Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej
Cardinalis Secretarius Status
Herb obecnego sekretarza stanu
Herb obecnego sekretarza stanu
Obecny sekretarz stanu
Pietro Parolin
Pietro Parolin
Stanowisko
Państwo  Watykan
Data utworzenia 1551
Pierwszy sekretarz stanu Girolamo Dandini
Długość kadencji do śmierci, odwołania lub zakończenia pontyfikatu papieża
Obecny sekretarz stanu Pietro Parolin
Obecny od od 15 października 2013
Siedziba Pałac Apostolski, 00-120, Watykan
Strona internetowa

Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, Sekretarz stanu Jego Świątobliwości, kardynał Sekretarz Stanu – druga (nieformalnie) po papieżu osoba w hierarchii Stolicy Apostolskiej i utożsamiana zwyczajowo z funkcją jej "szefa rządu". Jest szefem Sekretariatu Stanu złożonego z dwóch sekcji: spraw ogólnych (służy papieżowi pomocą w sprawach codziennych) i stosunków z państwami (sprawy zagraniczne)[1].

Obecnym sekretarzem stanu od 2013 roku jest powołany przez papieża Franciszka Pietro Parolin.

Obowiązki[edytuj]

Sekretarz stanu jest mianowany przez papieża i służy mu jako jeden z głównych doradców. Od pontyfikatu Innocentego X sekretarz musi być kardynałem i nie może należeć do rodziny papieża. Duchowny nieposiadający wymaganego tytułu może pełnić obowiązki sekretarza tylko w czasie wakatu.

Kadencja sekretarza stanu kończy się, gdy papież, który go mianował umiera lub abdykuje. W czasie sede vacante były sekretarz jest członkiem komisji razem z kamerlingiem i byłym przewodniczącym Papieskiej Komisji ds. Państwa Watykańskiego. Komisja ta pełni niektóre funkcje głowy państwa Watykanu póki nie zostanie wybrany nowy papież. Po wyborze nowego papieża, sekretarz stanu traci swoje stanowisko, ale może zostać wybrany ponownie[2][3].

Historia[edytuj]

Urząd sekretarza stanu ma swoje korzenie we wczesnym XVI wieku, kiedy papież Leon X utworzył stanowisko papieskiego sekretarza osobistego (secretarius intimus) aby zajmował się kontaktami z misjami dyplomatycznymi Stolicy Apostolskiej, które dopiero zaczynały posiadać stałe siedziby. Na tym etapie funkcja sekretarza była stosunkowo niewielkim urzędem. Administracja Stolicy Apostolskiej była zarządzana przez jednego z pozostałych kardynałów, który zazwyczaj był również krewnym papieża (cardinalis nepos).

Sytuacja zmieniła się po tym jak Juliusz III powierzył funkcję zarządcy administracji Innocenzo Ciocchi del Monte - nastoletniemu niemal analfabecie, który wychował się na ulicy i dopiero co został adoptowany przez brata papieża Juliusza. Nowy zarządca okazał się niekompetentny i Juliusz III postanowił zwiększyć zakres obowiązków sekretarza stanu aby wyręczał on papieskiego bratanka. Od 1644 roku w stosunku do sekretarza stanu zaczęto używać tytułu Kardynała Sekretarza Stanu Stolicy Apostolskiej. Rola Sekretarza wzrosła najbardziej podczas soboru trydenckiego, kiedy to zaczął przejmować pierwszorzędną pozycję w Kurii Rzymskiej od Kancelarii Apostolskiej. Innocenty X był pierwszym papieżem, który nadał nowoczesny charakter urzędowi sekretarza stanu.

W 1692 roku papież Innocenty XII oficjalnie zlikwidował urząd cardinalis nepos i odtąd to sekretarz stanu był najważniejszą zaraz po papieżu osobą w Stolicy Apostolskiej.

W 1968 roku papież Paweł VI  w motu proprio "Quo aptius" z 27 lutego 1973 zlikwidował Kancelarię Apostolską i urząd Kanclerza Świętego Kościoła Rzymskiego i przekazał wszelkie prawa oraz obowiązki związane z tym stanowiskiem sekretarzowi stanu[2][3].

W latach 19441958 nie było osoby na stanowisku sekretarza stanu, jego obowiązki pełnił osobiście papież Pius XII[4].

