Judasz Iskariota

Judasz Iskariota

Obraz Wyrzuty sumienia Judasza pędzla Almeidy Júniora (1880)
Miejsce urodzenia	prawdopodobnie Kariot
Data i miejsce śmierci	30–33 Jerozolima

Obraz Pocałunek Judasza pędzla Giotta

Obraz Śmierć Judasza pędzla Jamesa Josepha Jacques’a Tissota

Judasz prowadzący 12 żołnierzy do Jezusa

Spalenie kukły Judasza (Trespaderne, Hiszpania 2023) – tradycja obecna w wielu katolickich krajach

Judasz Iskariota (ur. prawdopodobnie w Kariocie, zm. 30–33 w Jerozolimie) – jeden z apostołów, według przekazów Ewangelii synoptycznych wydał Jezusa Chrystusa w ręce Sanhedrynu (według Mateusza za 30 srebrników), po czym – również według Mateusza – popełnił samobójstwo.

Życiorys

W Nowym Testamencie

Występuje we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych i w Dziejach Apostolskich.

Był synem Szymona Iszkarioty, co może pochodzić od miejscowości Kariot. Jeśli przyjąć taką tezę, to Judasz byłby jedynym apostołem pochodzącym z Judei, w przeciwieństwie do reszty, którzy pochodzili z Galilei. W gronie dwunastu pełni funkcję skarbnika, jednak powodowany żądzą pieniędzy czyni to nieuczciwie, przywłaszczając sobie część środków. Podczas pobytu w Betanii, Maria, siostra Łazarza namaściła Jezusa olejkiem nardowym, na co Judasz oburzył się twierdząc, że można było sprzedać olejek, a pieniądze rozdać ubogim. Ewangelia Jana podkreśla, że powiedział to nie ze względu na ubogich, ale na chciwość. Z niewiadomych przyczyn postanowił wydać Chrystusa faryzeuszom i arcykapłanom za cenę 30 srebrników. Ewangelia Łukasza wskazuje na wpływ szatana na jego czyn. Inna koncepcja mówi o załamaniu się wiary Judasza w Jezusa, kiedy dowiedział się, że ten ma zostać ukrzyżowany. Judasz był obecny podczas ostatniej wieczerzy, jednak opuścił ją, gdy zorientował się, że Jezus wie o jego zdradzie. Z tego powodu nie wiadomo czy przyjął Eucharystię. Następnie przyszedł do Ogrójcu wraz z faryzeuszami i wskazał Jezusa, całując go. Później, z powodu poczucia winy, usiłował oddać pieniądze kapłanom, a wobec ich odmowy zostawił je w świątyni i popełnił samobójstwo przez powieszenie. Pozostawione pieniądze zostały wykorzystane do zakupu Hakeldamy.

W źródłach pozabiblijnych

Głównym apokryfem jest Ewangelia Judasza (powstała w połowie II wieku), której fragmenty znał Ireneusz z Lyonu, Epifaniusz z Salaminy i Teodoret z Cyru. Przedstawia ona ośmiodniowy dialog Jezusa z Judaszem przed świętem Paschy. Postać Judasza pojawia się również w niezachowanej greckiej Historii apokryficznej, spopularyzowanej przez Jakuba de Voragine w Złotej legendzie oraz w Arabskiej Ewangelii Dzieciństwa, Opowiadaniu Józefa z Arymatei, Księdze Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa przez Bartłomieja Apostoła, Ewangelii Nikodema, Męczeństwie Piłata czy średniowiecznych Ewangelii Barnaby i 2 Apokalipsie Jana. Część z nich uznaje, że Judasz był żonaty.

Analiza różnorodnej literatury apokryficznej wskazuje, że nie istniała żadna wczesna, jednorodna legenda dotycząca postaci Judasza.

Przydomek

Jeśli chodzi o genezę przydomku Iskariota, wysunięto trzy hipotezy:

1. pochodzi od miejsca pochodzenia Judasza – miasta Kariot (południowa Judea – Joz 15,25); pogląd ten potwierdza fakt, że Judasz był też nazywany synem Szymona Iskarioty (J 13,26); wedle tej opinii byłby jedynym z Dwunastu, który nie pochodził z Galilei,
2. związany jest ze słowem sicarius, co znaczyłoby, że Judasz był związany z sykariuszami, skrajnym odłamem zelotów (pogląd odrzucany lub przyjmowany za najbardziej prawdopodobny),
3. pochodzi od aramejskiego słowa iszkarja (kłamca) – w myśl tej teorii został on nadany Judaszowi dopiero przez tradycję chrześcijańską.

Judasz Iskariota w kulturze

Judasz występuje w wielu filmach o życiu Jezusa. Do najbardziej znanych odtwórców roli zdrajcy należą m.in. Carl Anderson (Jesus Christ Superstar), Harvey Keitel (Ostatnie kuszenie Chrystusa), Luca Lionello (Pasja), David McCallum (Opowieść wszech czasów), Ian McShane (Jezus z Nazaretu), Rip Torn (Król królów).

Judasz (jako postać) pojawia się również w serialu The Chosen (grana przez Luke’a Dimyana) oraz epizodycznie w serialu Netflixa pt. Chilling adventures of Sabrina (Mark Hildreth).

Nawiązaniem do Judasza jest postać Judy z Kiriatu z powieści Michaiła Bułhakowa Mistrz i Małgorzata.

W Judasza wcielała się Sarah Bernhardt w sztuce Judasz, wystawianej podczas jej trasy po Stanach Zjednoczonych w latach 1910–1911.

Bibliografia

• Marek Starowieyski: Apostołowie. Cz. 2: Bartłomiej, Filip, Jakub Mniejszy, Jakub Większy, Judasz, Maciej, Mateusz, Szymon i Juda Tadeusz, Ewangeliści, uczniowie Pańscy. Kraków: WAM, 2020. ISBN 978-83-277-1823-5. (pol.).
• Pius Czesław Bosak: Słownik-konkordancja osób Nowego Testamentu. Poznań: W Drodze, 1991. ISBN 83-7033-081-9. (pol.).