Jerzy Ziętek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy Jerzego Ziętka, wojewody śląskiego. Zobacz też: Jerzy Ziętek, poseł na Sejm III RP VI i VII kadencji.
Jerzy Ziętek
Jorg
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 10 czerwca 1901
Gliwice
Data i miejsce śmierci 20 listopada 1985
Zabrze
Przebieg służby
Lata służby 1943–?
Stanowiska z-ca d-cy 3. Dywizji Piechoty
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Order Krzyża Grunwaldu III klasy Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Śląski Krzyż Powstańczy Brązowy Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Złota Odznaka im. Janka Krasickiego Order Czerwonego Sztandaru
Jerzy Ziętek
Data i miejsce urodzenia 10 czerwca 1901
Gliwice
Data i miejsce śmierci 20 listopada 1985
Zabrze
Zastępca przewodniczącego Rady Państwa
Okres od 2 kwietnia 1980
do 6 listopada 1985
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Członek Rady Państwa
Okres od 29 marca 1963
do 6 listopada 1985
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Wojewoda katowicki
Okres od 12 grudnia 1973
do 10 czerwca 1975
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Następca Stanisław Kiermaszek
Przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach
Okres od 17 kwietnia 1964
do 9 grudnia 1973
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Poprzednik Ryszard Nieszporek
Wojewoda śląski
Okres od 1 lutego 1945
do 10 marca 1945
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza
Następca Aleksander Zawadzki

Jerzy Jan Antoni Ziętek, ps. „Jorg” (ur. 10 czerwca 1901 w Gliwicach, zm. 20 listopada 1985 w Zabrzu) – polski polityk, urzędnik samorządowy, partyjny, państwowy, działacz społeczny, żołnierz, generał brygady Wojska Polskiego, członek Komitetu Centralnego PZPR (1964–1981), przewodniczący prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach (1964–1973), Wojewoda śląski (1945–1950), Wojewoda katowicki (1973–1975), członek Rady Państwa (1963–1985, w tym od 1980 zastępca przewodniczącego). Poseł na Sejm III kadencji w II RP, na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) oraz na Sejm PRL II, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji (1957–1985). Prezes Związku Weteranów Powstań Śląskich, wiceprezes Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (1949–1985), członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu[1]. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Popiersie Jerzego Ziętka w gmachu Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach

Urodził się 10 czerwca 1901 w Szobiszowicach, dzielnicy Gliwic. Jego rodzicami byli Antoni i Maria z Urbanków[2].

W latach 1919–1921 aktywny jako działacz propolski na Górnym Śląsku, według oficjalnej propagandy i wspomnień uczestnik powstań śląskich (biografowie Jerzego Ziętka twierdzą, że w I i II powstaniu nie brał udziału, natomiast w III był łącznikiem, lecz nie był bezpośrednio zaangażowany w walki zbrojne, co nagłaśniała oficjalna biografia[3]). W 1920 pracował w komisariacie plebiscytowym na powiat gliwicko-toszecki[4]. W grudniu 1922 lub 1923 przyjechał do Tarnowskich Gór. Od 1925 pełnił funkcję sekretarza wydziału(''jakiego?'')[5]. W 1928 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi. W czerwcu został zastępcą naczelnika urzędu stanu cywilnego[6]. 24 stycznia 1929 został nominowany na naczelnika Radzionkowa[7]. W radzie gminy lista przyjaciół Jerzego Ziętka uzyskała 19 na 25 głosów[7]. W kolejnych wyborach do Rady Gminnej z 27 kwietnia 1930 jego lista otrzymała 1 mandat[8]. W sierpniu tego samego roku został członkiem zarządu powiatowego straży pożarnej w Tarnowskich Górach. 9 lutego 1931 został wybrany na naczelnika Radzionkowa[9], a cztery dni później objął mandat posła na Sejm (który w II RP pełnił do 1935).

Po wybuchu II wojny światowej ewakuował się wraz z innymi urzędnikami na wschód Polski, na tereny zajęte potem przez Związek Radziecki i dostał się do obozu pracy. Od 1943 w Wojsku Polskim przy Armii Czerwonej, do Katowic wrócił w randze podpułkownika[10]. Od 1945 członek Polskiej Partii Robotniczej, następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1948 usunięty z PZPR w efekcie kontrowersji, jakie budziła sanacyjna przeszłość i próby tworzenia władz administracyjnych na kadrach powstańców śląskich, przywrócony po 1960[11].

14 marca 1945 został powołany na stanowisko pierwszego wicewojewody śląskiego[12]. W październiku tego samego roku został awansowany na stopień pułkownika. W styczniu 1946 został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi[13]. W 1947 kandydował do Sejmu z okręgu numer 3 obejmującego Śląsk Opolski[14].

W 1945 wojewoda śląski, a następnie do 1950 wicewojewoda. W latach 1950–1964 zastępca przewodniczącego, w latach 1964–1973 przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, w latach 1973–1975 wojewoda katowicki. W latach 1963–1980 członek Rady Państwa, a w latach 1980–1985 zastępca przewodniczącego Rady Państwa.

Poseł na Sejm II RP III kadencji z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem w latach 1931–1935, a także na Sejm Ustawodawczy (1947–1952, jako przedstawiciel kolejno PPR i PZPR) oraz na Sejm PRL II, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji (1957–1985) z ramienia PZPR. W latach 1961–1969 przewodniczący sejmowej Komisji Budownictwa i Gospodarki Komunalnej. 2 kwietnia 1980 otwierał VIII kadencję Sejmu jako marszałek senior[15]. Tego samego dnia został także zastępcą przewodniczącego Rady Państwa[15].

