św. Marek zginął około 68 roku. Uznawany przez Kościół koptyjski za pierwszego patriarchę Aleksandrii i świętego; święty Kościołów katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, prawosławnego i ormiańskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W Nowym Testamencie
[edytuj | edytuj kod]Występuje w Dziejach Apostolskich, Liście do Kolosan, 2. Liście do Tymoteusza, Liście do Filemona i 1. Liście Piotra[1].
Występuje pod kilkoma imionami: Marek (Dzieje Apostolskie i listy Pawła) Marek-Jan oraz Jan (Dzieje Apostolskie)[2]. Postacie te należy utożsamić[3]. Był synem Marii (najpewniej wdowy), pochodzącym z rodu Lewiego i najprawdopodobniej to w jego domu miała miejsce ostatnia wieczerza[3]. Ta hipoteza wskazuje, że znał Jezusa[3]. Krewnym Marka był Barnaba, z którym przybył z Jerozolimy do Antiochii[4]. Wraz z nim i Pawłem z Tarsu udał się na Cypr, jednak wkrótce po przybyciu do Perge, Marek wrócił do Jerozolimy, w wyniku sporu z Pawłem[4]. Z czasem konflikt zelżał, gdyż w listach Paweł zaprasza go do Rzymu[4]. Najprawdopodobniej przebywał przy Piotrze w Wiecznym mieście, a słowa apostoła sugerują, że Marek był jego uczniem[5].
Tradycyjnie jest autorem drugiej Ewangelii, co potwierdzali wszyscy pisarze wczesnochrześcijańscy[6].
W źródłach pozabiblijnych
[edytuj | edytuj kod]Hieronim ze Strydonu podaje, że Marek został ochrzczony przez Piotra[3]. Papiasz z Hierapolis i Euzebiusz z Cezarei zaprzeczali jakoby miał znać osobiście Chrystusa[3]. Przeciwnego zdania jest autor Kanonu Muratoriego[3]. Synaksarium Jakobitów twierdzi, że jego ojciec miał na imię Arystobulos, a sam Marek był wykształconym poliglotą, z majętnej rodziny[3]. Według świadectwa Klemensa Aleksandryjskiego przebywał z Piotrem w Rzymie, który podyktował mu tekst Ewangelii (potwierdzają to również Euzebiusz i Hieronim)[4]. Tradycja przypisuje Markowi założenie Kościoła w Aleksandrii, co jest wątpliwe, gdyż chrześcijaństwo istniało tam już wcześniej[6]. Prawdopodobnie działał w tym mieście ale jako organizator, gdzie zmarł ok. 63 roku[6]. Według Palladiusza z Galacji miała to być śmierć męczeńska[7].
Według apokryficznych Dziejów Barnaby miał otrzymać chrzest z rąk Pawła, Barnaby i Sylasa w Ikonium[4]. Ponadto opisują jego działalność w Aleksandrii, gdzie miał się udać po śmierci Pawła[6].
Kult
[edytuj | edytuj kod]W ikonografii św. Marek ukazywany jest w stroju arcybiskupa, w paliuszu albo jako biskup wschodniego rytu[8].
Święty trzyma w dłoni zamkniętą lub otwartą księgę. Symbolizują go m.in. lew ze skrzydłami, drzewo figowe, zwój[8].
Jest patronem pisarzy, notariuszy i murarzy, patronem Wenecji, gdzie jest szczególnie czczony.
Wspomnienie w Kościołach katolickim, ewangelickim i anglikańskim obchodzone jest 25 kwietnia[9] (w KK ma rangę święta liturgicznego)[8].
Kościoły wschodnie z uwagi na liturgię według kalendarza juliańskiego wspominają św. Marka[9]:
- Cerkiew prawosławna[10]
- 25 kwietnia/8 maja[b], tj. 8 maja według kalendarza gregoriańskiego,
- 29 września/10 października,
- 30 października/12 listopada,
- 4/17 stycznia (Sobór siedemdziesięciu apostołów).
- Kościół ormiański
- 25 kwietnia/8 maja,
- 9/22 kwietnia,
- 5 wtorek po Podwyższeniu Krzyża Pańskiego (uroczystość liturgiczna),
- 5 sobota po Podwyższeniu Krzyża Pańskiego.
- Kościół koptyjski z uwagi na własny kalendarz podzielony na 13 miesięcy odpowiada dniom według kalendarza gregoriańskiego: 25 kwietnia i 27 października.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- Święci prawosławni
- modlitwa za pośrednictwem świętego
- Ewangelia Marka
- Święty Marek – inne osoby święte o imieniu Marek
- Plac św. Marka w Wenecji
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Liturgia katolicka.
- ↑ Podwójne datowanie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Bosak 1991 ↓, s. 281-282.
- ↑ Starowieyski 2020 ↓, s. 1091-1092.
- ↑ a b c d e f g Starowieyski 2020 ↓, s. 1092.
- ↑ a b c d e Starowieyski 2020 ↓, s. 1093.
- ↑ Starowieyski 2020 ↓, s. 1092-1093.
- ↑ a b c d Starowieyski 2020 ↓, s. 1094.
- ↑ Starowieyski 2020 ↓, s. 1094-1095.
- ↑ a b c Święty Marek, Ewangelista. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-02-11]. (pol.).
- ↑ a b Markus. Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2026-02-11]. (niem.).
- ↑ Jarosław Charkiewicz: Marek (63). cerkiew.pl. [dostęp 2026-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Marek Starowieyski: Apostołowie. Cz. 2: Bartłomiej, Filip, Jakub Mniejszy, Jakub Większy, Judasz, Maciej, Mateusz, Szymon i Juda Tadeusz, Ewangeliści, uczniowie Pańscy. Kraków: WAM, 2020. ISBN 978-83-277-1823-5. (pol.).
- Pius Czesław Bosak: Słownik-konkordancja osób Nowego Testamentu. Poznań: W Drodze, 1991. ISBN 83-7033-081-9. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Święty Marek na naszej ziemi?. [dostęp 2009-11-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-08)].
- Biografia Marka Ewangelisty na podstawie źródeł wczesnochrześcijańskich
