Tymon Tymański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tymon Tymański
Ilustracja
Tymon Tymański (2015)
Imię i nazwisko Ryszard Tymon Tymański
Data i miejsce urodzenia 30 września 1968
Gdańsk, Polska
Instrumenty gitara, gitara basowa, kontrabas
Gatunki jazz, rock
Zawód wokalista, kompozytor, tekściarz, prozaik, felietonista
Wydawnictwo Biodro Records, Yass Records
Powiązania Lester Bowie, Mikołaj Trzaska, Leszek Możdżer, Jacek Olter, Piotr Pawlak, Antoni Gralak, Nowe Sytuacje
Zespoły
Miłość
Kury
Tymon & The Transistors
Tymański Yass Ensemble
Strona internetowa

Tymon Tymański, właśc. Ryszard Tymon Tymański[1] (ur. 30 września 1968 w Gdańsku[2]) – polski wokalista, kompozytor, multiinstrumentalista, poeta, prozaik; twórca pojęcia yass. Założyciel i lider albo współlider zespołów Miłość (1988), Kury (1992), Czan, NRD, Tymon i Trupy, Masło, Poganie, The Users, Tymański Yass Ensemble, Tymon & The Transistors, Polish Brass Ensemble, Jazz Out. Buddysta zen.

Współpracował m.in. z Lesterem Bowiem, Johnem Zornem, Dave'em Douglasem, Chrisem Speedem, Jimem Blackiem, Lechem Janerką, Robertem Brylewskim, Antonim Gralakiem, Aleksandrem Koreckim, Włodzimierzem Kiniorskim, Mikołajem Trzaską, Leszkiem Możdżerem, Jackiem Olterem, Tomaszem Gwincińskim, Jerzym Mazzollem, Wojciechem Mazolewskim, Ireneuszem Wojtczakiem, Tomaszem Ziętkiem i Jakubem Staruszkiewiczem.

Dzieciństwo i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Tymański urodził się 30 września 1968 w Gdańsku. Wychował się na osiedlu nauczycielskim we Wrzeszczu wraz ze swoim starszym bratem Romanem, absolwentem gdańskiego AWF-u i trenerem koszykówki (rocznik 1959). Bracia Tymańscy fascynowali się rockiem przełomu lat 60. i 70. (m.in. grupami The Beatles, The Rolling Stones, The Byrds, Pink Floyd, King Crimson, Genesis, Yes oraz Frankiem Zappą). Koledzy Romana mieli spory wpływ na muzyczną edukację młodszego z braci Tymańskich, zapoznając go z muzyką Milesa Davisa, Johna Coltrane’a, Keitha Jarretta i Jana Garbarka. Na osiedlu funkcjonował również obieg wymiany książek, które nie zostały dopuszczone do druku z racji treści, niezgodnych z ideologią komunizmu (Orwell, Vonnegut, Celine, Grass, Gombrowicz, Hłasko, Wat).

W okresie licealnym Tymański zainteresował się punk rockiem i nową falą. W 1986 zdał na anglistykę na Uniwersytecie Gdańskim[3], gdzie poznał swoich przyszłych kompanów z TotArtu. W 1989 rzucił studia i poświęcił się wyłącznie muzyce oraz działalności literackiej.

Kariera muzyczna[edytuj | edytuj kod]

