Jan Pietrzak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy aktora-satyryka. Zobacz też: Jan Pietrzak – działacz związkowy, poseł na Sejm IV i V kadencji w II Rzeczypospolitej.
Jan Pietrzak
Jan Pietrzak podczas występu w Sanoku (2007)
Jan Pietrzak podczas występu w Sanoku (2007)
Data i miejsce urodzenia 26 kwietnia 1937
Warszawa
Zawód satyryk, artysta kabaretowy
Edukacja Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie (1968)
Rodzice ojciec: Wacław Pietrzak
matka: Władysława Majewska
Małżeństwo Katarzyna Pietrzak[1]
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jan Pietrzak w Wikicytatach
Strona internetowa

Jan Stefan Pietrzak (ur. 26 kwietnia 1937 w Warszawie) – polski satyryk, aktor, monologista, autor i wykonawca licznych piosenek. Twórca „Kabaretu Hybrydy” oraz „Kabaretu Pod Egidą”. Felietonista „Tygodnika Solidarność” i „Gazety Polskiej” oraz prowadzący w TVP Historia program Po co nam to było...?, a także twórca programu rozrywkowego Kabaretowa alternatywa nadawanego od stycznia do maja 2010 przez TVP1.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Jan Stefan Pietrzak urodził się na warszawskim Targówku jako syn Wacława i Władysławy z Majewskich. W bardzo młodym wieku został posłany przez matkę do wojska. W latach 1948–1957 był kolejno słuchaczem Korpusu Kadetów im. gen. Karola Świerczewskiego oraz Oficerskiej Szkoły Radiotechnicznej w Jeleniej Górze. Po odejściu z wojska pracował w Warszawskich Zakładach Telewizyjnych przy produkcji telewizorów. Studiował również na kursie wieczorowo-zaocznym na Wydziale Socjologii Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR, którą ukończył w roku 1968. Był członkiem Związku Młodzieży Polskiej, a także Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Po latach przyznał w wywiadzie dla Rzeczpospolitej (1994): Nie miałem nic przeciwko zastanej rzeczywistości. Nie walczyłem z nią, ja z niej wyrastałem – byłem w ZMP, w partii. Socjalizm brałem wprost (...). Dlatego w radzie robotniczej uchodziłem za krzykacza[2].

Kabaret Hybrydy[edytuj | edytuj kod]

Od 1960 roku związał się z Estradą Poetycką klubu studenckiego „Hybrydy” w Warszawie. Kierował studenckim Teatrem Hybrydy, prowadzącym trzy sceny: dramatyczną, kabaretową, i pantomimę. W latach 1961-1967 Teatr przedstawił kilkanaście premier, w tym sztukę Janusza Krasińskiego Czapa, czyli śmierć na raty oraz sztuki Włodzimierza Odojewskiego, Jerzego Krzysztonia i Jerzego Górzańskiego. Wystawione zostały m.in. Kąpiel w Rubikonie (1962), Radosna Gęba Stabilizacji (1963), Ludzie to Kupią (1964), Uśmiech z Erratą (1965), Co Słychać (1966). W tym okresie Kabaret umożliwił rozpoczęcie kariery wielu osobom, takim jak m.in. Jonasz Kofta, Adam Kreczmar, Stefan Friedmann, Maciej Damięcki, Maciej Pietrzyk, Wojciech Młynarski, Paweł Jedlewski, Janina Ostala, Tadeusz Turkowski, Jan Raczkowski, Krzysztof Paszek, Piotr Fronczewski. W 1967 roku Kabaret rozwiązano w efekcie zarzutów o wrogość wobec władz i deprawację młodzieży. Jan Pietrzak odszedł z „Hybryd”, planując założenie autorskiej sceny, z czego ostatecznie wykrystalizował się „Kabaret Pod Egidą”.

