Bieliny (powiat kielecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Bieliny w innych znaczeniach tego słowa.
Artykuł 50°51′0″N 20°56′25″E
- błąd 39 m
WD 50°50'56"N, 20°56'13"E
- błąd 139 m
Odległość 270 m
Bieliny
wieś
Ilustracja
Kościół w Bielinach
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Bieliny
Część miejscowości Bieliny
Wysokość 314 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 2569[1]
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 26-004
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0991278
Położenie na mapie gminy Bieliny
Mapa konturowa gminy Bieliny, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Bieliny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, plisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Bieliny”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bieliny”
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa konturowa powiatu kieleckiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Bieliny”
Ziemia50°51′00″N 20°56′25″E/50,850000 20,940278
Strona internetowa
Kościół w Bielinach na Wzgórzu Popówka.

Bielinywieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Bieliny[2], u podnóża najwyższych szczytów Gór Świętokrzyskich- Łysicy, Agaty i Łysej Góry[3].

Miejscowość jest siedzibą gminy Bieliny.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego. Historycznie położone w Małopolsce (ziemia sandomierska).

Nazwa Bieliny obowiązuje od 1 stycznia 2003 roku, zastępując nazwy Bieliny Poduchowne i Bieliny Kapitulne[4]. Nazwy Bieliny Poduchowne i Bieliny Kapitulne pozostały jako nazwy sołectw i nieoficjalne nazwy części wsi. Wody kilku potoków przecinających teren Bielin należą, poprzez Belniankę i Czarną Nidę, do zlewiska Wisły[5].

Przez miejscowość przechodzi szlak turystyczny czerwonyGłówny Szlak Świętokrzyski z Gołoszyc do Kuźniaków[6], szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny z Wału Małacentowskiego do kapliczki św. Mikołaja, zielony szlak rowerowy Duża Pętla Bielińska, mierzący 40 km[7] oraz 2 biegowe trasy narciarskie.[8]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osady i I Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Bieliny są starą miejscowością, powstałą w średniowieczu i związaną z dobrami biskupów krakowskich. Jak podają źródła, najstarsze wzmianki o Bielinach (w. XIV, XV w.) wiążą się z klasztorem na Świętym Krzyżu, z ustalaniem granic między dobrami opactwa benedyktynów, a ziemiami biskupstwa krakowskiego i włocławskiego[9].

Pierwsze udokumentowane wzmianki o Bielinach pochodzą z 1464, z czasów wojen polsko-krzyżackich. Nazwa Bieliny powstała prawdopodobnie od bielenia lnu. Według prof. Danuty Kopertowskiej pochodzi od staropolskiej nazwy osobowej "Bielin", bądź nazwy osobowej i nazwy herbu Belina[10] 12 grudnia 1455 król Kazimierz IV Jagiellończyk wydał przywilej lokujący Bieliny na prawie niemieckim. Według Liber Beneficiorum Jana Długosza w mieście było 14 łanów kmiecych, 2 łany sołeckie i 1 karczma z rolą.

Okoliczne lasy oraz złoża rudy żelaza i innych surowców naturalnych, służyły rozwijającej się od średniowiecza działalności górniczo-hutniczej (liczne kuźnice żelaza oraz huty szkła). W XVII w wieku nastąpił też w okolicy znaczący rozwój młynarstwa- zarówno kuźnicy, jak i hutnicy, w przywilejach na lokację swych zakładów otrzymywali prawo do zakładania młynów[11]. W Bielinach młynarstwem zajmowała się rodzina Zawadów i Cedrów, później słynna rodzina Teligów. Obok młynów wodnych pojawiały się drewniane, nieskomplikowane technicznie wiatraki, zwane koźlakami.

W 1637 powstała parafia wydzielona z parafii w Daleszycach. Wzniesiono kościół parafialny z fundacji biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika (konsekrowany w 1643 przez bpa Tomasza Oborskiego, sufragana krakowskiego).Przy nowym kościele powstała szkoła (Schola Bielinen)- zachowały się akta metrykalne z nazwiskami nauczycieli (Gymnasii Bielinensis Director) oraz wielu uczniów, miejscowych parafian[12].