Swoją pierwszą grupę The Howling Dogs, zainspirowaną Beatlesami i hard rockiem, założył w 1979. W skład zespołu weszli: gitarzysta Piotr Merta, perkusista Bartosz Szmit i Piotr Pawlak. Pierwsi dwaj zostali później muzykami nowofalowej formacji Sni Sredstvom Za Uklanianie, której Tymański był basistą i wokalistą. W pierwszej fazie istnienia muzycy SSZU pozostawali pod silnym wpływem grup Joy Division i The Birthday Party. Na jesieni roku 1984 trio wzięło udział w konkursie w ramach Mokotowskiej Jesieni Muzycznej, a w lipcu 1985 zagrało na warszawskiej edycji festiwalu „Poza Kontrolą”. W sierpniu 1986 grupa SSZU zarejestrowała piętnaście utworów w studiu Studenckiej Agencji Radiowej, jednak nagrania zaginęły. Jesienią 1987 trio zaczęło akompaniować grupie TotArt podczas jej skandalizujących happeningów. Występy w ramach totartowskich performansów wpłynęły na zmianę muzycznego stylu oraz repertuaru zespołu: nowofalowe kompozycje zastąpiły free rockowe formy i improwizacje. W drugiej fazie działalności na muzyczne inspiracje SSZU wpłynęli Frank Zappa, Captain Beefheart, Pere Ubu oraz Art Bears. W międzyczasie do składu SSZU dołączył saksofonista Mikołaj Trzaska. W kwietniu 1988 trio Sni Sredstvom Za Uklanianie zmieniło nazwę na Miłość. W sierpniu 1995 grupa SSZU wróciła do krótkotrwałej aktywności, żeby nagrać 15 piosenek na swój debiutancki album pt. 1983–1986. Płyta została wydana przez Biodro Records w 2008.

Tymon Tymański jako lider zespołu Tymon & The Transistors w 2008 roku

W latach 1986–1991 Tymański udzielał się również jako muzyk i poeta w performerskiej formacji TotArt. Współpracował wówczas m.in. z poetami Zbigniewem Sajnogiem, Pawłem „Końjo” Konnakiem, Pawłem „Paulusem” Mazurem, Arturem „Kudłatym” Kozdrowskim, Wojciechem „Lopezem” Stammem oraz Dariuszem „Brzóską” Brzóskiewiczem, na scenie uprawiając improwizowaną poezję symultaniczną (tzw. „zlew”, pokrewny futurystycznemu „zaumowi”) oraz spontaniczne, często mocno obrazoburcze happeningi.

Na początku lat 90. wraz z grupą poetycką „Zlali Mi Się Do Środka” (z Brzóskiewiczem, Mazurem i Stammem) udzielał się w telewizyjnym kabarecie „Dzyndzylyndzy”. W tym samym okresie, jako kontrabasista, zasłynął jako odnowiciel polskiego jazzu (a zarazem twórca yassu) w zespole Miłość. Sporą popularność przyniosła Tymańskiemu również współpraca z zespołem Kury, w którym śpiewał i grał na gitarze basowej. Kury, skład których uzupełniali Piotr Pawlak oraz perkusista Jacek Olter – nagrały cztery płyty, w tym album pt. P.O.L.O.V.I.R.U.S., za który zdobył nagrody Fryderyka '98 oraz Machinera '98.

W 1995 powołał do życia yassowo-rockową grupę Trupy, która w 1998 zmieniła nazwę na Czan. Przy okazji udzielał się jako członek zespołów Masło, The Users, Dyliżans i Poganie.

