John Coltrane

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
John Coltrane
Ilustracja
John Coltrane 1963
Imię i nazwisko John William Coltrane
Pseudonim Trane
Data i miejsce urodzenia 23 września 1926
Hamlet, Stany Zjednoczone
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1967
Huntington, Stany Zjednoczone
Instrumenty saksofon tenorowy, saksofon sopranowy, saksofon altowy, flet
Gatunki Jazz, avant-jazz, bebop, hard bop, post bop, modal jazz, free jazz
Aktywność 1946–1967
Wydawnictwo Prestige, Blue Note, Atlantic, Impulse!
Powiązania Miles Davis Quintet, John Coltrane Quartet, John Coltrane Quintet
Strona internetowa
Dom Johna Coltrane’a w Filadelfii

John William Coltrane (ur. 23 września 1926 w Hamlet, Karolina Północna[1][2][3], zm. 17 lipca 1967 w Huntington, Long Island[1][2][4]) – amerykański saksofonista, flecista i klarnecista jazzowy. Mąż pianistki Alice Coltrane i ojciec saksofonisty Raviego Coltrane’a.

Dorastał w High Point, skąd przeprowadził się do Filadelfii. Jego rodzice byli dziećmi pastorów African Methodist Episcopal Zion i od wczesnych lat 30. XX wieku mieszkali w wielopokoleniowej rodzinie z dziadkami ze strony matki, ciotką, wujem i kuzynem. Ojciec Coltrane'a był krawcem, jednak grał na skrzypcach i ukulele, a matka śpiewała o grała na pianinie w kościele[5]. Początkowo nie traktował muzyki poważnie; jego nastawienie zmieniło się w wieku 12 lat po dramatycznej serii śmierci w rodzinie (zmarl jego ojciec, dziadek i babcia, a w następnym roku wuj[6]. Ponieważ poziom życia rodziny znacznie się obniżył, Coltrane zaczął grać w lokalnej orkiestrze dętej na klarnecie. Jednak pod wpływem Johnny'ego Hodgesa, saksofonisty w orkiestrze Duke'a Ellingtona, wkrótce zmienił klarnet na saksofon altowy[7]. Grał wtedy w zespole William Penn High School. Gdy w wieku 16 lat ukończył tę szkołę, był zdeterminowany wizją kariery w muzyce.

Po zrozumieniu, że zurbanizowana północ USA stwarza więcej możliwości, przeprowadził się do Filadelfii [8]. Rozpoczął studia w Ornstein School of Music, równocześnie grając popularną muzykę w lokalnych barach, gdzie zetknął się bebopem. W 1945 r. otrzymał powołanie do jednostki wojskowej stacjonującej na Hawajach, gdzie występował w orkiestrze marynarki wojennej. Po zakończeniu służby w 1946 r. kontynuował muzyczną edukację w szkole Granoff Studios, w której intensywnie studiował grę na saksofonie oraz teorię muzyki[9]. Nieformalnie także przyswajał sobie styl gry Charliego Parkera. Przez następne 9 lat był muzycznym czeladnikiem i pierwszych trzech latach tego okresu grywał głównie w małych zespołach (combo) rhythmandbluesowych prowadzonych m.in. przez Joe'ego Webba, Kinga Kolaksa i Eddiego "Cleanheada" Vinsona. Sześć następnych lat jego czeladnictwa wypełniło granie w zespołach jazzowych. Rozpoczął także wtedy grać na saksofonie tenorowym[10]. Poświęcił się bez reszty swojej pasji muzycznej, grając w różnych zespołach (m.in. Jimmy’ego Heatha, Howarda McGhee i Dizzy’ego Gillespiego). Z tym ostatnim w 1949 nagrał swoją pierwszą płytę. Przez dwa lata był muzykiem w septecie Johnny’ego Hodgesa, a w 1955 został zaproszony do współpracy z kwintetem Milesa Davisa, w którym udoskonalił swój warsztat muzyczny. W 1957 r. rozpoczął współpracę z Theloniousem Monkiem, a ponowna (od 1958 r.) kooperacja z Milesem zaowocowała nagraniem jednej z najwybitniejszych płyt w historii jazzu Kind of Blue (1959). W kwietniu 1960 zadebiutował jego słynny zespół z pianistą McCoy Tynerem oraz perkusistą Elvinem Jonesem, do którego w 1961 dołączył basista Jimmy Garrison. Coltrane dał się poznać wtedy jako mistrz wertykalnego i horyzontalnego podejścia do harmonicznej improwizacji; w tym czasie wzrósł także jego podziw dla osiągnieć Ornette'a Colemana[11]. Obaj muzycy często dyskutowali o muzyce między sobą. Na początku lat 60. Coltrane dokonał nawet nagrań z grupą Colemana, jednak firma Atlantic Records wydała je dopiero po kilku latach[12].

