Cerkiew św. Michała Archanioła w Synkowiczach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cerkiew św. Michała Archanioła
cerkiew pariafialna
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Białoruś
Miejscowość Synkowicze
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia grodzieńska i wołkowyska
Wezwanie św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 8/21 listopada
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Ziemia 53°07′23,24″N 25°09′25,65″E/53,123122 25,157125
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Cerkiew św. Michała Archanioła w Synkowiczachprawosławna cerkiew obronna w Synkowiczach, najstarsza tego typu budowla na Białorusi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Świątynia powstała w pierwszej połowie XVI wieku[1] prawdopodobnie z fundacji Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Zachodni przedsionek, niezbędny w liturgii prawosławnej, dostawiony został później[2]. W momencie budowy była to świątynia prawosławna. Po zawarciu unii brzeskiej miejscowa parafia przystąpiła do Kościoła unickiego[3]. W latach 1880-1881 cerkiew, będąca ponownie w rękach prawosławnych, została gruntownie przebudowana. Rozebrano wówczas wtórnie dodaną kopułę, wzniesiono kruchtę, absydę zwieńczono kopułą, zaś w 1891 przed budynkiem ustawiono dzwonnicę[3].

W II Rzeczypospolitej cerkiew została zrewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego. Po zainicjowaniu kampanii neounijnej w budynku powstała parafia tego wyznania, prowadzona przez jezuitów. Następnie przekształcono ją w parafię łacińską. W 1945, po włączeniu ziem białoruskich do ZSRR, cerkiew zarekwirowano Kościołowi i zaadaptowano na magazyn. W 1990 zwrócono ją parafii prawosławnej[3]. Od 2007 prowadzony jest remont obiektu[3].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew wzniesiona została w stylu gotyckim z trzema absydami przykrytymi jednym półstożkowym dachem, co umożliwiają założone między absydami trompy. Rozwiązanie takie, nietypowe dla budowli bizantyjskich, było powszechne w wielobocznych obejściach hanzeatyckich hal od Lubeki do Rygi[4]. Jest zbudowana na planie czworoboku z trzema absydami. Wnętrze świątyni jest halowe, kryte sklepieniem krzyżowym. W czterech narożach budynku wzniesiono wieże obronne – dwie cylindryczne i dwie ośmioboczne. Cztery narożne wieże wskazują na analogie do cerkwi św. Trójcy w Wilnie i cerkwi w Murowance (Małomożejkowie), ale także do położonych na Mazowszu XVI wiecznych kościołów w Pawłowie, Zakroczymiu, Serocku, Cegłowie, Węgrowie i Brochowie[5]. Ściany cerkwi mają półtora metra grubości. Elewację zwieńczono trójkątnym szczytem[3]. Dzięki zachowanym oryginalnym sklepieniom stwierdzono, że świątynia nie posiadała kopuły nad środkowym przęsłem[6].

Historycy architektury wskazują na podobieństwa między cerkwią w Synkowiczach a podobnymi budowlami obronnymi w Wilnie, w monasterze w Supraślu[3] oraz w Murowance (Małomożejkowie)[7].

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Na temat dziejów cerkwi istnieją legendy, jakoby powstała już w końcu XIV w. po przebudowie pruskiego zamku, lub też że została ufundowana przez wielkiego księcia Witolda[3]. Przekazy te nie mają jednak naukowych podstaw, a historycy sztuki nie mają wątpliwości, że budowla pochodzi z wieku XVI.

Przypisy

  1. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie na Zachodnich Rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s.37
  2. A.M. Kusznierewicz, Kultovoje dojlidstwa Bielarusi, Minsk 1993, s.67
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 S. Tyszka, Cerkiew obronna w Synkowiczach, "Inżynier Budownictwa", 11 II 2011
  4. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie NA Zachodnich Rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s.43
  5. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie na zachodnich rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s.42
  6. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie cerkwie na zachodnich rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s.40
  7. Mironowicz A.: Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku. Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, 1991, s. 89-94.