Czeladź (miasto)
| Czeladź | |||||
 Widok na kościół w Czeladzi |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | śląskie | ||||
| Powiat | będziński | ||||
| Gmina | gmina miejska | ||||
| Aglomeracja | konurbacja górnośląska | ||||
| Założono | 1228 | ||||
| Prawa miejskie | 1262 | ||||
| Burmistrz | Teresa Kosmala | ||||
| Powierzchnia | 16,38 km² | ||||
| Ludność (2010) • liczba • gęstość |
33 556 2048,6 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 32 | ||||
| Kod pocztowy | 41-250, 41-253 (Piaski) | ||||
| Tablice rejestracyjne | SBE | ||||
|
Położenie na mapie województwa śląskiego
  Czeladź
|
|||||
|
Położenie na mapie Polski
 Czeladź
|
|||||
 50°19′02″N 19°04′13″E / 50.317222222222, 19.070277777778Na mapach: 50°19′02″N 19°04′13″E / 50.317222222222, 19.070277777778 |
|||||
| TERC (TERYT) |
2243301021 | ||||
| SIMC | 0939349 | ||||
|
Urząd miejski
ul. Katowicka 4541-250 Czeladź |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Wiadomości w Wikinews |
|||||
 Hasło Czeladź w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
.svg)
Czeladź – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, położona w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Brynicą, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Jest najstarszym miastem powiatu będzińskiego oraz całego Zagłębia Dąbrowskiego, prawa miejskie otrzymało w XIII w.
Według danych z 30 czerwca 2010 r. miasto miało 33 556 mieszkańców[1].
Spis treści |
Położenie [edytuj]
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 16,38 km²[2]. Miasto stanowi 4,5% powierzchni powiatu.
Graniczy z miastami: Będzin, Sosnowiec, Katowice oraz Siemianowice Śląskie.
Środowisko naturalne [edytuj]
Według danych z roku 2002 Czeladź ma obszar 16,57 km², w tym użytki rolne 49%[3].
- Rzeka Brynica
- Wzgórze Borzecha (281 m n.p.m.)
- parki miejskie:
- Park Jordana (pow. 7 ha) zlokalizowany jest wzdłuż ul. Katowickiej
- Park Miejski im. Tadeusza Kościuszki(pow. 2,4 ha) – leży w centralnej części miasta w dolinie Brynicy przy ul. Katowickiej i 1 Maja
- Park Grabek – położony na prawym brzegu rzeki Brynicy
- Park Prochownia (pow. 4,43 ha) – leży w północnej części dzielnicy Piaski
- Park przy ul. Kościuszki w dzielnicy Piaski (pow. 1,4 ha)
- Park przy ul. Mickiewicza w dzielnicy Piaski (pow. 1,5 ha)
- Park przy ul. 21 Listopada (pow. 3 ha)
- Park przy budynku Dyrekcji kopalni Saturn (pow. 1 ha)
- Ogród Morwowy (pow. 3,4 ha) – przy dawnej kopalni „Saturn” w dolinie Brynicy
Nazwa [edytuj]
Nazwa miasta wywodzi się od staropolskiego określenia na czeladnika. W historii miejscowości przyjmowała różne formy w zapisie. Dnia 9 września 1258 roku w łacińskim dokumencie Władysława opolskiego wydanym w Czeladzi miejscowość wymieniona została jako Cheladiz.[4]
Historia [edytuj]
 |
Ta sekcja od 2012-07 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Miasto powstało w XIII wieku, dość wcześnie otrzymało prawa miejskie i od 1238 r. wymieniane jest jako miasto. W latach 1443-1790 wchodziło w skład księstwa siewierskiego. Było ważnym ośrodkiem wydobycia węgla kamiennego (kopalnia „Saturn” dawniej „Czeladź”). W czasie II wojny światowej obowiązywała niemiecka nazwa miasta: Häuerstadt. W latach 1957-1975 Czeladź była miastem na prawach powiatu. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego. W 1998 roku w Czeladzi zostało wybudowane pierwsze centrum handlowe M1 w Polsce.
