Aleksander Ford

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander Ford
Aleksander Ford
Aleksander Ford
Prawdziwe imię i nazwisko Mosze Lifszyc
Data i miejsce urodzenia 24 listopada 1908
Kijów
Data i miejsce śmierci 4 kwietnia 1980
Naples (Floryda)
Zawód filmowiec
Lata aktywności 1945–1974
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Wikicytaty Aleksander Ford w Wikicytatach

Aleksander Ford (ur. 24 listopada 1908 w Kijowie, zm. 4 kwietnia 1980 w Naples na Florydzie) – polski reżyser filmowy i scenarzysta.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kijowie w rodzinie żydowskiej[1], jako Mosze Lifszyc.

Studiował historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1945-1947 był dyrektorem przedsiębiorstwa Film Polski. Niedługo po objęciu tego stanowiska bezpodstawnie doniósł do NKWD na Jerzego Gabrielskiego, reżysera filmowego, oskarżając go o „reakcjonizm” i „antysemityzm”. Gabrielskiego aresztowano i torturowano[2].

W latach 1948–1968 był wykładowcą w łódzkiej Szkole Filmowej – jego uczniami byli m.in. Andrzej Wajda i Roman Polański. W latach 1954–1956 był dziekanem Wydziału Reżyserii tej uczelni. Należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[3].

W 1968 w wyniku antysemickiej nagonki, będącej następstwem wydarzeń marcowych, został pozbawiony prawa do pełnienia jakiejkolwiek funkcji w kinematografii. W 1969 wyemigrował z Polski: najpierw do Izraela, następnie do RFN, potem do Danii, na koniec do Stanów Zjednoczonych.

Zmarł popełniając samobójstwo w Naples na Florydzie, po nagraniu pożegnalnej taśmy adresowanej do żony i córki[4][5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze filmy tworzył już w czasie studiów, były to filmy krótkometrażowe o tematyce społecznej: Nad ranem i Tętno polskiego Manchesteru (1929), oraz filmy o nabrzmiałych problemach społecznych: warszawskich gazeciarzach (Legion ulicy), dzieciach chorych na gruźlicę (Droga młodych), wodniakach Ludzie Wisły. Zrealizował je dla Stowarzyszenia Miłośników Filmu Artystycznego Start, którego był współzałożycielem. Prasa chwaliła te dokumenty za odwagę, autentyczne plenery i chwytanie życia na gorąco. W 1932 dostał nagrodę branżowego pisma „Kino” za najlepszy film[4].

Pierwszy film fabularny, Mascotte, wyreżyserował w 1930. Pierwszym ważniejszym filmem, który przyniósł mu rozgłos, był zrealizowany w 1932 Legion ulicy. Także w 1932 autor wyjechał do Palestyny, by nakręcić cykl filmów dokumentalnych o osadnikach żydowskich: Sabra, Kronika palestyńska, Makabiada, następnie film podejmujący także tematykę żydowską Droga młodych (Mir kumen on, 1936)[6]. Zaproponowano mu zorganizowanie narodowej żydowskiej kinematografii, jednak odmówił, bo był przeciwnikiem nacjonalizmu żydowskiego, podobnie jak arabskiego[4].

W czasie wojny[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej, w latach 1940–1943, kręcił filmy szkoleniowe dla Armii Czerwonej. Później był kierownikiem Czołówki Filmowej Wojska Polskiego przy I Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, tworząc szereg filmów dokumentalnych, m.in. pierwszy w powojennej Polsce film dokumentalny Majdanek – cmentarzysko Europy.

W Polsce Ludowej[edytuj | edytuj kod]

W 1945 został dyrektorem przedsiębiorstwa Film Polski (zrezygnował z tego stanowiska w 1947). Socrealistyczna w treści, ale neorealistyczna w formie Piątka z ulicy Barskiej zdobyła w 1954 nagrodę za reżyserię na festiwalu w Cannes. Bezprecedensowy sukces Ford odniósł jednak dopiero ekranizacją Krzyżaków Henryka Sienkiewicza, który jest najbardziej znanym filmem przez niego wyreżyserowanym[4][7].

Na emigracji[edytuj | edytuj kod]

W roku 1973 nakręcił film według noweli Sołżenicyna Krąg pierwszy. Film ten był filmem zakazanym. Jego pierwsze publiczne pokazy miały miejsce dopiero pod koniec lat 80., budząc zrozumiałe zainteresowanie[7].

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Był najlepiej poinformowaną osobą w środowisku, co wykorzystywał do umacniania swojej pozycji i eliminowania konkurencji. Nie dopuścił do powstania autonomicznych struktur filmowych, które planowali założyć Antoni Bohdziewicz (reżyser związany z PPS) i Eugeniusz Cękalski. Pomagał wyłącznie słabszym od siebie, podporządkowując ich całkowicie, a innych niszczył bez skrupułów. Blokował pomysły, zatrzymywał scenariusze. Wielu, m.in. Kazimierz Kutz, uważa, że był o nie obsesyjnie zazdrosny i sam chciał je realizować[4]. Na kolaudacji Pokolenia stanął jednak lojalnie po stronie Andrzeja Wajdy. Także, gdyby nie jego upór, nie powstałyby Zespoły Filmowe, kształcące polskich reżyserów i operatorów, do dziś chwalone przez starsze pokolenie polskich reżyserów[4][5].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Ford był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona to Janina Wieczerzyńska vel Olga Mińska (scenarzystka Przebudzenia i Sabry, asystent reżysera przy Ulicy Granicznej, Młodości Chopina)[8], z tego związku miał syna Aleksandra Forda juniora[9]. Z drugą żoną, o 30 lat młodszą[5] Eleanor Griswold (wcześniej drugą żoną Zygmunta Kałużyńskiego[4][10]), miał córki Konstancję i Justynę oraz syna Romana.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Reżyser

Scenarzysta

Scenopisarz

Montażysta

  • 1943: Przysięgamy ziemi polskiej, film dokumentalny

Kierownik artystyczny

Autor dialogów

Ważniejsze nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gershon David Hundert. The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. ISBN 0-300-11903-8. 2008. str. 334.
  2. Marek Jan Chodakiewicz: Po Zagładzie. Stosunki polsko - żydowskie 1944-1947.
  3. Tadeusz Kisielewski, Październik 1956: punkt odniesienia, Wydawnictwo Neriton, 2001
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Janusz Wróblewski: Ford Aleksander. Pan Pułkownik. polityka.pl, 2009-01-02. [dostęp 2012-11-16].
  5. 5,0 5,1 5,2 Aleksander Ford: Odchodzę, proszę po mnie posprzątać, wp.pl.film [dostęp 2012-11-16]
  6. 6,0 6,1 Aleksander Ford. Filmweb. [dostęp 2012-11-16].
  7. 7,0 7,1 Agata Kajfoszová, Osobnosti polského filmu: Aleksander Ford (1908-1980) [dostęp 2012-11-16]
  8. Olga Fordowa. filmpolski.pl. [dostęp 2012-11-16].
  9. Marta Chmielińska, Miłość z " Krzyżakami" w tle [dostęp 2012-11-16]
  10. wg Tomasza Raczka, wypowiedź dla TOK FM, 2009-11-06
  11. 22 lipca 1949 M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  12. 22 stycznia 1946 „w uznaniu zasług, położonych dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie odbudowy przemysłu filmowego w m. Łodzi” M.P. z 1946 r. Nr 29, poz. 56

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]