W kwietniu 1657 roku sprzymierzeńcy wojsk szwedzkich - hordy kozaków Rakoczego- złupiły i spaliły rozwijającą się wieś oraz zamordowały pierwszego proboszcza parafii w Bielinach - Jana Słopieckiego[13].

Okres zaborów[edytuj | edytuj kod]

W 1795 Bieliny przeszły na własność skarbu państwa (wcześniej ich właścicielem były władze kościelne). Bieliny w wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej znalazły się w zaborze austriackim (Galicja Zachodnia), zaś od 1809 r. — w Księstwie Warszawskim (departament krakowski). Za rządów austriackich powstała w 1805 r. po raz pierwszy diecezja kielecka (w 1818 r. przeniesiona do Sandomierza, przywrócona ostatecznie w 1883 r.). Zgodnie z dekretem z dnia 23 lutego 1809 roku zapoczątkowano istnienie rad wiejskich z wójtami na czele, zaś wójtem danej wsi lub dóbr był ich właściciel lub dzierżawca (w przypadku Bielin- Dzierżawca Dóbr Kapituły Krakowskiej Napęków)[11]. Po kongresie wiedeńskim, w 1815 r. Bieliny znalazły się w Królestwie Polskim (zabór rosyjski).

Mieszkańcy Bielin brali czynny udział w polskich zrywach niepodległościowych XIX w. W 1831 proboszcz bieliński, Jędrzej Poniewierski, oddał Rządowi Narodowemu srebrny krzyż i kielich z paterą z przeznaczeniem na wsparcie powstania listopadowego. W 1844 tutejsi chłopi spiskowali w Krajnie wraz z ks. Piotrem Ściegiennym. 14 września 1861 roku odbyła się wielka manifestacja patriotyczna z udziałem mieszkańców parafii Bieliny na Świętym Krzyżu, która zgromadziła ok. 30 tysięcy ludzi. Na wieży kościelnej powiewał biało- czerwony sztandar z orłem i odśpiewano hymn "Boże, coś Polskę", zaś organizator manifestacji ks. Ignacy Zakrzewski wzywał do przeciwstawiania się władzom carskim i "walki za wolność ojczyzny do ostatniej kropli krwi"[11]

W latach 1846-48 na mocy porozumienia z Kapitułą Katedralną Krakowską przeprowadzono regulację gruntów w Bielinach Kapitulnych połączoną ze zniesieniem pańszczyzny i wieczystym oczynszowaniem włościan. Po oczynszowaniu włościanie posiadali ziemię o powierzchni 1522 mórg i 32 prętów, a także pastwiska (do wspólnego użytkowania) o łącznej powierzchni 396 mórg i 189 prętów. Podział nie był jednakowy- jedni włościanie otrzymali 20 mórg, inni 15 i mniej. Wytyczono nową linię zabudowy (dzisiejsza ul. Kielecka) i wyznaczono osady po obu stronach ulicy. W środku wsi znajdowały się dwie karczmy[11], zaś nad rzeką Belnianką osada młynarska Józefa Teligi.

W 1865 roku powstaje w Bielinach państwowa szkoła elementarna. Nauka odbywa się w języku rosyjskim[14] Szkoła mieściła się w domu składającym się z czterech izb: izby dla chłopców, dla dziewcząt, pokoju nauczycielki i kuchni. Mieszkańcy wnosili opłaty na działalność szkoły w wysokości 75 kopiejek od jednego gospodarstwa oraz dostarczania 75 fur drewna na ogrzewanie. Inwentarz biblioteki szkolnej liczył 106 pozycji, w tym 12 pomocy naukowych (tablice, mapy, globusy).

Ludność Bielin w XIX wieku, oprócz wytwórczości (ważny ośrodek stolarstwa) i handlu, zajmowała się rolnictwem (głównie upraw zbóż). Wędrujący często po okolicy Stefan Żeromski tak opisywał po latach miejscowość:

"(...) ogrodnictwo, wysoko postawione na południowem zboczu gór świętokrzyskich (w Bielinach, Porąbkach, Słupi, Krajnie)(...) U podnóża Łysej góry w Bielinach i Porąbkach zaprowadzone zostały przez mnichów benedyktyńskich najrzadsze i najpiękniejsze drzewa owocowe przy chatach. Kwitną tam również najpiękniejsze zapewne w Polsce dziewczęta i kobiety, o oczach połyskujących, jak u Włoszek, kruczych włosach i regularnych rysach"[15]

