Unia Pracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Unia Pracy
Skrót UP
Lider Waldemar Witkowski
Data założenia 7 czerwca 1992
Adres siedziby ul. Nowogrodzka 4,
00-513 Warszawa
Deklarowana
ideologia polityczna
socjaldemokracja
Deklarowane
poglądy gospodarcze
państwo opiekuńcze
Liczba członków ok. 2 tys. (2011)[1]
Członkostwo
międzynarodowe
Partia Europejskich Socjalistów
Europejska Grupa
Parlamentarna
Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim
Młodzieżówka Federacja Młodych Unii Pracy
Barwy      biel
     czerwień
Obecni posłowie
0 / 460
Obecni senatorowie
0 / 100
Obecni eurodeputowani
1 / 51
strona oficjalna
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Siedziba Unii Pracy na ulicy Nowogrodzkiej 4
Pierwszy przewodniczący Unii Pracy, Ryszard Bugaj
Przewodniczący Unii Pracy w latach 1997–1998, Aleksander Małachowski

Unia Pracy (UP) – polska partia polityczna o charakterze socjaldemokratycznym i antykomunistycznym, powołana do życia 7 czerwca 1992 w wyniku fuzji kilku organizacji lewicowych. W latach 2001–2005 partia współtworząca rząd (do 2003 większościowy, koalicyjny z Sojuszem Lewicy Demokratycznej i Polskim Stronnictwem Ludowym; od 2003 mniejszościowy wraz SLD i od 2004 także z Socjaldemokracją Polską). W latach 2006–2008 część Lewicy i Demokratów, następnie do chwili obecnej partia sojusznicza wobec SLD. Wicepremierami z ramienia partii byli Marek Pol (2001–2004) i Izabela Jaruga-Nowacka (2004–2005). W Parlamencie Europejskim przedstawiciel UP należy do Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów.

Historia UP[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Inicjatywa powołania nowej lewicowej partii, której struktura szłaby w poprzek dawnego podziału na "Solidarność" i postkomunistów, zrodziła się już w Sejmie X kadencji. Jednak dopiero po klęsce małych ugrupowań lewicowych niezależnych od SLD w wyborach w 1991, prace nad stworzeniem nowej formacji nabrały przyspieszenia.

Na powstałą w czerwcu 1992 Unię Pracy złożyły się przede wszystkim trzy formacje obecne w ówczesnym Sejmie: stowarzyszenie Solidarność Pracy (z Ryszardem Bugajem i Aleksandrem Małachowskim), partia Ruch Demokratyczno-Społeczny (Zbigniewa Bujaka) i środowisko nieistniejącej już wówczas partii Polska Unia Socjaldemokratyczna (częściowo skupione w powstałej na jej miejsce partii Wielkopolska Unia Socjaldemokratyczna, której przewodniczącą była Wiesława Ziółkowska). Dwie pierwsze organizacje wywodziły się z dawnej "Solidarności", ostatnia z reformatorskiego skrzydła PZPR (skupionego wokół Tadeusza Fiszbacha; jego przedstawicielką w Sejmie I kadencji była Wiesława Ziółkowska)[2]. Od początku istnienia UP przyjęła zapisaną w statucie zasadę, że członkiem partii nie może być osoba czynnie zaangażowana w zwalczanie opozycji demokratycznej w okresie PRL[3]. Przed pierwszym kongresem Unią Pracy kierowali wspólnie Ryszard Bugaj, Zbigniew Bujak i Wiesława Ziółkowska. Na pierwszego przewodniczącego UP został wybrany w styczniu 1993 Ryszard Bugaj.

Jeszcze w 1992 powstało koło poselskie Unii Pracy, liczące 6 posłów (4 parlamentarzystów SP, Zbigniewa Bujaka z RDS i Wiesławę Ziółkowską z PUS).

Wybory w 1993 i Sejm II kadencji[edytuj | edytuj kod]

Unia Pracy była tzw. "czarnym koniem" wyborów parlamentarnych w 1993. O ile wysokie poparcie dla postkomunistycznych SLD i PSL nie wzbudziło większego zdumienia (poza rozmiarem przewagi nad partiami solidarnościowymi powstałej na skutek działania ordynacji z maja 1993), to sukces istniejącej ledwie rok partii odnotowano z zaskoczeniem.

Unia Pracy uzyskała 19 września 1993 7,28% głosów, przekraczając z naddatkiem progi konieczne do znalezienia się w Sejmie i otrzymania mandatów z listy krajowej. W parlamencie zasiadło 41 jej posłów (co dawało czwarty co do wielkości klub w Sejmie)[4] i 3 senatorów (byli nimi Zdzisława Janowska z Łodzi, Marek Minda z Łomży oraz startująca jako kandydatka niezależna Elżbieta Solska z Zielonej Góry).

