Berberys zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Berberys pospolity)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Berberys zwyczajny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina berberysowate
Rodzaj berberys
Gatunek berberys pospolity
Nazwa systematyczna
Berberis vulgaris L.
Sp.Pl. 2 1753

Berberys zwyczajny, b. pospolity[2] (Berberis vulgaris L.) – gatunek krzewu należący do rodziny berberysowatych (Berberidaceae Juss.). Znany też jako: kwaśnica pospolita, kwaśniec[3]. Występuje w stanie dzikim w Europie. W Skandynawii i na Wyspach Brytyjskich gatunek zadomowiony. W południowych i środkowych Niemczech występuje rzadko i w rozproszeniu.

Pokrój
Pędy kwitnące
Owoce

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Krzew o wysokości do 3 m z kanciastymi gałązkami i trójdzielnymi cierniami,
Liście
Delikatnie kolczasto ząbkowane, odwrotnie jajowate do podłużno-eliptycznych, o długości od 3 do 6 cm, stojące w pęczkach na krótkopędach.
Kwiaty
Pachnące, żółte z trzema płatkami korony wykształconymi jak działki kielicha i z sześcioma miodnikami wyglądającymi jak płatki korony, zebrane w zwisające grona o długości do 5 cm. Kwitnie w maju i czerwcu.
Owoc
Jajowaty, podłużny albo cylindryczny, jest wielonasienną, lśniąco czerwoną jagodą, kwaskowatą w smaku, dość twardą, dojrzewającą we wrześniu i w październiku[4].

Biologia i ekologia[edytuj]

Rośnie na słonecznych wzgórzach, w zaroślach, w świetlistych lasach liściastych i iglastych. Chętnie na żyznych i wapiennych glebach gliniastych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Berberidion[5].

Ochrona[edytuj]

Dawniej berberys występował pospolicie w stanie naturalnym na całym obszarze Polski. Rósł na miedzach, zboczach, w zaroślach i na brzegach lasów. Odkryto jednak, że jest żywicielem pośrednim rdzy zbożowej[6], ponieważ na jego liściach rozwija się wiosenne pokolenie tego patogenu i że jego obecność w pobliżu pól może być szkodliwa dla upraw. Dlatego był dawniej tępiony przez rolników.

Zastosowanie[edytuj]

  • Owoce są surowcem witaminizującym, dietetycznym i przeciwgorączkowym. Suszone owoce wykorzystuje się jako dodatek do herbaty podnoszący ogólną odporność organizmu, zwłaszcza w stanach gorączkowych, w zakażeniach bakteryjnych, w stanach zapalnych błon śluzowych oraz dla zwiększenia szczelności naczyń włosowatych. Takie zastosowanie jest podyktowane obecnością wielu cennych składników: witaminy C, E, karotenoidów, pektyn i soli mineralnych. Związki o charakterze witaminy P (rutyna, eskulina) poprawiają samopoczucie przy katarze i krwawieniach z nosa.
    Efektywność ekstraktu z owoców berberysa potwierdzono również, w leczeniu trądziku młodzieńczego[11].
    • Zbiór i suszenie: Owoce zbiera się zanim całkowicie dojrzeją, gdyż dojrzałe są bardzo miękkie i łatwo się gniotą. Suszyć w temperaturze do 40 stopni.
  • Sztuka kulinarna: Z owoców berberysu można także wytwarzać soki, syropy, dżemy, konfitury i marmolady.
    • Konfitura z berberysu: 1 szklankę cukru zagotowujemy w bardzo małej ilości wody tak, aby cukier się rozpuścił, dodajemy 1 szklankę jagód berberysu i chwilę gotujemy, a następnie zostawiamy pod przykryciem. Następnego dnia zagotowujemy, mieszamy i znów pozostawiamy i tak przez 3 dni. Tak przygotowane owoce możemy wykorzystać od razu do dekoracji ciast bądź przechowywać w wyparzonym i zakręconym słoiczku.

W przemyśle cukierniczym używa się berberysu zamiast cytryny, nazywany jest nawet polską cytryną. Czesi natomiast wytwarzają wino berberysowe, które podobno jest skuteczne przy bólach głowy i zaparciach. Szlachta polska przygotowywała z berberysu nalewkę, którą pito dla zdrowia i przyjemności przy ważniejszych okazjach. Suszone owoce berberysu (pers. ‏زرشک‎) są szeroko stosowane w kuchni irańskiej, np. jako dodatek do pilawu lub serwowany z kurczakiem[potrzebny przypis]. Z tego powodu też Iran jest największym producentem suszonych owoców berberysu, utworzyli tam również odmianę, której owoce nie zawierają problematycznej w usunięciu pestki[potrzebny przypis].

W starożytności drewno berberysu było powszechnym materiałem w stolarstwie i tokarstwie[potrzebny przypis]. Wyrabiano z niego elementy do mebli, przedmioty ozdobne, a z kory i korzeni otrzymywano złocisty wyciąg do barwienia włókien naturalnych: jedwabiu, lnu i bawełny, z soku owoców otrzymywano czerwony atrament[potrzebny przypis].

Przypisy

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-08].
  2. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  3. Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  4. JurkeJ. Grau JurkeJ., ReinhardR. Jung ReinhardR., BertramB. Munker BertramB., Leksykon przyrodniczy. Zioła i owoce leśne, warszawa 1996: Świat Książki, s. 12, ISBN 83-7129-274-0.
  5. Matuszkiewicz Władysław. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. JulianJ. Rodriguez-Algaba JulianJ., StephanieS. Walter StephanieS., Chris K.Ch.K. Sørensen Chris K.Ch.K., Mogens S.M.S. Hovmøller Mogens S.M.S., Annemarie F.A.F. Justesen Annemarie F.A.F. i inni, Sexual structures and recombination of the wheat rust fungus Puccinia striiformis on Berberis vulgaris, „Fungal genetics and biology: FG & B”, 70, 2014, s. 77–85, DOI10.1016/j.fgb.2014.07.005, ISSN 1096-0937, PMID25042987 [dostęp 2017-03-25].
  7. BIO Berberys [dostęp 2016-04-06].
  8. a b c M. Imanshahidi, H. Hosseinzadeh. Pharmacological and therapeutic effects of Berberis vulgaris and its active constituent, berberine. „Phytother Res”. 22 (8), s. 999–1012, 2008. DOI: 10.1002/ptr.2399. PMID: 18618524. 
  9. Parameswara Rao Vuddanda, Subhashis Chakraborty & Sanjay Singh. Berberine: a potential phytochemical with multispectrum therapeutic activities. „Expert Opinion on Investigational Drugs”. 19 (10), s. 1297–1307, 2010. DOI: 10.1517/13543784.2010.517745. 
  10. Kuźnicka Barbara, Dziak Maria. Zioła i ich stosowanie. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1984.
  11. Rohollah F.R.F. Fouladi Rohollah F.R.F., Aqueous extract of dried fruit of Berberis vulgaris L. in acne vulgaris, a clinical trial, „Journal of Dietary Supplements”, 9 (4), 2012, s. 253–261, DOI10.3109/19390211.2012.726702, ISSN 1939-022X, PMID23038982 [dostęp 2017-03-25].