Wpływ Colemana na Coltrane'a uwidocznił się w wyborze takich muzyków jak pianista McCoy Tyner i perkusista Elvin Jones, których otwartość pozwoliła Coltrane'owi szybciej osiągnąć swój unikalny styl. Mimo wpływów Colemana, obaj muzycy różnili się; np. Coltrane - przynajmniej do 1965 r. - był bardziej związany z akordami od Colemana. Również swoje muzyczne idee rozwijali kontrastującymi sposobami. Chociaż Coleman był krytykowany za sposób gry i organizacji muzycznego materiału, to nawet przez krytyków był nieraz wychwalany za kompozycje, a szczególnie za atrakcyjne tematy, które potrafił przekształcać w świeże, nowe motywy[13]. Natomiast Coltrane bardzo rzadko był chwalony za kompozycje. Krytyczne nastawienie do Coltrane'a wzmogło się po 1961 r., gdy do jego zespołu wszedł Eric Dolphy, który odszedł z eksperymentalnego zespołu Charlesa Mingusa. W numerze Down Beat z 23 listopada 1961 r. John Tynan wyraził się o ich występie jako "antyjazzie". Oskarżył zespół za to, że nie swinguje, używa zbyt wielu dysonansów i brakuje mu formalnej spójności. Ich sola saksofonowe nazwał "nihilistycznymi ćwiczeniami na dwa saksofony" itd. Artykuł ten podzielił zarówno słuchaczy jak i krytyków[14]. W 1962 r. do Tynona i innych krytyków dołączył Leonard Feather wiążąc także Coltrane'a z Colemanem i Cecilem Taylorem[15].

Mimo krytycznej recepcji zarówno Coltrane i Coleman oraz w mniejszym stopniu Taylor, cieszyli się 1962 r. niezwykle wysokim poważaniem w kręgach jazzmanów. Kilku z mainstreamowych muzykow - takich jak np. Sonny Rollins i Jackie McLean - zaadoptowali sposób gry Coltrane, aby wzmocnić swój styl. Pozytywne refleksje plynely także ze strony starszych muzykow - Arta Peppera i Stana Getza[16].

Na początku lat 60. XX w. instrumentaliści związani z free jazzem zaczęli wykraczać poza afroamerykańską tradycję nawiązując bezpośrednio do afrykańskich i azjatyckich tradycji muzycznych. Poeta Ronald Milner z pewną przesadą opisał Coltrane'a jako muzyka, który "unicestwił wszystkie zachodnie wpływy". Wiadomo, że Coltrane był bardzo zainteresowany muzyką hinduską i prowadził obszerną korespondencję z Ravim Shankarem[17]. Wyróżniające się i całkowicie nieeuropejskie brzmienie rag hinduskich przyciągnęło Coltrane'a i Dolphy'ego w takim samym stopniu jak np. grupę The Beatles. W 1965 r. Coltrane nagrał płytę Om z utworem "India", co już zupełnie wyraźnie wykazywało, że odszedł on od kultury czarnej diaspory, jednak nie całkowicie, bowiem np. w 1961 r. wydal album Africa/Brass, a w 1965 r. Kulu Se Mama ściśle związane z kulturą afrykańską. Przyjaźnił się wtedy z afrykańskim perkusistą Michaelem Babatundem Olatunjim. Na wzór afrykańskich śpiewów wprowadził także do swoich utworów partie wokalne. Takim utworem jest m.in. "A Love Supreme" (1964), w którym każdy z instrumentów improwizuje wokół czteronutowej frazy wokalnej "a love su-preme"[18].

Lata sześćdziesiąte to czas największych triumfów Coltrane’a. W jego muzyce słychać było eksperymenty brzmieniowe oraz charakterystyczną atonalność, która do dziś inspiruje kolejne pokolenia muzyków. Coltrane należy do prekursorów free jazzu, do kanonu którego należą nagrane przez niego płyty: A Love Supreme i Ascension.

Zmarł na raka wątroby 17 lipca 1967 w Huntington, Long Island.

Wybrana dyskografia (jako lider)[edytuj]

Przypisy

  1. a b John Coltrane Biography (ang.). biography.com. [dostęp 2011-04-04].
  2. a b allmusic ((( John Coltrane > Overview )))
  3. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 69. ISBN 9780812239805.
  4. Bill Cole: John Coltrane. Schirmer Books, 1976, s. 23. ISBN 9780028706603.
  5. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 69. ISBN 9780812239805.
  6. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 69. ISBN 9780812239805.
  7. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 70. ISBN 9780812239805.
  8. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 70. ISBN 9780812239805.
  9. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 70. ISBN 9780812239805.
  10. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 70. ISBN 9780812239805.
  11. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 70. ISBN 9780812239805.
  12. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 71. ISBN 9780812239805.
  13. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 71. ISBN 9780812239805.
  14. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 73. ISBN 9780812239805.
  15. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 73. ISBN 9780812239805.
  16. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 74. ISBN 9780812239805.
  17. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 110. ISBN 9780812239805.
  18. Iain Anderson: This is our music: free jazz, the Sixties, and American culture. University of Pennsylvania Press, 2006, s. 111. ISBN 9780812239805.