W prezydium reprezentował Unię Pracy Aleksander Małachowski, wicemarszałek Sejmu II kadencji (także marszałek senior I i II kadencji). Jej przedstawiciele kierowali pracami ważnych komisji sejmowych, m.in. spraw wewnętrznych i administracji (Zbigniew Bujak).

UP uczestniczyła w rozmowach koalicyjnych z SLD i PSL, ostatecznie jednak nie weszła do rządu ze względu na różnice w podejściu do prywatyzacji i innych kwestii gospodarczych. Do rządu wszedł jedynie Marek Pol, który jednak musiał z tego powodu zawiesić swoje członkostwo w partii.

Po udzieleniu w pierwszych miesiącach kredytu zaufania nowemu rządowi Unia Pracy stała się ostrym recenzentem poczynań koalicji SLD-PSL, zarówno jeśli chodzi o politykę gospodarczą (mającą, według UP, niewiele wspólnego z prawdziwie rozumianą lewicowością), jak i stosunek do funkcjonowania państwa (UP razem z Unią Wolności krytykowała jego zawłaszczanie przez przedstawicieli SLD i PSL, np. w mediach).

W Sejmie II kadencji UP zasłynęła jako partia najbardziej dbająca o liberalizację polityki obyczajowej w Polsce. Posłowie Unii głosowali przeciwko przyjęciu konkordatu[2] przed uchwaleniem konstytucji, domagali się zdecydowanego rozdziału Kościoła od państwa, a także tolerancji wobec wyznań mniejszościowych (m.in. prawosławnych).

Posłowie UP w całości (poza Aleksandrem Małachowskim) głosowali za liberalizacją prawa aborcyjnego w 1994 i 1996. Krytykowali orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności uchwalonej w 1996 ustawy. Sprzeciwili się jednak poddaniu kwestii przerywania ciąży pod referendum w 1997, obawiając się zbytniej polaryzacji społeczeństwa na linii SLD-AWS.

W wyborach prezydenckich w 1995 UP poparła kandydaturę Rzecznika Praw Obywatelskich Tadeusza Zielińskiego, który dostał 3,5% głosów i nie wszedł do drugiej tury[5]. W II turze UP nie udzieliła poparcia żadnemu z kandydatów, choć pojedyncze osoby (np. Stanisław Wiśniewski, Wojciech Lamentowicz) opowiedziały się za Aleksandrem Kwaśniewskim.

Unia Pracy wraz z SLD, PSL i UW uczestniczyła w koalicji konstytucyjnej, 2 kwietnia 1997 jej posłowie głosowali w całości za przyjęciem konstytucji[6]. UP w trakcie prac nad jej pisaniem domagała się osłabienia roli prezydenta (m.in. jego weta) na rzecz rządu i parlamentu, zapisania w niej gwarancji socjalnych oraz rozdziału Kościoła od państwa i jego neutralności światopoglądowej).

UP sprzeciwiała się odniesieniom wobec Boga w konstytucji świeckiego państwa, ostatecznie jednak zaakceptowała projekt preambuły zaproponowany przez Tadeusza Mazowieckiego.

Wybory w 1997 i opozycja pozaparlamentarna[edytuj | edytuj kod]

W wyborach parlamentarnych Unia Pracy wystartowała samodzielnie pod hasłem "Zasługujesz na więcej"[7]. (lokalnie, np. w Białymstoku, z organizacjami mniejszościowymi), mimo niezbyt korzystnych sondaży, liczono jednak na przekroczenie progu 5%.

Ostatecznie UP nie weszła do Sejmu, uzyskując jedynie 4,74% głosów w skali całego kraju, nie zdobyła też ani jednego mandatu w Senacie[7]. Przyczyn wyborczej porażki dopatrywano w zbyt silnej polaryzacji AWS-SLD, w której zabrakło miejsca dla formacji, wznoszącej się ponad dawny podział PZPR-"Solidarność".

W wyniku przegranych wyborów do dymisji podał się prezes Ryszard Bugaj. Zastąpił go tymczasowo Aleksander Małachowski, a od lutego 1998 funkcję szefa partii sprawował Marek Pol[7]. Obranie przez UP pod przewodnictwem Marka Pola nowego kursu politycznego (dryfowanie w stronę SLD i PSL) zraziło do partii jej niektórych członków wywodzących się z "Solidarności". Zbigniew Bujak i Artur Smółko odeszli z partii, wstępując do Unii Wolności, a Ryszard Bugaj wycofał się z czynnej działalności partyjnej[7].