Zespół Miłość rozpoczął działalność jako free jazzowy kwartet w składzie: Mikołaj Trzaska (saksofon), Jerzy Mazzoll (klarnet), Tymon Tymański (kontrabas, gitara basowa) oraz Bartosz Szmit (perkusja). We wczesnym okresie istnienia muzyka grupy pozostawała pod dużym wpływem afroamerykańskiego free jazzu lat 60. oraz twórczości takich muzyków, jak John Coltrane, Ornette Coleman czy Albert Ayler. Pierwsza sesja nagraniowa grupy pochodzi ze studia SAR i została zarejestrowana w sierpniu 1988. Przez pierwsze trzy lata istnienia grupa blisko współpracowała z trójmiejskim Totartem, biorąc udział w wielu happeningach rzeczonej formacji. W 1990 Jerzego Mazzola zastąpił gitarzysta Tomasz Gwinciński (były muzyk awangardowej bydgoskiej grupy Henryk Brodaty), a perkusistę Bartosza Szmita – dziewiętnastoletni Jacek Olter. W marcu 1991 w miejsce Gwincińskiego do grupy przyjęty został dwudziestoletni pianista Leszek Możdżer. W kwietniu 1992 grupa Miłość zajęła drugie miejsce na krakowskim festiwalu Jazz Juniors. We wrześniu 1992 kwartet nagrał materiał na swoją pierwszą płytę w studiu Radia Szczecin. W kwietniu 1993 do składu dołączył saksofonista Maciej Sikała. Zespół Miłość jako kwintet nagrał pięć płyt; na dwóch z nich gościnnie wystąpił afroamerykański trębacz Lester Bowie z legendarnej formacji (Art Ensemble of Chicago). Koncerty grupy przeszły do historii zarówno w związku z niezwykłą energetycznością (częściej spotykaną wśród zespołów rockowych niż jazzowych), jak i skłonnościami standupowo-performerskimi Tymańskiego i Trzaski, które zespół odziedziczył po okresie współpracy z TotArtem. Grupa cztery razy z rzędu wybierana była najlepszym zespołem roku (ankieta czytelników czasopisma Jazz Forum), będąc również wyróżniona jako najlepszy polski jazzowy zespół lat 90. (ankieta krytyków JF). W 1998 odszedł z grupy Leszek Możdżer, zaś w styczniu 2001 samobójczą śmiercią zginął Jacek Olter, od dłuższego czasu cierpiący na depresję. Miłość została ostatecznie rozwiązana w lipcu 2002.

W kwietniu 1992 Tymański powołał do życia avant-rockową grupę Kury. Przez pierwsze trzy lata Kury funkcjonowały jako kwartet z wokalistą Anną Lasocką, gitarzystą Piotrem Pawlakiem, perkusistą Jackiem Olterem oraz Tymańskim na gitarze basowej. Pierwsza płyta Kur, zatytułowana Kablox-Niesłyna Histaria i wydana pod koniec 1994, nawiązywała do alternatywnego rocka, jazzu oraz muzyki poważnej. Drugi album Kur, wydany cztery lata później kultowy P.O.L.O.V.I.R.U.S., był krotochwilnym rozrachunkiem z mizerią polskiego popu lat 90., mogąc budzić skojarzenia z działalnością Franka Zappy. Do nagrania zaproszeni zostali luminarze trójmiejskiej alternatywnej sceny muzycznej: m.in. Olaf Deriglasoff, Leszek Możdżer, Jerzy Mazzoll, Grzegorz Nawrocki oraz Larry Ok Ugwu. Album pt. P.O.L.O.V.I.R.U.S. okazał się wielkim sukcesem, który równocześnie podzielił publiczność zespołu. Odtąd spora część niedzielnych fanów, znająca głównie płytę P.O.L.O.V.I.R.U.S., wychodziła z koncertów Kur mocno rozczarowana ciężką, transową muzyką grupy. Ostatnia płyta Kur wydana w 2001 pt. 100 lat undergroundu i nasycona elementami rapu, hip-hopu, copy'n'paste'u i elektroniki, była świadomą ucieczką od prześmiewczo-rozrachunkowej stylistyki poprzedniego albumu. Po śmierci Jacka Oltera Kury kilkakrotnie wracały do koncertów w składzie z innymi perkusistami, ale nie zdecydowały się na dłuższą kontynuację działalności koncertowej i wydawniczej.

Tymon Tymański podczas koncertu, 2008

Formacja Tymon & The Transistors powstała w lipcu 2002 na warsztatach, odbywających się w ramach corocznego festiwalu Przystanek Olecko. Kilka miesięcy później grupa wzięła udział w nagraniach soundtracku do głośnego filmu Wesele Wojtka Smarzowskiego, obficie nagradzanego na Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni oraz festiwalu Polskiej Akademii Filmowej Orły 2003. W 2007 Tranzystory wydały swą drugą płytę pt. Don't Panic! We're From Poland. W 2009 ukazała się trzecia płyta zespołu pt. Bigos Heart, na której gościnnie wystąpili pianista Leszek Możdżer oraz komik i aktor Grzegorz Halama. Rok później „Bigos Heart” została nagrodzona Fryderykiem w kategorii „Płyta alternatywna roku 2009”. W marcu 2013 zespół wydał swój czwarty album, nagrany na żywo w studiu Radia Gdańsk.