Zabytki [edytuj]
.jpg)
- Neoromański kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika z bogatym wyposażeniem które stanowią m.in.: oryginalne organy z 1637 r., XVII-wieczne monstrancje i kielichy. W kościele znajduje się również relikwiarz z relikwiami licznych świętych, m.in.: św. Franciszka z Asyżu, św. Wojciecha, św. Stanisława Kostki, św. Ojca Pio,
- Figura Jana Nepomucena z XVIII znajdująca się na placu kościelnym św. Stanisława
- Zabytkowy układ architektoniczny starego miasta z XIII w.
- Budynek dawnego domu ariańskiego z 1. poł. XVII w.
- Dom przy ulicy Kościelnej z końca XVIII w.
- Kamienica przy ul. Bytomskiej poł. XIX w. (ob. Ing Bank Śląski)
- Późnobarokowa kamienica w Rynku;
- Drewniany dom mieszkalny z XVIII/XIX wieku przy ul. Pieńkowskiego;
- Budynek dawnej straży pożarnej z 1910r.
- Kapliczka przydrożna z figurą Chrystusa Salwatora przy ul. Wojkowickiej (XIX w.);
- Kamienny krzyż przy ul.Bytomskiej z 1898r.
- Zabytkowe osiedle górnicze w dzielnicy Piaski
- Pałac „Pod Filarami”, wybudowany w stylu neoklasycystycznym przez Kopalnię „Saturn” w 1924 roku.
Gospodarka [edytuj]
Na pokopalnianych terenach funkcjonuje obecnie Centralny Zakład Odwadniania Kopalń. W mieście swoje siedzimy mają m.in.: filia fabryki urządzeń grzewczych „Buderus”, PEG S.A. Przedsiębiorstwo Elektrotechniki Górniczej, Man-Star Trucks (regionalne centrum obsługi samochodów MAN) oraz Bergerat Monnoyeur Sp. z o.o – przedstawiciel marki CATERPILLAR (Siedziba Regionu Katowice). Ponadto istnieją zakłady ceramiczne Cerkolor Sp. z o.o (dawniej „Józefów”) i wiele innych średnich i małych firm, które kształtują gospodarcze oblicze miasta.
We Wschodniej Strefie Ekonomicznej stale rozbudowują się wielkie centra logistyczne: GLS (General Logistics Systems Poland Sp. z o.o.), Alliance Silesia Logistics Center (Menard Doswell & Co) oraz Panattoni Park Czeladź.
We wschodniej części miasta, przy drodze krajowej nr 94 znajduje się Centrum Handlowe M1 (pierwsze w Polsce) i hurtownia budowlana Platforma. W Czeladzi jest również osiem dyskontów spożywczych: Biedronka (4 sklepy), Lidl, Polo Market oraz Netto.
W mieście znajdują się następujące hotele:
- Hotel Szafran – czterogwiazdkowy, tuż obok restauracja Szafranowy Dwór
- Pałac Saturna – termy rzymskie, hotel, spa
- Hotel Rycerski
- Hotel MOSiR
Czeladź posiada udziały w Górnośląskim Towarzystwie Lotniczym S.A., które zarządza Międzynarodowym Portem Lotniczym Katowice w Pyrzowicach (0,003%) oraz akcje Tramwajów Śląskich S.A. (0,74%). Czeladź należy do zgromadzenia Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.
W ramach projektu we Wschodniej Strefie Ekonomicznej przygotowano 18 ofert inwestycyjnych. W przyszłości przewiduje się uzbrojenie kolejnych terenów i budowę dwóch pozostałych dróg – ul. Wschodniej i ul. Północnej.
Według aktualnych planów zagospodarowania przestrzennego w różnych częściach miasta zlokalizowanych jest także osiem terenów pod duże inwestycje mieszkaniowe.
