Zakroczym

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zakroczym
Kościół parafialny gotycko-renesansowy pw. Podwyższenia Krzyża
Kościół parafialny gotycko-renesansowy pw. Podwyższenia Krzyża
Herb
Herb Zakroczymia
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat nowodworski
Gmina Zakroczym
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1422
Burmistrz Henryk Ruszczyk
Powierzchnia 19,97[1] km²
Populacja (I 2011)
• liczba ludności
• gęstość

3321[1]
166,3 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 22
Kod pocztowy 05-170
Tablice rejestracyjne WND
Położenie na mapie gminy Zakroczym
Mapa lokalizacyjna gminy Zakroczym
Zakroczym
Zakroczym
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakroczym
Zakroczym
Ziemia 52°26′00″N 20°36′43″E/52,433333 20,611944Na mapach: 52°26′00″N 20°36′43″E/52,433333 20,611944
TERC
(TERYT)
1142014064
Urząd miejski
ul. Warszawska 7
05-170 Zakroczym
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Zakroczym w Wikisłowniku
Strona internetowa
Erik Dahlbergh, Przejście wojsk szwedzkich i siedmiogrodzkich przez Wisłę w Zakroczymiu w czasie potopu szwedzkiego
Kościół oo. Kapucynów

Zakroczymmiasto w woj. mazowieckim, w powiecie nowodworskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zakroczym. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego. Leży na prawym brzegu Wisły.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Według danych GUS z 1 stycznia 2011 miasto miało 3321 mieszkańców.