Tymon & The Transistors, 2015

Od lat równolegle prowadzi zespoły alternatywno-rockowe i jazzowe, grając na elektrycznej gitarze lub na kontrabasie. Jednym z nich jest formacja Tymański Yass Ensemble złożona z trzech pokoleń polskiego alternatywnego jazzu. Oprócz tego, muzyk gra w sekstecie Polish Brass Ensemble, który powstał przy okazji współpracy z Dave'em Douglasem.

Był współwłaścicielem trójmiejskiej wytwórni fonograficznej Biodro Records. Wydał m.in. płyty zespołów Miłość, Kury, Ścianka, Pogodno i Kobiety. Obecnie wydaje swoje płyty w domowej wytwórni Yass Records, nakładem której ukazały się m.in. reedycje albumów grupy Miłość. Od lutego 2012 roku wraz z Piotrem „Kędziorem” Kędzierskim Tymański prowadził codzienną audycję „Ranne Kakao” w Rock Radiu. 24 czerwca 2016 roku, decyzją władz rozgłośni, audycja zeszła z anteny.

Skomponował muzykę do filmów: Sztos, Przemiany i Wesele (nagroda filmowa Polskie Orły 2005). Jest także kompozytorem muzyki do filmu animowanego Jak bóg Maior utracił tron (1993) z cyklu Czternaście bajek z Królestwa Lailonii Leszka Kołakowskiego.

Pozostałe przedsięwzięcia[edytuj | edytuj kod]

W 2007 zaczął pisać scenariusz offowego musicalu Polskie gówno, którego premiera odbyła się w lutym 2015. W filmie, w reżyserii Grzegorza Jankowskiego, wystąpiła plejada znakomitych aktorów (Jan Peszek, Marian Dziędziel, Sonia Bohosiewicz, Arkadiusz Jakubik oraz luminarzy polskiej sceny muzycznej (m.in. Robert Brylewski, Krzysztof Skiba, Czesław Mozil, Leszek Możdżer, Olaf Deriglasoff, Wojtek Mazolewski. W czerwcu 2014 roku [[Polskie gówno" zdobyło główną nagrodę w kategorii "Inne spojrzenie na [Polskim [Festiwalu Filmów Fabularnych]] w Gdyni, natomiast w lipcu 2015 zostało wyróżnione Grand Prix oraz nagrodą za muzykę na koszalińskim festiwalu "Młodzi i film". W 2013 ukazała się autobiografia Tymańskiego zatytułowana ADHD, która ukazała się w formie wywiadu przeprowadzonego przez Rafała Księżyka.

