Nacjonalizm polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Nacjonalizm polski – ogół polskich nurtów myśli narodowej i związanych z nimi ruchów społecznych, kulturowych oraz politycznych, który w obecnej formie skrystalizował się w I poł. XX wieku. Celem polskich nurtów nacjonalizmu jest zachowanie polskiej kultury oraz struktury etnicznej narodu i utworzenie opartego na nich niepodległego państwa polskiego.

Historia[edytuj]

Dawny (proto)nacjonalizm polski, okresu I Rzeczypospolitej, był otwarty na szeroką interpretację „bycia Polakiem”, w myśl „natione Polonus, gente Ruthenus, origine Judaeus” (tzw. tożsamość polsko-litewska). Etos ten, związany przede wszystkim z polską szlachtą, zaczął zanikać w XIX wieku w okresie rozbiorów Polski. W odpowiedzi na politykę zwalczania kultury i tożsamości polskiej prowadzoną przez zaborców, pojawił się nowy nurt, oparty w znaczącym stopniu na obrazie Polaka jako obywatela etnicznie polskiego, wyznania rzymskokatolickiego. W takim świetle nacjonalizm polski nie włączał do narodu polskiego tych, którzy identyfikowali się z kulturą ukraińską, pruską, litewską, Żydów itp.[1][2][3] Głównym ideologiem tego nurtu był Roman Dmowski i ruch endecja[4][5].

II Rzeczpospolita[edytuj]

Pomimo że w okresie międzywojennym ideologia nacjonalistyczna, wcześniej spotykana zarówno na lewicy, jak i prawicy, zaczęła być identyfikowana głównie z ruchem prawicowym[6][7], wśród nurtów polskiego nacjonalizmu w okresie międzywojennym możemy wyróżnić formacje łączące ze sobą postulaty nacjonalistyczne i lewicowe, a nawet antyfaszystowskie[8].

Ważniejsze formacje tego okresu to Obóz Wielkiej Polski, Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska, Obóz Narodowo-Radykalny (w 1935 rozbity na dwie organizacje: ONR-ABC i ONR-Falanga) oraz ruch Zadruga, skupiony wokół pisma o tym tytule.

II wojna światowa[edytuj]

Wybuch II wojny światowej przerwał działalność większości istniejących ugrupowań nacjonalistycznych, a ich działacze podjęli czynną walkę z okupantem. W przeciwieństwie do innych państw okupowanych przez III Rzeszę, kolaboracji podjęło się tylko jedno ugrupowanie – Narodowa Organizacja Radykalna, utworzona przez niewielką grupę działaczy byłego RNR Falanga i istniejąca przez kilka pierwszych miesięcy wojny. Większość falangistów utworzyła jednak w ramach ruchu oporu organizację Konfederacja Narodu.

Jedną z największych grup oporu o profilu narodowym była Narodowa Organizacja Wojskowa. Większość nacjonalistów walczących w podziemiu dołączyła w 1942 roku do Armii Krajowej[9] lub Narodowych Sił Zbrojnych.

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj]

W czasach PRL środowiska nacjonalistyczne o nastawieniu bardziej lewicowym przenikały do PZPR (np. stronnictwo Partyzantów)[10]. W latach 80. powstały takie formacje, jak Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald”[11] czy (nielegalne wówczas) Narodowe Odrodzenie Polski[12].

III Rzeczpospolita[edytuj]

W III Rzeczypospolitej powstał szereg organizacji odwołujących się do dorobku polskich nacjonalistów okresu międzywojennego. Wśród nich można znaleźć reaktywowany ONR i Młodzież Wszechpolską, Falangę będącą kontynuacją ONR-Falanga, czy formacje odwołujące się do dorobku Zadrugi, jak Wydawnictwo Toporzeł czy Stowarzyszenie „Niklot”[13].

11 listopada 2012 roku, po Marszu Niepodległości, kilkadziesiąt organizacji nacjonalistycznych podjęło próbę utworzenia międzyorganizacyjnego, ogólnopolskiego ugrupowania politycznego pod nazwą Ruch Narodowy[14]. Projekt ten jednak nie przeszedł próby czasu i w późniejszym okresie część organizacji członkowskich opuściła jego szeregi[15].

Główni przedstawiciele[edytuj]

Ważniejsze publikacje[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Thomas K. Nakayama, Rona Tamiko Halualani: The Handbook of Critical Intercultural Communication. John Wiley & Sons, 2011, s. 296. ISBN 978-1-4443-9067-4.
  2. Genevieve Zubrzycki: The Crosses of Auschwitz: Nationalism and Religion in Post-Communist Poland. University of Chicago Press, 2009, s. 43, 51.
  3. Auer ↓, s. 58, 61.
  4. Auer ↓, s. 62–63.
  5. Jóhann Páll Árnason, Natalie Doyle: Domains and Divisions of European History. Liverpool University Press, 2010, s. 93. ISBN 978-1-84631-214-4.
  6. Angel Smith, Stefan Berger: Nationalism, Labour and Ethnicity 1870-1939. Manchester University Press, 1999, s. 121–123.
  7. Mieczysław B. Biskupski, James S. Pula, Piotr J. Wróbel: The Origins of Modern Polish Democracy. Ohio University Press, 2010, s. 43–44. ISBN 978-0-8214-4309-5.
  8. Tomasiewicz 2012 ↓, Wstęp.
  9. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. Wyd. 1. T. 1: A-Ble. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968, s. 387. Cytat: W 1942-44 AK podporządkowały się m.in. [...] część Narodowej Organizacji Wojskowej, [...] część Narodowych Sił Zbrojnych (7 III 1944 przez wcielenie indywidualne) [...].
  10. Łukasz Dwilewicz, Jerzy Majewski: Dekady 1965-1974. Warszawa: Oficyna Imbir, 2006, s. 274-275, seria: Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 83-60334-19-6.
  11. Adam Witczak: Tragedia „Grunwaldu”. xportal.pl, 2014-09-08. [dostęp 2016-09-21].
  12. Historia NOP. nop.org.pl. [dostęp 2016-09-20].
  13. Potrzebowski 2016 ↓, Rozdział IV. Zadruga a inne radykalne prądy myślowe, s. 183-187.
  14. Robert Winnicki: Rewolucja już się zaczęła. wirtualnapolonia.com, 2013-08-29.
  15. Stanowisko Obozu Narodowo-Radykalnego i ONR Podhale w sprawie wyborów parlamentarnych i RN. kierunki.info.pl, 2015-08-28.

Bibliografia[edytuj]