Dalsza działalność w czasach PRL-u[edytuj | edytuj kod]

Kabaret Pod Egidą” rozpoczął działalność w 1967 roku. Warszawska premiera odbyła się 10 lutego 1968 w lokalu towarzystwa TPSP, ul. Chmielna 5. Kabaret ten istnieje do dziś bez stałego lokalu. Mieścił się w lokalu Melodia, lokalu Ewa, hotelu MDM, hotelu Forum, hotelu Radisson, Domu Kultury przy Elektoralnej, Domu Kultury przy Smolnej, obecnie (2008) kabaret gra w restauracji Moliera 6 (czwartki godz. 20). Były lata, w których kabaret w ogóle nie mógł występować w Warszawie. Miał stałe siedziby w Bytomiu i Krakowie.

Jako kabareciarz zasłynął satyrą polityczną komentującą ówczesną sytuację społeczno-polityczną i wymierzoną w ustrój PRL. W tych czasach jego twórczość była utożsamiana z etosem „Solidarności” i była głosem antykomunistycznej opozycji. Był twórcą do dziś bardzo znanych spontanicznych hymnów opozycji w czasach PRL-u (Taki Kraj, Żeby Polska była Polską)[3].

W latach 70. wraz z Krystyną Jandą i Piotrem Fronczewskim był inwigilowany przez SB w ramach akcji wymierzonej przeciwko twórcom „Kabaretu Pod Egidą”. Komunistyczne władze bardzo bolała popularność kabaretu, budowana na ironii wobec systemu. Wokół kabaretu działało co najmniej kilku tajnych współpracowników SB. Twórcom kabaretu oferowano wyjazdy zagraniczne w zamian za podpisanie tzw. lojalki, której ani on, ani Janda z Fronczewskim nigdy nie podpisali. Wiele występów „Pod Egidą” było nagrywanych przez tajnych współpracowników peerelowskich służb, a władza utrudniała udostępnienie grupie lokalu. Część dowcipów z tego okresu szersza publiczność usłyszała dopiero w latach 80[4].

W latach 1972–1973 Jan Pietrzak pracował w telewizji jako kierownik Redakcji Widowisk Estradowych TVP (w 1973 został zwolniony przez Macieja Szczepańskiego). Był sekretarzem redakcji tygodnika „Szpilki” (1975–1981).

Działalność po 1989[edytuj | edytuj kod]

Plakat promujący film "Drugi obieg Pana Janka" w witrynie Księgarni Naszego Dziennika w al. Solidarności w Warszawie

Po roku 1989 w Polsce popularnością cieszyły się organizowane przez niego Kabaretowe Kursy Śmiechoterapii.

Angażuje się w życie społeczne i polityczne m.in. biorąc udział w różnych inicjatywach, pisząc np. do „Tygodnika Solidarność” czy „Dziennika Polskiego” (wcześniej także do „Gazety Polskiej”). Ubiegał się w wyborach w 1995 roku o urząd Prezydenta RP, głosząc m.in. postulaty przywrócenia kary śmierci i liberalizacji gospodarki. Ostatecznie uzyskał 201 033 głosów – 1,12% poparcia, co dało mu 10. miejsce. W wyborach parlamentarnych w 1997 bez powodzenia kandydował do Sejmu z listy Unii Prawicy Rzeczypospolitej. Wspiera również działania zmierzające do przeprowadzenia w Polsce lustracji – stąd wyraz poparcia dla Bronisława Wildsteina w lutym 2005 roku. W 2005 członek Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich, a w 2007 oficjalnie poparł Prawo i Sprawiedliwość w wyborach parlamentarnych, a także zasiadł w komitecie honorowego poparcia PiS-u. W 2010 był członkiem Warszawskiego Społecznego Komitetu Poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich.

Od 2007 do 2009 w TVP Historia prowadzi program Po co nam to było...? oraz tworzy video felietony dostępne na portalu YouTube i własnej stronie internetowej, a od stycznia do maja 2010 współtworzył wraz z osobami, które towarzyszyły mu przez 50 lat pracy scenicznej program rozrywkowy Kabaretowa alternatywa emitowany przez TVP1.