27 lutego 1913 w Bielinach urodził się Kazimierz Sabbat – polski działacz emigracyjny, premier i Prezydent RP na Uchodźstwie.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1914 roku, gdy wybuchła wojna światowa, ożyły nadzieje na odzyskanie niepodległości. Już wcześniej mieszkańcy Bielin sprzeciwiali się władzom carskim- 1906 zostało zerwane godło carskie oraz urzędowe tablice w języku rosyjskim z urzędu gminy oraz budynku szkoły elementarnej, szerzyła się agitacja za całkowitym bojkotem podatków, prowadzono wycinkę lasów pod carskim zarządem[16] W momencie wkroczenia Legionów Piłsudskiego do Kielc sotnia kozaków stacjonująca w Hucie Podłysicy została wyparta na wschód. Mieszkańcy gminy Bieliny podjęli uchwałę w sprawie zebrania składki dla wojska i w krótkim czasie zebrano 700 rubli dla tworzących się legionów. W Legionach Piłsudskiego służyli m.in mieszkańcy: Józef Michalski, Franciszek Zieliński, Józef Czajkowski, Stefan Teliga, Władysław Ziach, Ignacy Michta.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu niepodległości rozpoczynają pracę liczne stowarzyszenia społeczne m.in Stowarzyszenie "Rolnik" Bieliny, Spółdzielnia Mleczarska "W jedności siła", Koło Polskiej Macierzy Szkolnej, Związek Nauczycielski "Gwiazda Bielińska", Towarzystwo Związku Strzeleckiego (członkowie zarządu: Stefan Teliga, Jan Winiarski i Antoni Brożyna). Jesienią 1922 roku zarejestrowano Towarzystwo Straży Ogniowej Ochotniczej w Bielinach, zaś w maju 1931 roku została oddana do użytku remiza strażacka (wybudowana na działce parafialnej, przekazanej przez proboszcza ks. Feliksa Nowackiego). W 1933 roku zostaje oddana do użytku nowa szkoła przy ul. Starowiejskiej (wybudowana na działce pokarczemnej). Zgodnie z informacjami zawartymi w Księdze Adresowej Polski dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosł i Rolnictwa z 1930 roku, Bieliny zamieszkiwało 2037 mieszkańców. W miejscowości funkcjonowała Cegielnia, dwa wiatraki, "Dom Zajezdny ze sprzedażą trunków" Andrzeja Gruszczyńskiego, liczne sklepy spożywcze ( właściciele - H.Gałuchowski, S.Kot, W. Madejcho, J. Sosnowiec, F.Iwan). Wymienieni są również liczni rzemieślnicy m.in. stolarz Prokop Pikulski, rzeźnik Stanisław Fiszer czy piekarz Władysław Michalski[17]

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej Bieliny stanowiły ważny ośrodek ruchu oporu. 11 listopada 1939 powstała komórka Służby Zwycięstwu Polski. Jej komendantem został Jan Sobkiewicz. W skład pierwszej komórki konspiracyjnej w Bielinach wchodzili: Władysław Ziach ps. Zięba, Władysław Ołubiec ps. Bartek i Władysław Michalski- znany działacz ludowy. Do końca 1940 roku na terenie placówki Bieliny została zorganizowana pełna kompania wojska wraz z sekcjami pomocniczymi: ckm, łączności i sanitarną[11]. W Bielinach powstał także Ludowy Związek Kobiet, który prowadził szkolenia sanitarne i przygotowywał do pracy konspiracyjnej łączniczki. W roku 1941 rozpoczęły się serie aresztowań i zatrzymań przez gestapo połączone z rewizjami i torturami. Do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu wywieziono wielu mieszkańców m.in ks. Feliksa Nowackiego, Bolesława Charzewskiego, Władysława Turyna (nauczyciel), Wincentego Mikołajczyka, Ignacego Bakalarza.