Tymański był jurorem w 11. edycji programu Polsatu Must Be the Music. Tylko muzyka (2016)[4] i uczestnikiem drugiej edycji reality show TVN Azja Express (2017)[5].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Ma trzech synów (Teo, Kosmę i Lukasa) oraz córkę, Lunę.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Czan (zespół muzyczny), w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule Miłość (zespół muzyczny), w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule NRD (zespół muzyczny), w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule Kury (zespół muzyczny), w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule Tymon & The Transistors, w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule Trupy, w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule The Users, w sekcji Dyskografia.
 Zobacz więcej w artykule Tymański Yass Ensemble, w sekcji Dyskografia.
Album Rok Uwagi Źródło
3 Metry – Jedli z dołków, pili z dziórek 1997 gościnnie [6]
LipaliLi-pa-li 2000 gitara [7]
Łowżył, Tymański, Klebba, Chandran – Ni Sa Ni kontrabas, aranżacje, kalimba [8]
Tymon Tymański & The Waiters – Theatricon Plixx 2001 muzyka, słowa, produkcja, wokal, kontrabas [9]
YugotonYugoton wykonanie utworu „Dziewczęta w letnich sukienkach” [10]
Stasio – Nie pożyczaj 2003 wokal w utworze „Posłuchaj” [11]
Marek Gałązka – Tu stacja sopot 2006 produkcja, gitara, instrumenty perkusyjne, puzon, realizacja nagrań [12]
Sni Sredstvom Za Uklanianie – 1983–1986 2008 gitara basowa, gitara, muzyka, słowa, wokal [13]
Irek Wojtczak – Direct Memory Access 2011 gitara basowa, kontrabas [14]
KobietyMutanty banjo, mandolina [15]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Reżyser
2002 Segment ’76 (film fabularny)[16] Rysiek Oskar Kaszyński
2004 Wesele (film fabularny)[16] Tymon, szef orkiestry weselnej (także wykonanie muzyki) Wojciech Smarzowski
2005 Femme fatale (etiuda – film animowany) b.d. Daria Kopiec
2008 Historia polskiego rocka (film dokumentalny)[16] w roli samego siebie Leszek Gnoiński, Wojciech Słota
2009 Jothabelsi (film dokumentalny fabularyzowany)[16] narrator Elvin Flamingo
2011 Notoryczni debiutanci (etiuda)[16] ksiądz Jacek Justyna Nowak
2012 Miłość (film dokumentalny)[16] w roli samego siebie (koproducent) Filip Dzierżawski
2014 Polskie gówno (film fabularny)[16] Jerzy Bydgoszcz, lider „Tranzystorów” (także scenarzysta, producent wykonawczy, autor muzyki) Grzegorz Jankowski

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

Rok Nagroda Kategoria Tytuł Rezultat
1998 Fryderyk Autor roku[17] Nominacja
Kompozytor roku[17] Nominacja
2005 Złota Kaczka Autor najlepszej muzyki filmowej[16] Wesele Wygrana
Orzeł Najlepsza muzyka roku 2004[16] Wygrana
2010 Fryderyk Wokalista roku[18] Nominacja
Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury z okazji jubileuszu 25-lecia aktywności scenicznej[19] Wygrana
2016 z okazji jubileuszu 30-lecia Formacji TOTART[19] Wygrana

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Personalidade: Tymon Tymański (Polônia) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-11-18].
  2. Arkadiusz Bartosiak, Łukasz Klinke: 50 najlepszych wywiadów Playboya. Marquard Media Polska, 2007. ISBN 978-83-923642-7-6.
  3. Tymon Tymański oskarża Tomasza Lisa o "uprawianie dziennikarskiego paserstwa" (pol.). Dziennik.pl. [dostęp 2013-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-17)].
  4. Tymon Tymański nowym jurorem w show „Tylko muzyka. Must be the music” (pol.). www.wirtualnemedia.pl, 2015-12-10. [dostęp 2015-12-10].
  5. Poznajcie uczestników drugiej edycji „Azja Express” (pol.). azjaexpress.tvn.pl, 2017-03-21. [dostęp 2017-03-21].
  6. 3 Metry – Jedli Z Dołków, Pili Z Dziórek (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  7. Lipali – Li-pa-li (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  8. Łowżył, Tymański, Klebba, Chandran – Ni Sa Ni (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  9. Tymon Tymański & The Waiters – Theatricon Plixx (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  10. Yugoton – Yugoton (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  11. Stasio – Nie Pożyczaj (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  12. Marek Gałązka – Tu Stacja Sopot (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  13. Sni Sredstvom Za Uklanianie – 1983–1986 (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  14. Irek Wojtczak – Direct Memory Access (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  15. Kobiety – Mutanty (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2014-10-28].
  16. a b c d e f g h i Tymon Tymański w bazie filmpolski.pl
  17. a b Fryderyki 1998 – nominowani i laureaci (pol.). Związek Producentów Audio-Video. [dostęp 2014-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-18)].
  18. Fryderyki 2010 – nominowani i laureaci (pol.). Związek Producentów Audio-Video. [dostęp 2014-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-18)].
  19. a b Laureaci Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (pol.). gdansk.pl. [dostęp 2016-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-23)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]