Trzech sekretarzy stanu zostało później papieżami. Byli to:

Lista sekretarzy stanu Stolicy Apostolskiej[edytuj]

Nr. Herb Portret/Zdjęcie Imię i nazwisko Pochodzenie Początek urzędowania Koniec urzędowania Papież
1. Girolamo Dandini
(ur. 1509 - zm. 1559)
Cesena, Państwo Kościelne  1550 1555 Juliusz III
2. DSC02997 - Duomo di Milano - Scurolo di san Carlo - Stemma dei Borromeo - Foto Giovanni Dall'Orto - 29-jan-2007.jpg Carlo Borromeo.jpg Karol Boromeusz[5]
(ur. 1538 - zm. 1584)
Aarona, Hiszpania  21 grudnia 1560 1565 Pius IV
3. Tolomeo Gallio.jpg Tolomeo Gallio
(ur. 1527 - zm. 1607)
Cernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1565 1566
4. Girolamo Rusticucci COA.jpg Cardinale Girolamo Rusticucci con stemma.jpg Girolamo Rusticucci
(ur. 1537 - zm. 1603)
Cartoceto, Państwo Kościelne  1566 1572 Pius V
5. Tolomeo Gallio.jpg Tolomeo Gallio[6]
(ur. 1527 - zm. 1607)
Cernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1572 1585 Grzegorz XIII
6. Coat of arms of Decio Azzolino.svg Azzolini Decio (+1689).jpg Decio Azzolini
(ur. 1549 - zm. 1587)
Fermo, Państwo Kościelne  1585 1587 Sykstus V
7. Antonio Maria Graziani
(ur. ? - zm. 1611)
1587 1590
8. Giovanni Andrea Caligari
(ur. ? - zm. 1613)
1590 1591 Grzegorz XIV
Innocenty IX
9. Pierbenedetto Peretti 1592 1593 Klemens VIII
10. 1593 ALDOBRANDINI PIETRO SMOM.jpg Pietro Aldobrandini[5]
(ur. 1571 - zm. 1621)
Rzym, Państwo Kościelne  1593 1605
Cinzio Passeri Aldobrandini.jpg Cinzio Passeri Aldobrandini[5]
(ur. 1551 - zm. 1610)
Senigallia, Państwo Kościelne 
11. Guido Reni - Roberto Ubaldini - LACMA.jpg Roberto Ubaldini
(ur. 1581 - zm. 1635)
Florencja, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1605 Paweł V
12. Erminio Valenti
(ur. 1564 - zm. 1618)
Spoleto, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1605
13. Lanfranco Margotti
(ur. 1558 - zm. 1611)
Parma, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1605 1611
Martino Malacrida 1618
14. Giovanni Battista Perugini 1611 1614
Porfirio Feliciani 1621
15. Domenichino - Portrait of Monsignor Giovanni Battista Agucchi - YORAG 787.jpg Giovanni Battista Agucchi
(ur. 1570 - zm. 1632)
Bolonia, Państwo Kościelne  1621 1623 Grzegorz XV
16. Lorenzo Magalotti
(ur. 1584 - zm. 1637)
Florencja, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1623 1628 Urban VIII
17. Lorenzo Azzolini
(ur. 1583 - zm. 1633)
Fermo, Państwo Kościelne  1628 1632
18. Pietro Benessa 1632 1634
19. Francesco Adriano Ceva
(ur. 1580 - zm. 1655)
Mondovì, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 1634 1643
20. Giovanni Battista Spada
(ur. 1597 - zm. 1675)
Lyon, Francja Flag of Île-de-France.svg 1643 1644
21. Giovanni Giacomo Panciroli
(ur. 1587 - zm. 1651)
Rzym, Państwo Kościelne  wrzesień 1644 1651 Innocenty X
22. CHIGI FABIO.jpg Fabio Chigi[7]
(ur. 1599 - zm. 1667)
Siena, Państwo Kościelne  grudzień 1651 7 stycznia 1655
23. 11691 - Vatican - Pinacoteca (3482060905).jpg Giulio Rospigliosi[7]