Oświata [edytuj]
Placówki oświatowe w mieście:
- Miejski Zespół Szkół (Szkoła Podstawowa nr 2 + Gimnazjum nr 1)
- Zespół Szkół Nr 1 w Czeladzi
- Zespół Szkół Nr 2 w Czeladzi
- Szkoła Podstawowa nr 1 w Czeladzi
- Szkoła Podstawowa nr 3 w Czeladzi
- Szkoła Podstawowa nr 7 w Czeladzi
- Gimnazjum nr 2 w Czeladzi
- Gimnazjum nr 3 w Czeladzi
- Żłobek Miejski w Czeladzi
- Przedszkole Publiczne nr 1
- Przedszkole Publiczne nr 4
- Przedszkole Publiczne nr 5
- Przedszkole Publiczne nr 7
- Przedszkole Publiczne nr 9
- Przedszkole Publiczne nr 10
- Przedszkole Publiczne nr 11
- Prywatne Domowe Przedszkole im. Papy Smerfa
- Zespół Szkół Specjalnych w Czeladzi
- Kolegium Pracowników Służb Społecznych
Kultura [edytuj]
Życie kulturalne jest wspierane przez takie instytucje jak: Muzeum Saturn, Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej, Spółdzielczy Dom Kultury „Odeon”, Galeria Elektrownia (wpisana na Szlak Zabytków Techniki) i prowadzona przez Stowarzyszenie Inicjatyw Kulturalnych, Stowarzyszenie Art Traffic, KWK Zapaść (Kopalnia Wspaniałych Klimatów) oraz Stowarzyszenie Miłośników Czeladzi. Planowane jest utworzenie Miejskiego Domu Kultury w dzielnicy Piaski w obiekcie dawnego skateparku Traffic.
Sport [edytuj]
W mieście działają cztery kluby sportowe. Miejski Czeladzki Klub Sportowy posiada wiele sekcji sportowych, m.in. lekkoatletyka, koszykówka, siatkówka, tenis stołowy. Drużyna piłkarska po spadku z V ligi w sezonie 2012/2013 występuje w A klasie podokręgu Sosnowiec. KS Górnik Piaski bazuje na stale rozwijającej się drużynie piłkarskiej grającej w IV lidze. W 2010 r. powstała Akademia Piłki Nożnej Czeladź, która szkoli dzieci i młodzież do wieku juniora. W sezonie 2011/2012 Akademia Piłki Nożnej Czeladź prowadzi rozgrywki w Śląskiej Lidze Trampkarzy rocznika 99/2000. W roku 2012 reaktywowany został przez kibiców piłkarskich Czeladzki Klub Sportowy, który nawiązywać ma do tradycji klubu założonego w 1924 roku. W sezonie 2012/2013 klub przystąpi do rozgrywek B klasy podokręgu Sosnowiec[potrzebne źródło].
- Miejski Czeladzki Klub Sportowy (MCKS)
- KS Górnik Piaski
- Akademia Piłki Nożnej Czeladź
- Czeladzki Klub Sportowy (CKS)
W Czeladzi znajdują się dwa stadiony piłkarskie:
- Stadion MOSiR im. J. Pawełczyka przy ul. Sportowej 7 z bieżnią lekkoatletyczną, o pojemność ok. 20000 miejsc, obecnie ok. 1000 miejsc siedzących w tym 150 pod zadaszeniem[potrzebne źródło], na co dzień obiekt klubu MCKS Czeladź;
- Stadion MOSiR przy ul. Mickiewicza, pojemność 900 miejsc, w tym 150 siedzących[potrzebne źródło], na co dzień obiekt klubu Górnik Piaski;
Ponadto na terenie miasta znajduje się aktualnie sześć nowoczesnych obiektów ze sztuczną nawierzchnią:
- dwa boiska typu Orlik 2012 (przy Zespole Szkół nr 1 i Szkole Podstawowej nr 3)
- dwa przyszkolne boiska sportowe (przy Szkole Podstawowej nr 7 i Miejskim Zespole Szkół)
- boisko wielofunkcyjne w Parku harcerskim Kamionka
- pełnowymiarowe boisko treningowe przy ul. Sportowej z trybuną dla 236 osób[potrzebne źródło]
Przy ul. Sportowej 2 znajduje się hala widowiskowo sportowa MOSIR o łącznej powierzchni 3825 m² z widownią na 540 miejsc siedzących, przystosowana do gier zespołowych, a przy ul. Legionów 119 kompleks otwartych basenów wraz z zapleczem socjalnym, budynkiem restauracyjnym i boiskiem do piłki plażowej[potrzebne źródło].