Wobec powstania rządu Jerzego Buzka Unia Pracy zajęła stanowisko krytyczne, sprzeciwiano się zbyt daleko idącym reformom gospodarczym pod kierownictwem Leszka Balcerowicza, bardzo sceptycznie odniosła się też do programu czterech wielkich reform, w tym administracyjnej (partia już w Sejmie II kadencji była przeciwna powstaniu powiatów i dużych województw). Krytykowano przywrócenie ustawy aborcyjnej z 1993 i przyjęcie przez Sejm konkordatu w styczniu 1998.

W wyborach samorządowych w 1998 Unia Pracy wystartowała wspólnie z PSL i Krajową Partią Emerytów i Rencistów jako Przymierze Społeczne, uzyskując mandaty w ramach tego ugrupowania w kilku województwach[7]. Wobec nawiązania współpracy z PSL część sympatyków UP zrezygnowała ze startu z list Unii, np. Wanda Nowicka została radną SLD z rekomendacji PPS w sejmiku wojewódzkim. Na szczeblu powiatowym, gminnym i miejskim zdarzały się jednak i inne koalicje: z SLD, lokalnymi ugrupowaniami, a nawet z AWS i UW.

W 2000 w wyniku wewnątrzpartyjnego referendum partia zrezygnowała z wystawienia własnego kandydata w wyborach prezydenckich i wsparła Aleksandra Kwaśniewskiego[8]. Dało to impuls do nawiązania bliższej współpracy politycznej z SLD, której owocem stała się podpisana w kwietniu umowa z Leszkiem Millerem. Według niej przedstawiciele UP mieli zająć łącznie 10% miejsc mandatowych na listach koalicji (zgodnie z ówczesnymi proporcjami w sondażach: 45% dla SLD i 5–6% dla UP, a nie wynikami wyborów z 1997).

Wybory w 2001 i Sejm IV kadencji[edytuj | edytuj kod]

Ostatecznie w wyborach parlamentarnych w 2001 UP przypadło 16 mandatów poselskich i 5 senatorskich (które uzyskali Adam Gierek, Marian Piotr Lewicki, Grzegorz Niski, Krystyna Sienkiewicz i Andrzej Spychalski[9]). Do Sejmu wrócili po czteroletniej przerwie Izabela Jaruga-Nowacka, Aleksander Małachowski, Marek Pol i Andrzej Aumiller. Pojawiło się też parę nowych twarzy jak Hanna Gucwińska, Janusz Lisak czy Ewa Kralkowska. Aleksander Małachowski po raz trzeci pełnił funkcję marszałka seniora Sejmu.

Unia wraz z SLD stworzyła w parlamencie rząd Leszka Millera; Marek Pol był w nim jednym z wicepremierów i ministrem infrastruktury, a Izabela Jaruga-Nowacka pełnomocnikiem ds. równego statusu kobiet i mężczyzn.

Ewa Kralkowska piastowała stanowisko wiceministra zdrowia, Włodzimierz Paszyński wiceministra edukacji i sportu, a Marek Balicki pełnił w 2003 tekę szefa resortu zdrowia.

Ze względu na małą liczbę posłów reprezentacja sejmowa UP szybko straciła status klubu. Po śmierci Aleksandra Małachowskiego, odejściu z partii dwóch posłów do SDPL oraz wykluczeniu z klubu Janusza Lisaka, koło UP liczyło pod koniec kadencji 11 posłów[10]. Senatorowie Unii zasiadali wspólnie z senatorami Sojuszu w klubie SLD-UP "Lewica Razem". Po wyborze Adama Gierka do europarlamentu, odejściu Krystyny Sienkiewicz i wykluczeniu Mariana Lewickiego, Unię Pracy reprezentowało pod koniec kadencji 2 senatorów.

Po dymisji rządu Leszka Millera, Izabela Jaruga-Nowacka została wicepremierem bez teki w rządzie Marka Belki. Później powołano ją również na ministra ds. społecznych (zachowała tekę wicepremiera).

W czerwcu 2004 Unia Pracy wzięła udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego, startując ponownie w koalicji z SLD. Na skutek korzystniejszych niż poprzednio proporcji między dwiema partiami, do Strasburga dostał się członek UP Adam Gierek.

19 kwietnia 2005 przewodnicząca Izabela Jaruga-Nowacka opuściła szeregi UP. Stanęła na czele nowo powołanej Unii Lewicy, która wybrała współpracę wyborczą z SLD.