(ur. 1600 - zm. 1669)
Pistoia, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg kwiecień 1655 20 czerwca 1667 Aleksander VII
24. Coat of arms of Decio Azzolino junior.svg Decioazzolinodef.jpg Decio Azzolini
(ur. 1623 - zm. 1689)
Fermo, Państwo Kościelne  25 czerwca 1667 9 grudnia 1669 Klemens IX
25. FedericoBorromeo.jpg Federico Borromeo
(ur. 1617 - zm. 1673)
Mediolan, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg maj 1970 1673 Klemens X
26. Cardinal Francesco Nerli by Ferdinand Voet.jpg Francesco Nerli
(ur. 1636 - zm. 1708)
Rzym, Państwo Kościelne  sierpień 1673 22 lipca 1676
27. Coat Cardinal Cibo.svg Cibo Alderano.jpg Alderano Cibo
(ur. 1613 - zm. 1700)
Genua, Święte Cesarstwo Rzymskie Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg 23 września 1676 12 sierpnia 1689 Innocenty XI
28. Giambattista Rubini.jpg Giambattista Rubini
(ur. 1642 - zm. 1707)
Wenecja, Republika Wenecka Flag of Most Serene Republic of Venice.svg październik 1689 1691 Aleksander VIII
29. Fabrizio Spada.jpg Fabrizio Spada
(ur. 1643 - zm. 1717)
Rzym, Państwo Kościelne  14 lipca 1691 27 września 1700 Innocenty XII
30. Fabrizio Paolucci.jpg Fabrizio Paolucci
(ur. 1651 - zm. 1726)
Forlì, Państwo Kościelne  3 grudnia 1700 19 marca 1721 Klemens XI
31. Giorgio Spinola
(ur. 1667 - zm. 1739)
Genua, Republika Genui Flag of Genoa.svg 10 maja 1721 7 marca 1724 Innocenty XIII
32. Fabrizio Paolucci.jpg Fabrizio Paolucci[6]
(ur. 1651 - zm. 1726)
Forlì, Państwo Kościelne  6 czerwca 1724 12 czerwca 1726 Benedykt XIII
33. Nicolò Maria Lercari
(ur. 1675 - zm. 1757)
Taggia, Republika Genui Flag of Genoa.svg 14 stycznia 1726 21 lutego 1730
34. Ritratto del cardinale antonio banchieri Agostino Masucci 2.jpg Antonio Banchieri
(ur. 1667 - zm. 1733)
Pistoia, Wielkie Księstwo Toskanii Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1840).svg 15 lipca 1730 16 września 1733 Klemens XII
35. Giuseppe Firrao
(ur. 1670 - zm. 1744)
Luzzi, Hiszpania  4 października 1733 6 lutego 1740
36. Coa fam ITA valenti gonzaga.jpg Subleyras cardinal Silvio Valenti Gonzaga.jpg Silvio Valenti Gonzaga[8]
(ur. 1690 - zm. 1756)
Mantua, Księstwo Mantui Mantua Flag 1575-1707 (new).svg 20 sierpnia 1740 28 sierpnia 1756
Benedykt XIV
37. CoA.AlbericoArchinto.png Cardinale Alberico Archinto (1698-1758).jpg Alberico Archinto
(ur. 1698 - zm. 1758)
Mediolan, Hiszpania  10 września 1756 28 sierpnia 1758
38. Luigi Maria Torregiani
(ur. 1697 - zm. 1777)
Florencja, Wielkie Księstwo ToskaniiFlag of the Grand Duchy of Tuscany (1840).svg 8 października 1758 2 lutego 1769 Klemens XIII
39. Coa fam ITA pallavicini.jpg Lazzaro Opizio Pallavicini2.jpg Lazzaro Opizio Pallavicini[8]
(ur. 1719 - zm. 1785)
Genua, Republika Genui Flag of Genoa.svg 19 maja 1769 23 lutego 1785 Klemens XIV
Pius VI
40. Ignazio Gaetano Boncompagni-Ludovisi
(ur. 1743 - zm. 1790)
Rzym, Państwo Kościelne  29 czerwca 1785 30 września1789