Jako wicewojewoda śląski powołał latem 1945 komisję, która podjęła się spisu przymusowo wywiezionych do Związku Radzieckiego przez Armię Czerwoną górników. Spis zawierał 9877 nazwisk. Komisja podjęła również działania zmierzające do zwolnienia deportowanych górników i ich powrót do domu.

Od 1949 (do końca życia) był wiceprezesem Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Odznaczony m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej (1959). 5 maja 1971, w 50 rocznicę wybuchu powstań śląskich, awansowany do stopnia generała brygady Wojska Polskiego[16].

Od 1948 inwigilowany przez komunistyczne służby bezpieczeństwa ze względu na przeszłość polityczną w II Rzeczypospolitej i kontrowersyjne decyzje kadrowe. Jego pozycja ustabilizowała się dopiero po październiku 1956. Po objęciu kierownictwa Milicji Obywatelskiej w Katowicach Franciszek Szlachcic przekazał teczki ze zgromadzonymi przeciwko Ziętkowi materiałami Edwardowi Gierkowi, który nakazał je spalić w całości przy świadkach[11].

10 czerwca 1975 odszedł na emeryturę pod naciskiem Zdzisława Grudnia, sekretarza wojewódzkiego PZPR i swojego osobistego wroga[17]. Zmarł 20 listopada 1985 w Zabrzu[18]. Został pochowany 23 listopada 1985 na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach u boku żony[19]. Dzień pogrzebu Jerzego Ziętka był dniem żałoby w województwie katowickim. W pogrzebie Jorga wziął udział m.in. Prezes Rady Ministrów prof. Zbigniew Messner oraz członek Biura Politycznego KC PZPR Kazimierz Barcikowski, który pożegnał zmarłego w imieniu kierownictwa partyjno-państwowego Polski. Tłumy mieszkańców województwa wzięły udział w pogrzebie[19].

Jerzy Ziętek kontynuując dzieło przedwojennego wojewody Michała Grażyńskiego, powołał do życia Uniwersytet Śląski w Katowicach, zainicjował budowę Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku na granicy miast Katowic, Chorzowa i Siemianowic Śląskich, kompleksu sanatoryjno-uzdrowiskowego Zawodzie w Ustroniu, Górnośląskiego Centrum Rehabilitacji „Repty” w Tarnowskich Górach, doprowadził do wybudowania hali Spodek i innych.

Pod koniec życia, mieszkając w Ustroniu, posiadał stałego spowiednika, którym był franciszkanin z klasztoru w Panewnikach o. Damian Szojda OFM[20].

Jerzy Ziętek był lubiany przez wielu współpracowników i społeczeństwo za to, że się nie wyróżniał, a z ludźmi rozmawiał po śląsku. W województwie docenia się jego wkład w rozwój oraz inicjację budowy wielu obiektów do dziś służących mieszkańcom. Z kolei jego krytycy zarzucają mu koniunkturalizm oraz łamanie ówczesnych przepisów[10]. Był jedynym przedstawicielem generacji powstańczej, który osiągnął znaczniejszą pozycję w kręgu władzy komunistycznej i ostatnim wojewodą mającym za sobą przedwojenną, nie komunistyczną praktykę polityczną[11].

W 1978 reżyser filmowy i dokumentalista górnośląski Antoni Halor stworzył portret filmowy wojewody gen. Jerzego Ziętka w wielokrotnie nagradzanym filmie dokumentalnym Człowiek z laską czyli portret człowieka praktycznego.

19 listopada 2005 w parku przy Rondzie gen. Jerzego Ziętka nastąpiło uroczyste odsłonięcie pomnika generała. Powstał on dzięki Społecznemu Komitetowi Budowy Pomnika Generała Jerzego Ziętka w Katowicach. Dzień później przypadła 20 rocznica śmierci Jorga.

Od 2007 do 2015 jego najmłodszy wnuk – Jerzy Ziętek – był posłem (do 2014 reprezentował Platformę Obywatelską, potem niezależny; w 2015 nie uzyskał mandatu z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego).

Postać Jerzego Ziętka w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko wojewody Ziętka pojawia się w piosence Kazika Staszewskiego pt. „Mars napada”.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Trybuna Robotnicza”, nr 4 (4350), 7 stycznia 1958, s. 2.
  2. Walczak 1996 ↓, s. 43.
  3. Walczak 1996 ↓, s. 54–55.
  4. Walczak 1996 ↓, s. 51.
  5. Walczak 1996 ↓, s. 59.
  6. Walczak 1996 ↓, s. 66.
  7. a b Walczak 1996 ↓, s. 67.
  8. Walczak 1996 ↓, s. 71.
  9. Walczak 1996 ↓, s. 74.
  10. a b Józef Krzyk. Człowiek z pomnika. „Ale Historia. Gazeta Wyborcza”. 36 (190), s. 14–15, 7 września 2015. 
  11. a b c Jan F. Lewandowski, Pytania o Ziętka, „Śląsk”, Rok I (2), grudzień 1995, s. 4–7.
  12. Walczak 1996 ↓, s. 147.
  13. Walczak 1996 ↓, s. 173.
  14. Walczak 1996 ↓, s. 206.
  15. a b Walczak 1996 ↓, s. 509.
  16. Walczak 1996 ↓, s. 468.
  17. Walczak 1996 ↓, s. 504.
  18. Walczak 1996 ↓, s. 520.
  19. a b Walczak 1996 ↓, s. 521.
  20. Anna Musialik, Grzegorz Płonka, Droga, radio.katowice.pl, 12 września 2011.
  21. M.P. z 1953 r. Nr 93, poz. 1281.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]