W 2011 r. Stowarzyszenie Kibiców CKS Czeladź (SKCC) przystąpiło do organizacji Czeladzkiej Ligi Amatorów, która we wrześniu 2012 inauguruje już IV edycję. Od II edycji z uwagi na duże zainteresowanie rozgrywki prowadzone są na dwóch szczeblach – I i II ligi[potrzebne źródło].
Transport [edytuj]
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 94 z Wrocławia do Krakowa. Po granicy z Będzinem przebiega także droga krajowa nr 86 z Tychów do węzła drogowego w Podwarpiu. Komunikację zapewniają linie autobusowe 11, 27, 35, 42, 43, 61, 88, 100, 133, 235, 723, 800, 814, 902N, 904N, 911, 911N, 935 i linia tramwajowa 22. Umożliwiają one dojazd do Będzina, Sosnowca, Katowic, Siemianowic Ślaskich, Bytomia, Mysłowic, Dąbrowy Górniczej oraz Wojkowic.
Administracja i polityka [edytuj]
Czeladź jest gminą miejską. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Czeladzi – 21 radnych[5]. Organem wykonawczym samorządu jest burmistrz miasta, którym obecnie jest Teresa Kosmala.
W Czeladzi mieszka aktualnie senator RP Czesław Ryszka (PiS) – wybrany z okręgu częstochowskiego.
Podział terytorialny [edytuj]
Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju gmina miejska Czeladź (kod 2401021) dzieli się na miejscowości (stan na 08.2012 r.):
- Brazylia
- Czeladź
- Kolonia Małobądz
- Kolonia Rożka
- Madera
- Piaski
Wykaz ulic wchodzących w skład każdej z w/w miejscowości dostępny jest na stronie: www.2k.pl. Samorząd Czeladzi nie utworzył do tej pory jednostek pomocniczych gminy -, tzn. dzielnic, osiedli lub sołectw.
Miasta partnerskie [edytuj]
Wspólnoty religijne [edytuj]
- Parafia św. Mateusza Apostoła w Czeladzi
- Parafia Świętych Archaniołów Michała, Gabriela, Rafała w Czeladzi
- Parafia Najświętszej Maryi Panny Bolesnej w Czeladzi
- Parafia św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi
- Parafia św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Czeladzi
- Inne
Czeladzianie [edytuj]
Struktura demograficzna mieszkańców Czeladzi wg danych z 31 grudnia 2007 r.[10]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| Populacja | 34 072 | 100 | 17 981 | 52,77 | 16 091 | 47,23 |
| Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) | 5166 | 15,16 | 2496 | 7,33 | 2670 | 7,84 |
| Wiek produkcyjny (18–65 lat) | 22 696 | 66,61 | 11 205 | 32,89 | 11 491 | 33,73 |
| Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) | 6210 | 18,23 | 4280 | 12,56 | 1930 | 5,66 |
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-11-02. ISSN 1734-6118.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Franciszek Kulczycki, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886, str. 109.
- ↑ Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
- ↑ Współpraca z miastem Auby. Urząd Miasta Czeladź. [dostęp 2011-06-19].
- ↑ Współpraca z miastem Żydaczów. Urząd Miasta Czeladź. [dostęp 2011-06-19].
- ↑ Współpraca z miastem Viesite. Urząd Miasta Czeladź. [dostęp 2011-06-19].
- ↑ Współpraca z miastem Varpalota. Urząd Miasta Czeladź. [dostęp 2011-06-19].
- ↑ Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Oficjalna strona samorządu miasta Czeladź
- Plan Miasta Czeladź
- Historia Żydów w Czeladzi na portalu Wirtualny Sztetl
|
||||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||