41. Ritratto del cardinale Francisco Xavierio de Zelada.jpg Francesco Saverio de Zelada
(ur. 1717 - zm. 1801)
Rzym, Państwo Kościelne  14 października 1789 sierpień 1796
42. Ignazio Busca.jpg Ignazio Busca
(ur. 1731 - zm. 1803)
Mediolan, Monarchia Habsburgów  9 sierpnia 1796 18 marca 1797
43. Giuseppe Maria Doria Pamphili
(ur. 1751 - zm. 1816)
Genua, Republika Genui Flag of Genoa.svg 16 marca 1797 29 sierpnia 1799
44. Cardinal Consalvi.jpg Ercole Consalvi
(ur. 1757 - zm. 1824)
Rzym, Państwo Kościelne  11 sierpnia 1800 17 czerwca 1806 Pius VII
45. Filippo Casoni
(ur. 1773 - zm. 1811)
Sarzana, Republika Genui Flag of Genoa.svg czerwiec 1806 luty 1808
46. Giuseppe Maria Doria Pamphili
(ur. 1751 - zm. 1816)
Genua, Republika Genui Flag of Genoa.svg 1808
47. Bartolomeo Pacca
(ur. 1756 - zm. 1844)
Benewent, Królestwo Neapolu Flag of the Kingdom of Naples.svg 18 czerwca 1808 styczeń 1814
48. Cardinal Consalvi.jpg Ercole Consalvi
(ur. 1757 - zm. 1824)
Rzym, Państwo Kościelne  17 maja 1814 20 września 1823
49. Kardinal Giulio Maria della Somaglia.jpg Giulio Maria della Somaglia
(ur. 1744 - zm. 1830)
Piacenza, Księstwo Parmy i Piacenzy Flag of the Duchy of Parma (1851-1859).svg 28 września 1823 17 stycznia 1828 Leon XII
50. Cardinale Tommaso Bernetti.jpg Tommaso Bernetti
(ur. 1779 - zm. 1852)
Fermo, Państwo Kościelne  17 czerwca 1828 10 lutego 1829
51. Giuseppe Albani Rzym, Państwo Kościelne  31 marca 1829 23 kwietnia 1830 Pius VIII
52. Cardinale Tommaso Bernetti.jpg Tommaso Bernetti
(ur. 1779 - zm. 1852)
Fermo, Państwo Kościelne  1831 1836 Grzegorz XVI
53. Cardinale Luigi Lambruschini.jpg Luigi Lambruschini
(ur. 1776 - zm. 1854)
Sestri Levante, Republika Genui Flag of Genoa.svg 12 czerwca 1836  1 czerwca 1846
54. Pasquale Gizzi.jpg Tommaso Pasquale Gizzi
(ur. 1787 - zm. 1849)
Ceccano, Państwo Kościelne  8 sierpnia 1846 5 lipca 1847 Pius IX
55. Podesti Ritratto del cardinal Ferretti.JPG Gabriele Ferretti
(ur. 1795 - zm. 1860)
Ankona, Państwo Kościelne  17 lipca 1847 31 grudnia 1847
56. Giuseppe Bofondi
(ur. 1795 - zm. 1867)
Forlì, Państwo Kościelne  1 lutego 1848 10 marca 1848
57. Giacomo Antonelli.PNG Giacomo Antonelli
(ur. 1806 - zm. 1876)
Sonnino, Państwo Kościelne  10 marca 1848 4 maja 1848
58. Antonio Francesco Orioli
(ur. 1778 - zm. 1852)
Bagnacavallo, Państwo Kościelne  5 maja 1848 4 czerwca 1848
59. Giovanni Soglia Ceroni
(ur. 1779 - zm. 1856)
Casola Valsenio, Państwo Kościelne  4 czerwca 1848 29 listopada 1848
60. Giacomo Antonelli.PNG Giacomo Antonelli
(ur. 1806 - zm. 1876)
Sonnino, Państwo Kościelne  29 października 1848 6 października 1876
61. Giovanni Simeoni 1878.png Giovanni Simeoni
(ur. 1816 - zm. 1892)
Paliano, Państwo Kościelne  18 grudnia 1876 7 lutego 1878
62. Alessandro Franchi 1878.png Alessandro Franchi
(ur. 1819 - zm. 1878)
Rzym, Państwo Kościelne  5 marca 1878 31 lipca 1878 Leon XIII
63. Coat of arms of Lorenzo Nina.svg Lorenzo Nina.jpg Lorenzo Nina
