Myśliwy
Myśliwy – historycznie osoba zajmująca się łowiectwem, uczestnicząca w polowaniach w celu pozyskania mięsa, skór oraz kości, poroża i innych trofeów łowieckich. Obecnie - osoba zajmująca się gospodarką łowiecką zgodnie z prawem łowieckim i etyką łowiecką. W tym znaczeniu - przeciwieństwo kłusownika. Dawne określenia myśliwego: łowca, strzelec.
Spis treści |
[edytuj] Łowiectwo - zajęcie myśliwego
Łowiectwo było jednym z najstarszych obok zbieractwa sposobem zdobywania żywności i sposobem życia ludzkości. Z czasem utraciło swoje znaczenie na rzecz rolnictwa: hodowli zwierząt (pasterstwo) i uprawy roślin, pozostając alternatywnym źródłem pożywienia a także rozrywki oraz elementem gospodarki łowieckiej.
Zajęcie myśliwego przez wiele wieków miało związek z wojskowością. Początkowo było z nią nierozerwalnie związane, z czasem stało się formą przygotowania do militarnego rzemiosła. W okresie średniowiecza polowanie stało się formą rozrywki i ćwiczeń wojskowych europejskiego rycerstwa, a następnie szlachty. Z ludzi zajmujących się myślistwem rekrutowano także jednostki wojskowe, np. łucznicy, strzelcy, jegrzy.
Z zajęciem myśliwych związane są liczne zjawiska w różnych dziedzinach życia, np.:
- broń myśliwska
- sokolnictwo, ptaki łowne
- psy myśliwskie
- konie do polowania, np. huntery
- prawo łowieckie
- obyczaje łowieckie
- etyka łowiecka
- gwara łowiecka
- kuchnia myśliwska
[edytuj] Myśliwy w kulturze
Postać myśliwego i jego zajęcia znalazły liczne odbicia w kulturze.
[edytuj] Postacie bogów i herosów mitologicznych
Enkidu, Nimrod, Artemida, Diana, Orion, Akteon, Hern Myśliwy, Wolundr
[edytuj] Literatura
Postacie myśliwych:
- Baśnie i legendy, np. Czerwony Kapturek, Królewna Śnieżka,
- Łowcy wilków (ang. Wolf hunters) - pierwsza z trzech części trylogii Jamesa Olivera Curwooda,
- Vorondil - postać ze stworzonej przez J. R. R. Tolkiena mitologii Śródziemia,
- Oromë - jeden z Aratarów stworzonych przez J.R.R. Tolkiena;
[edytuj] Film
- Łowca jeleni (ang. The Deer Hunter) - amerykański dramat wojenny z 1978 w reżyserii Michaela Cimino, gdzie scena polowania ma symboliczne znaczenie,
- Biały myśliwy, czarne serce,
- Jimbo Kern - postać z serialu South Park,
- Predator (Yautja) - fikcyjna istota z filmów Predator, Predator 2, Obcy kontra Predator, Obcy kontra Predator 2; przedstawiciel rasy międzygalaktycznych myśliwych, wyposażonych w wysoko rozwiniętą technologię;
[edytuj] Plastyka
- mozaiki w Pelli (Polowanie na jelenia, Polowanie na lwa) oraz w Villa Romana del Casale (Wielkie polowanie (fragment), Małe polowanie (fragment);
- portrety i malarstwo rodzajowe ukazujące postacie myśliwych oraz sceny związane z myślistwem, np. w malarstwie polskim:
- Tadeusz Ajdukiewicz: Po polowaniu na jelenia,
- Michał Elwiro Andriolli: ilustracja do Księgi IV Pana Tadeusza (koncert Wojskiego),
- Józef Brandt: Gajowy, Przed polowaniem (dwa obrazy o tym tytule[1]), Polowanie, Wyjazd na polowanie,
- Józef Chełmoński: Zjazd na polowanie, Trójka na śniegu (Polowanie z chartami na zające), Wyjazd na polowanie, Polowanie na głuszca,
- Julian Fałat: Nagonka, Polowanie na niedźwiedzia, Odpoczynek myśliwych w lesie, Oszczepnicy, Polowanie w Nieświeżu, Powrót z niedźwiedziem, Polowanie na łosia, Polowanie - nagonka, Wyjazd na polowanie, Powrót z polowania z łosiem,
- Maksymilian Gierymski: Wyjazd na polowanie I, Wyjazd na polowanie II, Polowanie w lesie , Powrót z polowania II,
- Jerzy Kossak: Bieg myśliwych z psami za jeleniem, Spacer myśliwski w lesie, Święty Hubert na koniu spotyka jelenia, Scena z polowania - za tropem,