Od 2013 roku prowadzi program satyryczny pt. Wolne żarty w stacji Telewizja Republika[5]. We wrześniu tego samego roku został publicystą tygodnika W Sieci.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 2007 został uhonorowany przez Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” tytułem zasłużony dla „Solidarności”[6].

W 2007 z rąk ministra Kazimierza Ujazdowskiego odebrał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[7].

Postanowieniem Prezydenta RP z dnia 21 kwietnia 2009 za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w pracy artystycznej został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[8]. Uroczystość dekoracji odbyła się 3 maja 2009 w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego w Warszawie[9].

Za swoje zasługi i dorobek artystyczny otrzymywał też nagrody i wyróżnienia od prezydenta Lecha Wałęsy, premiera Jerzego Buzka, marszałka województwa mazowieckiego Adama Struzika oraz prezydenta Łodzi Jerzego Kropiwnickiego.

W styczniu 2013 został wyróżniony nagrodą Człowiek Roku 2012 "Tygodnika Solidarność"[10].

W grudniu 2013 Stowarzyszenie Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym odznaczyło go Krzyżem „Tibi Mater Polonia”[11].

Wybrany dorobek artystyczny[edytuj | edytuj kod]

Utwory:

  • Żeby Polska była Polską, tekst Jan Pietrzak, muzyka Włodzimierz Korcz
  • Powitanie w kabarecie, tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Bez uogólnień, tekst Jan Pietrzak, muzyka Krzysztof Paszek
  • Szachy personalne, tekst Daniel Passent, muzyka Jan Pietrzak
  • Pamiętajcie o ogrodach, tekst Jonasz Kofta, muzyka Jan Pietrzak. Nagroda dziennikarzy na III KFPP w Opolu w 1965
  • Czy te oczy mogą kłamać, tekst Agnieszka Osiecka, muzyka Jan Pietrzak.
  • Dziewczyna z PRL, tekst i muzyka Włodzimierz Korcz
  • Gdzie ci mężczyźni?, tekst i muzyka Włodzimierz Korcz, wyk. Danuta Rinn. I nagroda na XII KFPP, Opole w 1974
  • Nielegalne kwiaty, zakazany krzyż, tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Przybywa – ubywa, tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Taki kraj, tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Nadzieja, tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Dlatego kocham życie, tekst Jan Pietrzak, muzyka Marek Sart
  • Górnicy (piosenka powstała po uniewinnieniu oskarżonych o masakrę w kopalni „Wujek”, w tym między innym generała Czesława Kiszczaka), tekst i muzyka Jan Pietrzak
  • Tiry i Tuski, tekst Marcin Wolski, muzyka Jan Pietrzak
  • Przesłanie pana Cogito, tekst Zbigniew Herbert, muzyka Jan Pietrzak
  • Zbiórka (piosenka w hołdzie powstańcom warszawskim z 1944)
  • Ballada podwórkowa 10 kwietnia roku dziesiątego, tekst Jan Pietrzak, muzyka tradycyjna (poświęcona ofiarom katastrofy smoleńskiej)

Nagrania:

  • Panowie FP – płyta (LP), nagrana w 1985 wspólnie z Piotrem Fronczewskim (teksty kabaretowe i piosenki)
  • Jan Pietrzak – człowiek kabaretu, zapis koncertu z 2005, który odbył się w Teatrze na Woli w Warszawie (Produkcja TVP, DVD)
  • Kabaret Pod Egidą – sezon '80 (Produkcja TVP, DVD)
  • Za trzydzieści parę lat, jak dobrze pójdzie... (Polonia Records, CD)
  • Jan Pietrzak 2005/2006 (Produkcja Towarzystwo Egida, CD)
  • THE BEST – Jan Pietrzak – Dziewczyna z PRL-u (Agencja Artystyczna MTJ, CD)

Gościnnie:

Wybrana filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]