(ur. 1812 - zm. 1885)
Recanati, Włochy  9 sierpnia 1878 16 grudnia 1880
64. Coat of arms of Lodovico Jacobini.svg Lodovico Jacobini.jpg Lodovico Jacobini
(ur. 1832 - zm. 1887)
Genzano di Roma, Państwo Kościelne  16 grudnia 1880 28 lutego 1887
65. Coat of arms of Mariano Rampolla del Tindaro.svg Cardinal Rampolla.PNG Mariano Rampolla del Tindaro
(ur. 1843 - zm. 1913)
Polizzi Generosa, Królestwo Obojga SycyliiFlag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg 2 czerwca 1887 20 lipca 1903
66. Coat of arms of Rafael Merry del Val.svg Cardenal Merry del Val 1914.png Rafael Merry del Val
(ur. 1865 - zm. 1930)
Londyn, Wielka Brytania  12 listopada 1903 20 sierpnia 1914 Pius X
67. Domenico Ferrata1.jpg Domenico Ferrata[8]
(ur. 1847 - zm. 1914)
Gradoli, Państwo Kościelne  4 września 1914 10 października 1914 Benedykt XV
68. Coat of arms of Pietro Gasparri.svg Pietro Gasparri.jpg Pietro Gasparri
(ur. 1852 - zm. 1934)
Perugia, Państwo Kościelne  13 października 1914 7 lutego 1930
Pius XI
69. Coat of arms of Eugenio Maria Pacelli.svg PacelliBavaria1922a.JPG Eugenio Pacelli[7]
(ur. 1876 - zm. 1958)
Rzym, Włochy  9 lutego 1930 10 lutego 1939
70. Coat of arms of Luigi Maglione.svg Cardinal Maglione.JPG Luigi Maglione[8]
(ur. 1877 - zm. 1944)
Casoria, Włochy  10 marca 1939 22 sierpnia 1944 Pius XII
- Pius 12 coa.svg His Holiness Pope Pius XII.png Pius XII[4]
(ur. 1876 - zm. 1958)
Rzym, Włochy  1944 1958
71. Domenico Tardini
(ur. 1888 - zm. 1961)
Rzym, Włochy  14 grudnia 1958 30 lipca 1961 Jan XXIII
72. Coat of arms of Amleto Giovanni Cicognani.svg Amleto Giovanni Cicognani
(ur. 1883 - zm. 1973)
Brisighella, Włochy  12 sierpnia 1961 30 kwietnia 1969
Paweł VI
73. Coat of arms of Jean-Marie Villot.svg Jean-Marie Villot 1978.jpg Jean-Marie Villot
(ur. 1905 - zm. 1979)
Saint-Amant-Tallende, Włochy  2 maja 1969 9 marca 1979
Jan Paweł I
Jan Paweł II
74. Coat of arms of Agostino Casaroli.svg Casaroli cropped.png Agostino Casaroli
(ur. 1914 - zm. 1998)
Castel San Giovanni, Włochy  1 lipca 1979 1 grudnia 1990
75. Coat of arms of Angelo Sodano.svg Sodano.jpg Angelo Sodano
(ur. 1927)
Isola d'Asti, Włochy  29 czerwca 1991 15 września 2006
Benedykt XVI
76. Coat of arms of Tarcisio Bertone.svg Tarcisio Bertone.jpg Tarcisio Bertone
(ur. 1934)
Romano Canavese, Włochy  15 września 2006 15 października 2013
Franciszek
77. Coat of arms of Pietro Parolin.svg Ināra Mūrniece tiekas ar Svētā Krēsla Valsts sekretāru (26363562894)-1(cropped).jpg Pietro Parolin
(ur. 1955)
Schiavon, Włochy  31 sierpnia 2013 nadal

Przypisy

  1. "Watykan. Ustrój polityczny", Encyklopedia PWN
  2. a b Profil Sekretariatu Stanu, http://www.vatican.va/
  3. a b Profil Sekretariatu Stanu, http://www.zenit.org/
  4. a b Luigi MAGLIONE, profil na http://www2.fiu.edu/
  5. a b c Kardynał-nepot
  6. a b Po raz drugi
  7. a b c Późniejszy papież
  8. a b c d Umarł pełniąc urząd sekretarza stanu