- Juliusz Kossak: Maurycy Potocki na polowaniu, Polowanie w Poturzycy u Dzieduszyckich, Polowanie na lisa, Polowanie par force z ogarami, Wyjazd na polowanie z sokołem, Wyjazd na polowanie, Polowanie stepowe na wilka, Polowanie na zająca, Asesor z Rejentem na polowaniu z chartami (ilustracja do Księgi II Pana Tadeusza),
- Wojciech Kossak : Polowanie cesarskie w Gödöllö, Polowanie par force u Józefa Potockiego w Antoninach,
- Franciszek Kostrzewski,Polowanie (ilustracja do Księgi IV Pana Tadeusza),
- Tadeusz Makowski: Myśliwy,
- Władysław Podkowiński, Wyjazd na polowanie,
- January Suchodolski: Polowanie na jelenia,
- Alfred Wierusz-Kowalski: Po polowaniu na lisa, Na polowanie, Po polowaniu, Lis, Wyjazd na polowanie, Myśliwy, Naganiacze odpoczywający w lesie, Rankiem na polowanie;
-
Aszurbanipal podczas polowania. Asyryjski relief z Niniwy
-
Bardzo bogate godzinki księcia de Berry "Sierpień" (ok. 1515-1520)
-
Pieter Bruegel (starszy) "Myśliwi na śniegu" (1565), Kunsthistorisches Museum Wien
-
Alexandre-François Desportes "Autoportret w stroju myśliwskim", (1699)
-
Juliusz Kossak "Wyjazd na polowanie z sokołem" (1868), Muzeum Górnośląskie, Bytom
-
Édouard Manet "Pertuiset[2] łowca lwów" 1881)
-
Julian Fałat - ilustracja do Die Gartenlaube (1887)
-
Ludwig Pietzsch "Rosyjskie polowanie na niedźwiedzia"
_b_225.jpg&filetimestamp=20091011091951)
[edytuj] Heraldyka
Postać myśliwego znajduje się w herbach miejskich: Baiersdorf (Niemcy), Bystré (Czechy), Etschberg (Niemcy), Galdakao (Hiszpania), Izurza (Hiszpania), Orvin (Szwajcaria).
[edytuj] Urzędy nadworne związane z łowiectwem
Łowczy, łowczy nadworny (venator aulicus), łowczy wielki koronny, łowczy wielki litewski, podłowczy, sokolnik, jastrzębnik.
[edytuj] Inne
Od myśliwych pochodzi określenie samolotów i statków myśliwskich (np. okręty podwodne typu Rubis[potrzebne źródło]) oraz nazwa Konga (w języku Bakongo)[potrzebne źródło].
[edytuj] Sławni myśliwi
Wielu władców zasłynęło ze swojego zamiłowania do polowań, niektórzy z nich otrzymali nawet przydomek w związku z tym zajęciem:
- Gudrød Myśliwy - legendarny władca Norwegii
- Jan I Myśliwy - król Aragonii w latach 1387-1396
- Filibert I Myśliwy - książę Sabaudii (1472-1482)
Wśród polskich panujących najbardziej znanymi myśliwymi są m.in.:
- Kazimierz Wielki - zmarł na skutek wypadku w czasie polowania
- Władysław Jagiełło
- Zygmunt August - ponoć podczas polowania poznał swoją przyszłą żonę Barbarę Radziwiłłównę
- Stefan Batory
Oprócz władców znanymi myśliwymi byli m.in.:
- Mateusz Cygański - autor pierwszego dzieła w języku polskim o ptakach łownych 1584
- Buffalo Bill (1846-1917)– myśliwy, zwiadowca armii amerykańskiej (scout), organizator i aktor widowisk rozrywkowych, bohater Dzikiego Zachodu
- George Custer (1839-1876) - amerykański dowódca wojskowy znany z walk z Indianami.
- Sam Houston (1793-1863) - polityk amerykański
- Ján Ruman Driečny (starszy) – słowacki pasterz, myśliwy i przewodnik tatrzański XVIII/XIX wieku
- Jan Krzeptowski (Sabała) (1809-1894) - góral podhalański, honorowy przewodnik tatrzański, muzykant, myśliwy, gawędziarz i pieśniarz
- Dersu Uzała (1849-1908) - myśliwy z plemienia Nanajów
- John Hanning Speke (1827-1864)- angielski podróżnik, oficer i badacz Afryki
- Ernest Hemingway (1899-1961) - amerykański pisarz, dziennikarz, noblista.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Jozef Brandt - str. 4
- ↑ Eugene Pertuiset - poszukiwacz przygód, podróżnik (m.in. Patagonia) i myśliwy francuski, przyjaciel malarza, bohater powieści Oliviera Rolina "Un chasseur de lions" (2008), wspomniany w opowiadaniu Juliusza Verne'a "Dziesięć godzin polowania" (1881)
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}