W Zakroczymiu urodził się Zdzisław Szymański - polski aktor.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zakroczym leży na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 62 ze Strzelna do Anusina i drogi krajowej nr 7 GdańskChyżne (Most im. Obrońców Modlina 1939 r.), na prawym brzegu rzeki Wisły poniżej ujścia rzeki Narew na dawnym szlaku handlowym łączącym Wisłą Pomorze z Mazowszem oraz Narwią i Bugiem z Litwą.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zakroczym wywodzi się od słowa „zakrot”, czyli przeprawa przez rzekę. Pierwotna lokalizacja miasta była bliżej Wisły i nosiło wówczas nazwę Kroczym lub Kroczyn. Na skutek licznych powodzi nastąpiła relokacja miasta w wyżej położonym miejscu pod nazwa Za-kroczym.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1065 – pierwsza wzmianka w Falsyfikacie Mogileńskim o Zakroczymiu jako grodzie i osadzie na uposażeniu klasztoru benedyktynów z Mogilna.
  • 8 czerwca 1335 – książęta mazowieccy Siemowit II i Trojden I odnowili w Zakroczymiu poprzednio zawarte porozumienie z wielkim mistrzem krzyżackim Dietrichem von Altenburg.
  • 1374 – stolica ziemi zakroczymskiej w Księstwie Mazowieckim, potem województwie mazowieckim do 1795; odbywały się w Zakroczymiu zjazdy, tzw. roczki, wymieniany był znajdujący się w nim dwór książęcy, tzw. curia (wzniesiony przed 1422).
  • 1422 – oficjalne nadanie praw miejskich chełmińskich przez księcia Janusza I (potwierdzenie istniejącego już stanu rzeczy), potwierdzone w 1488 przez księcia Bolesława IV.
  • 1656-1657 – zajęcie miasta przez Szwedów i częściowe jego zniszczenie wraz z zabudowaniami dworu, przy moście powstał szwedzki szaniec.
  • 1709 – wojny szwedzkie i zniszczenie miasta przez wojska Karola XII,
  • 1757 – sprowadzenie do miasta ojców kapucynów i budowa klasztoru.
  • 1793 – zajęcie miasta przez wojska rosyjskie, wielokrotne przemarsze i rekwizycje zubożyły miasto.
  • 1795 – w zaborze pruskim – miasto należało do regencji toruńskiej do Prus Nowowschodnich
  • 1806 – miejsce przeprawy wojsk napoleońskich przed bitwą pod Pułtuskiem
  • 1813 – Iwan Paskiewicz kierował z Zakroczymia oblężeniem Modlina.
  • 1815-1830 – w granicach Królestwa Polskiego, budowa traktu Zakroczym-Wyszogród[3]
  • 1831 – po zajęciu Warszawy przez Rosjan w refektarzu klasztoru odbywały się posiedzenia Rządu i Sejmu z Joachimem Lelewelem
  • 1883-1888 – budowa fortu nr 1 Zakroczym, pierwszego pierścienia fortów twierdzy Modlin.
  • 20 sierpnia 1915 – podpisanie kapitulacji przed Niemcami przez rosyjską załogę Twierdzy Modlin i Fortu Zakroczym
  • 10-28 września 1939 – obrona Twierdzy Modlin. Zakroczym włączony w pierścień obrony Twierdzy Modlin, obsadzały go początkowo pododdziały 8 DP, a od dnia 15 września 2 Pułk Piechoty 2 DP Legionów, dowodzony przez płk Ludwika Czyżewskiego. Pod rozkazami dow. 2 pp Legionów pozostały pododdziały 8 DP – VI i VII baon marszowy z 32 pp, obronę wzmacniała jeszcze grupa podchorążych w liczbie ok. 200. Obrona miasta była zacięta, odcinek Zakroczym poddał się razem z Twierdzą Modlin, jednak żądni sukcesu Niemcy z dywizji SS Kempf pomimo wywieszenia przez obrońców białych flag wzięli miasto szturmem, obchodząc je od tyłu i boku.
  • 28 września 1939 – SS-mani z Dywizji „Kempf” rozstrzelali ok. 600 osób[4], w tym 500 wziętych do niewoli żołnierzy Wojska Polskiego[4].
  • 1944 – utworzenie obozu dla ok. 30 000 deportowanych z powstania warszawskiego na terenie fortu.
  • 1945 – wyzwolenie miasta zniszczonego w 78%.
  • 1978 – w mieście żyło 3659 osób, w mieście działały filia spółdzielni Zakroczymianka i cegielnia, gospodarka uspołeczniona zatrudnia 371 osób, działało kino Rusałka (150 miejsc), restauracja Plantatorska, miasto pozbawione było wodociągu i kanalizacji[5]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • kościół parafialny gotycko-renesansowy pw. Podwyższenia Krzyża z XV/XVI w., odbudowany w 1949, w ścianach północnej i południowej wmurowane szwedzkie kule armatnie
  • kościół i klasztor oo. Kapucynów z 1758, barokowy, fundacji Józefa Młockiego,
  • „Latarnia” – pomnik ku czci powstańców z 1831 i 1863 oraz poległych w latach 1939–1945,
  • „Góra Zamkowa” z budynkiem dworu z XIX w. na piwnicach z wieku XV. W tym miejscu, na terenie zwanym starostwo, znajdują się pozostałości po dworze (kurii) książęcym Piastów mazowieckich. Dwór wzniesiony zapewne 1. ćwierci wieku XV (sprzed 1422). Budynek murowany zwany „lapidea alias kamienica” odbudowany przed 1549 na miejscu pierwotnego, również murowanego z cegieł, rozbudowany został przed 1616. Zabudowania dworu zniszczone zostały w 1657. W 1822 ruiny zostały rozebrane a materiał użyto na remont kościoła parafialnego. Przed 1828 istniał jeszcze mały, sklepiony budynek, w którym przechowywano księgi grodzkie. Fragmenty zabudowy zamku istniały jeszcze w 2. poł. wieku XIX. Obecnie zachowane trzy murowane piwnice, pod budynkiem z w. XIX, zbudowane z cegły o układzie mieszanym, częściowo polskim oraz blokowym ze sklepieniami kolebkowymi.
  • grodzisko „Czubajka” funkcjonujące od XI do XIV w. Położone jest w pn.-wsch. części miasta, na wysokim brzegu Wisły. Gród po raz pierwszy poświadczono w 1065. Siedziba kasztelana Wojciecha wzmiankowanego w 1254. Gród zniszczony i spalony w 2. poł. XIII w., następnie odbudowany. W latach 1345–1370 należał do dzielnicy płockiej Mazowsza. Król Kazimierz Wielki przekazał go w 1355 w czasowy zarząd księciu mazowieckiemu Siemowitowi III. Badania sondażowe prowadzone w 1954 odkryły fragmenty drewnianej zabudowy oraz ułamki ceramiki. Badania powierzchniowe w 1959 ujawniły istnienie podgrodzia przylegającego od wschodu.
  • Fort nr 1 Zakroczym z lat (1883-1888).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. (Stan w dniu 1 I 2011 r.). [dostęp 4.9.2011]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-18)].
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  3. Czerwińsk nad Wisłą, Rys historyczny gminy Czerwińsk nad Wisłą.
  4. 4,0 4,1 Czesław Łuczak: Dzieje Polski 1939-1945. Kalendarium wydarzeń. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2007, s. 34. ISBN 83-7177-430-0.
  5. Stanisław Majewski, Kilka pytań w sprawie Zakroczymia. „Stolica”, Mr 47 (1613), Warszawa, 19 listopada 1978 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]