Doszło także do poważnego rozłamu w młodzieżówce partyjnej UP – jej liderzy i większość aktywnych okręgów, nie chcąc godzić się na firmowanie ich zdaniem zbyt liberalnej gospodarczo polityki SLD, opuścili FMUP, tworząc niezależnych od UP Młodych Socjalistów.

Tuż przed wyborami do Samoobrony RP przeszedł Andrzej Aumiller, poseł UP w latach 1993–1997 i 2001–2005[11].

Poza parlamentem (2005–2009)[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Unii Pracy w latach 2005–2006, Andrzej Spychalski
Przewodniczący Unii Pracy od 2006, Waldemar Witkowski

W wyborach w 2005 UP startowała z list SDPL, która nie osiągnęła progu wyborczego.

3 września 2006 Unia Pracy wraz z Sojuszem Lewicy Demokratycznej, Partią Demokratyczną – demokraci.pl i Socjaldemokracją Polską oficjalnie weszła w skład koalicji samorządowej Porozumienie Lewicy i Demokratów "Wspólna Polska".

Pod szyldem LiD UP wystartowała także w przyspieszonych wyborach parlamentarnych w 2007, nie uzyskując wówczas ani jednego mandatu. W 2008, po rozpadzie koalicji LiD, partia postanowiła kontynuować współpracę z SLD.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego partia wchodziła w skład komitetu SLD-UP, po reaktywowaniu tej koalicji. Zajęła ona 3. miejsce, uzyskując 7 mandatów w Parlamencie Europejskim, z czego jeden przypadł UP, a otrzymał go ponownie Adam Gierek.

Sejm VI kadencji[edytuj | edytuj kod]

W 2009 do partii dołączyli posłowie Bożena Kotkowska i Grzegorz Pisalski. Deklarację wstąpienia złożył także Bartosz Arłukowicz[12], jednak ostatecznie nie został on członkiem partii[13]. 7 maja 2010 jedna z liderek UP Elżbieta Zakrzewska objęła mandat posła VI kadencji w miejsce Jerzego Szmajdzińskiego, który zginął w katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Wszyscy posłowie Unii Pracy przystąpili do klubu poselskiego Lewica, przemianowanego we wrześniu 2010 na klub Sojuszu Lewicy Demokratycznej. W maju 2011 Grzegorz Pisalski przeszedł do klubu parlamentarnego Platformy Obywatelskiej, a przed końcem kadencji opuścił UP[14].

W wyborach prezydenckich w 2010 Unia Pracy popierała kandydatów SLD – początkowo Jerzego Szmajdzińskiego[15], a po jego śmierci Grzegorza Napieralskiego[16] (który zajął 3. miejsce i nie wszedł do drugiej tury). W drugiej turze wyborów UP poparła Bronisława Komorowskiego z PO[17]. W wyborach samorządowych w 2010 UP startowała z list SLD.

Ponownie poza parlamentem (od 2011)[edytuj | edytuj kod]

W wyborach parlamentarnych w 2011 kilku reprezentantów UP, kandydujących do Sejmu, znalazło się na listach SLD[18], jednak żaden z nich nie uzyskał mandatu.

W lutym 2013 Unia Pracy podjęła współpracę programową z Ruchem Palikota, SDPL, UL i RACJĄ Polskiej Lewicy[19] w związku z tworzącym się projektem Europa Plus. Ostatecznie jednak Unia nie przystąpiła do tej koalicji, podejmując na kongresie 15 czerwca uchwałę o chęci współpracy z SLD[20]. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 ponownie powołany został komitet SLD-UP, w ramach którego UP wystawiła kilkoro kandydatów, w tym ubiegającego się o reelekcję Adama Gierka jako lidera listy w okręgu śląskim.

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Wyniki w wyborach parlamentarnych
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty (Sejm) Zmiana Mandaty (Senat) Zmiana
1993 7,28% - 41 - 2 -
1997 4,74% Red Arrow Down.svg 2,54 0 Red Arrow Down.svg 41 0 Red Arrow Down.svg 2
2001 Green Arrow Up Darker.svg 16 Green Arrow Up Darker.svg 16 5 Green Arrow Up Darker.svg 5

Program[edytuj | edytuj kod]

UP uważa swój program za socjaldemokratyczny[2] (wielosektorowa gospodarka, rozbudowany system opieki społecznej, progresja podatkowa, sprzeciw wobec reprywatyzacji i ograniczenie prywatyzacji), postuluje równouprawnienie kobiet i mężczyzn, popiera dopuszczalność aborcji, domaga się rozdziału Kościołów od państwa.

