Samorząd gminny

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Tytuł poprzedni	Ustawa o samorządzie terytorialnym
Nazwa potoczna	Ustawa o samorządzie gminnym
Państwo	Polska
Data wydania	8 marca 1990
Miejsce publikacji	Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95
Tekst jednolity	Dz. U. z 2025 r. poz. 1153
Data wejścia w życie	27 maja 1990
Rodzaj aktu	Ustawa
Przedmiot regulacji	Samorząd gminny
Status	obowiązujący
Ostatnio zmieniony przez	Dz. U. z 2024 r. poz. 1940
Wejście w życie ostatniej zmiany	11 stycznia 2025
	Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Osobne artykuły: Samorząd terytorialny w Polsce, Gmina (Polska) i Podział administracyjny Polski.

Samorząd gminny – wyodrębniony w strukturze państwa polskiego związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze gminy, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych jej zadań.

Od 1990 r. gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce, a jej rolę określa ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, obowiązująca od 27 maja 1990 (do 29 grudnia 1998 pod nazwą ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym)^[1].

We współczesnej Polsce funkcjonują trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Rada gminy może w obrębie gminy tworzyć mniejsze jednostki administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy): sołectwa, dzielnice, osiedla lub inne jednostki.

Gmina realizuje zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ stanowiący i kontrolny) oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (organ wykonawczy). Rada gminy może utworzyć młodzieżową radę gminy o charakterze konsultacyjnym lub gminną radę seniorów o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym.

Sprawy podległe samorządowi gminnemu

ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami,
ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego
wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
lokalnego transportu zbiorowego,
ochrony zdrowia,
pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,
gminnego budownictwa mieszkaniowego,
edukacji publicznej,
kultury, w tym bibliotek gminnych i innych placówek upowszechniania kultury,
kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,
targowisk i hal targowych,
zieleni gminnej i zadrzewień,
cmentarzy gminnych,
porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,
utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
wspierania i upowszechniania idei samorządowej,
promocji gminy,
współpracy z organizacjami pozarządowymi,
współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Miasto (gmina miejska) na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania samorządu powiatowego.

Kompetencje wójta, burmistrza, prezydenta miasta

wykonywanie uchwał
przygotowywanie projektów uchwał
przygotowywanie projektu budżetu
sprawowanie funkcji kierownika urzędu
reprezentowanie gminy na zewnątrz

Prezydent miasta na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania zarządu powiatu i starosty.

Działalność inwestycyjna gmin

Wydatki inwestycyjne podejmowane przez organy samorządu gminnego mają na celu powiększenie jej majątku oraz jej rozwój społeczny i gospodarczy. Gmina, dysponując znaczną samodzielnością realizacji zadań, posiada również rozległy zasięg wydatkowania środków. Największy zakres swobody posiada ona w przypadku wydatków inwestycyjnych, ponieważ sama decyduje o wyborze kierunku inwestowania w zakresie zadań własnych^[2].

Inwestycje podejmowane przez samorządy są podstawowym czynnikiem rozbudowy lokalnej infrastruktury technicznej i społecznej, a w konsekwencji powiększenia majątku gminy. Z tych właśnie względów wielkość inwestycji traktowana jest jako ważny wskaźnik jej rozwoju i kondycji finansowej. Inwestowanie jest jednak możliwe dopiero po pokryciu przez gminę koniecznych wydatków bieżących. Realny poziom inwestycji, jako wyraz skłonności gmin do inwestowania, jest bardzo silnie skorelowany z dochodami gmin, a zwłaszcza z wysokością dochodów własnych^[3]. Wszystkie wydatki, jakie ponosi gmina na wytworzenie lub odtworzenie składników majątku gminy, uważa się za środki, które pozytywnie wpływają na rozwój gminy i sytuację jej mieszkańców. Inwestycje zrealizowane przez gminę mogą generować jej przyszłe dochody, w przypadku inwestycji publicznych bardziej niż korzyści finansowe pożądane są jednak korzyści społeczne i użytkowe. Ich służebny charakter wynika stąd, że zaspokajają podstawowe i codzienne potrzeby ludności, jednostek gospodarczych oraz instytucji zlokalizowanych na terenie gminy^[4].

Wydatki inwestycyjne gmin oraz ich struktura działowa i rodzajowa są w zasadniczej mierze wypadkową sytuacji dochodowej gminy, jej dynamiki oraz przyjętej przez gminy strategii rozwoju i zagospodarowania przestrzennego, a znaczenie poszczególnych funkcji inwestycji w gminach jest zmienne w czasie i uwarunkowane sytuacją gospodarczą kraju oraz ustawodawstwem dotyczącym samorządów lokalnych^[5].

Zobacz też

Przypisy

↑ Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95), od 29 grudnia 1998 pod zmienioną nazwą jako ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
↑ Mackiewicz M., Misiąg W., Tomalak M., Samorządowa kasa, czyli, na co idą pieniądze w gminach, powiatach, województwach, Wydawnictwo ALINEX, Warszawa, 2003, s. 96.
↑ Czempas J., Zmiany intensywności inwestowania w gminach byłego województwa katowickiego w latach 1992–1998, Finanse komunalne, nr 6, 1999, s. 37.
↑ Noga M., Państwo a inwestycje w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo AE im. O. Langego, Wrocław, 1994, s. 14.
↑ Patrzałek L., Narzędzia oddziaływania samorządów terytorialnych na rozwój lokalny i regionalny, Samorząd terytorialny nr 5, 1996, s. 12.

Linki zewnętrzne

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153)

[1] Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95), od 29 grudnia 1998 pod zmienioną nazwą jako ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

[2] Mackiewicz M., Misiąg W., Tomalak M., Samorządowa kasa, czyli, na co idą pieniądze w gminach, powiatach, województwach, Wydawnictwo ALINEX, Warszawa, 2003, s. 96.

[3] Czempas J., Zmiany intensywności inwestowania w gminach byłego województwa katowickiego w latach 1992–1998, Finanse komunalne, nr 6, 1999, s. 37.

[4] Noga M., Państwo a inwestycje w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo AE im. O. Langego, Wrocław, 1994, s. 14.

[5] Patrzałek L., Narzędzia oddziaływania samorządów terytorialnych na rozwój lokalny i regionalny, Samorząd terytorialny nr 5, 1996, s. 12.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]