Zagadnienia ustrojowe[edytuj | edytuj kod]

W kwestiach ustrojowych opowiada się za jednoizbowym parlamentem z możliwością kontroli i tworzenia prawa. Prezydent pełniłby funkcję reprezentacyjne, podejmując jedynie interwencję w sytuacjach kryzysowych[2]. UP uznaje silny i niezależny prawnie i finansowo samorząd terytorialny[21].

Program gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

W kwestiach gospodarczych UP opowiada się za modelem gospodarki gwarantującym zrównoważenie szans obywateli i rozwój gospodarki. Partia popiera tzw. trzecią drogę. Uważa, że trzeba wspierać wszystkie sektory gospodarki oraz ustalić górny pułap wynagrodzeń[22]. Opowiada się również za progresją podatkową.

Władze partii[edytuj | edytuj kod]

Zarząd Krajowy[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący:

Sekretarz generalny:

  • Marek Procki

Skarbnik:

  • Dariusz Nowak

Sekretarz ds. międzynarodowych:

Pozostali członkowie:

Kierownictwo Rady Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący:

Wiceprzewodniczący:

Sekretarz:

Przewodniczący[edytuj | edytuj kod]

Honorowi przewodniczący[edytuj | edytuj kod]

Eurodeputowany[edytuj | edytuj kod]

Federacja Młodych Unii Pracy[edytuj | edytuj kod]

FMUP jest niezależnym stowarzyszeniem, którego członkami mogą być osoby w wieku 16–35 lat, niekoniecznie członkowie Unii Pracy. Członkowie Federacji uznają, że Unia Pracy jest najbliższą im siłą na scenie politycznej i dlatego FMUP jest afiliowana przy UP jako jej oficjalna organizacja młodzieżowa. Młodzieżówka ma prawo do delegowania swoich przedstawicieli do władz partii na poziomie lokalnym i centralnym. W przeszłości znajdowała się na lewym skrzydle partii i krytykowała z lewicowych pozycji rząd SLD-UP. FMUP była krytycznie nastawiona do planów zawarcia przez UP koalicji wyborczej z SLD. W 2005 nastąpił rozłam, w wyniku którego z FMUP odeszło krytyczne wobec SLD i SDPL lewe skrzydło organizacji (obecni Młodzi Socjaliści). Obecnie FMUP wspiera i inicjuje wiele akcji o charakterze kulturalnym i społecznym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też kategorię: Politycy Unii Pracy.

Przypisy

  1. Unia Pracy chce budowy nowej lewicy. wp.pl, 3 grudnia 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 194. ISBN 83-229-2493-3.
  3. Historia UP na stronie partii.
  4. Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 197. ISBN 83-229-2493-3.
  5. Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 200. ISBN 83-229-2493-3.
  6. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 358. ISBN 978-83-240-2130-7.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 198. ISBN 83-229-2493-3.
  8. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 416. ISBN 978-83-240-2130-7.
  9. Wybory do Senatu: wyniki głosowania i wyniki wyborów. pkw.gov.pl.
  10. Posłowie IV kadencji. sejm.gov.pl.
  11. Andrzej Aumiller – życiorys. wp.pl, 25 maja 2009.
  12. Arłukowicz członkiem Unii Pracy?. tvp.info, 10 maja 2011.
  13. Arłukowicz: Muszę budować projekt, który wyklucza powrót Kaczyńskiego do władzy. polskatimes.pl, 12 maja 2011.
  14. Śląskie. Zyskała PO, straciły PiS i SLD; dobry wynik Ruchu Palikota. gazeta.pl, 10 października 2011.
  15. Poparcie Unii Pracy dla Jerzego Szmajdzińskiego jako kandydata na Prezydenta. lubuskauniapracy.pl, 21 lipca 2012.
  16. Unia Pracy poparła Napieralskiego. lewica.pl, 17 maja 2010.
  17. Andrzej Wiśniewski: Unia Pracy poparła Komorowskiego w II turze wyborów prezydenckich. lewica.pl, 25 czerwca 2010.
  18. Kandydaci UP do Sejmu RP. uniapracy.org.pl, 30 września 2011.
  19. Ruch Palikota: będzie wspólne stanowisko programowe m.in. z SdPl i UP. wp.pl, 13 lutego 2013.
  20. XV Kongres Unii Pracy. uniapracy.org.pl, 15 czerwca 2013.
  21. Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 195. ISBN 83-229-2493-3.
  22. Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 196. ISBN 83-229-2493-3.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 194–200. ISBN 83-229-2493-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]