8 marca 1944 r. partyzancki oddział Armii Krajowej - Wybranieccy Mariana Sołtysiaka „Barabasza” dokonał we wsi zbrojnego ataku na posterunek żandarmerii hitlerowskiej. W odwecie za przeprowadzony atak, Niemcy przeprowadzili pacyfikację Bielin. W nocy z domów zabrano osoby zgodnie z przygotowaną listą. Większa część osób była związana z konspiracją i rozpracowana przez niemieckich agentów. Rozstrzelano 20 osób (ranni Władysław Jamrożek ps. Jur i Jan Śliwiński zdołali uciec). Ciała pomordowanych zostały ekshumowane w 1946 roku i uroczyście pogrzebane na miejscowym cmentarzu. Przy głównym trakcie wsi znajduje się pomnik upamiętniający te wydarzenia[18]. Latem 1944 roku - w czasie Akcji "Burza"- z Bielin odeszła drużyna żołnierzy, która weszła w skład 3 Pułku Piechoty Legionów AK.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie wieś zelektryfikowano i wybudowano sieć wodociągową. Powstała Spółdzielnia Zdrowia wykonująca opiekę lekarską i dentystyczną (pierwsza spółdzielnia kielecka w Bielinach była drugą w kolejności w kraju[19]) i Spółdzielnia Kółek Rolniczych. Lata 50-te to rozwój Bielin jako zagłębia truskawkowego i sadowniczego[10]. W centrum miejscowości utworzono zbiornik przeciwpożarowy, a nieopodal budynek- pawilon handlowy Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska. Mieściła się tam kultowa i słynna restauracja Pod Kogutami, którą w okresie PRL, odwiedzały ówczesne elity- znani dziennikarze, literaci, politycy, funkcjonariusze licznych służb, artyści itp.(obecnie budynek, w odnowionej szacie, również pełni funkcję handlowo-gastronomiczną). W 1951 roku powstał zespół folklorystyczny "Wesele Bielińskie". Przedstawiał tradycyjne obrzędy weselne podczas widowiska teatralnego trwającego ponad dwie godziny. Oparte ono było na adaptacji sztuki etnografa Stanisława Suchorowskiego "Wesele świętokrzyskie" z wykorzystaniem zwyczajów, pieśni, przyśpiewek i tańców regionalnych, żywych jeszcze wtedy w obrzędowości weselnej Gór Świętokrzyskich. Zespół w okresie swojej świetności liczył 50 członków. Cieszył się wielką popularnością nie tylko w Bielinach, ale także w okolicy i różnych miejscowościach całego kraju. Brał udział w wielu festiwalach folklorystycznych, między innymi w Zakopanem, Kazimierzu Dolnym, Włoszczowie, Warce, Suchedniowie, w Warszawie.

Bieliny z lotu ptaka. W tle Pasmo Łysogóry ze szczytem Łysicą i Agatą

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

1990 odbywają się pierwsze demokratyczne wybory samorządowe w gminie Bieliny, zaś 1992 roku następuje otwarcie nowego budynku szkoły przy ul. Partyzantów. w 1995 roku powstał zespół, kontynuujący dorobek "Wesela Bielińskiego" - zespół ludowy Bielinianki[20] Ważniejsze osiągnięcia i sukcesy zespołu to m.in. uczestnictwo w Europejskich Targach Chłopskich w Plauen (2000), w Berlinie (2001) oraz Forum Gospodarczo – Kulturalnym w Winnicy na Ukrainie (2004), przeglądzie zespołów folklorystycznych w Nanning koło Hongkongu[21]. czy XVII Przystanku Woodstock. 1 czerwca 1998 roku po raz pierwszy zostały zorganizowane Dni Świętokrzyskiej Truskawki.

W 2001 roku powstaje Towarzystwo Przyjaciół Bielin, działające na rzecz zachowania dziedzictwa kulturowego poprzez pielęgnowanie tradycji ludowych i kulturalnych czy zabezpieczanie zabytków[22]. Inicjatorem jego powstania i pierwszym prezesem stowarzyszenia był Sławomir Jóźwik. W 2004 roku Towarzystwo Przyjaciół Bielin utworzyło fundusz stypendialny im. JM Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Ks. Prof. Karola Teligi. Stypendia są wręczane co roku jako najważniejszy punkt programu Dnia Kultury i Tradycji Gminy Bieliny. Innymi sukcesami towarzystwa są m.in organizowanie cyklicznych imprez turystycznych "Rodzinne wędrowanie" (rajdy piesze i rowerowe), gminnego Konkursu Historycznego im. Prezydenta Kazimierza Sabbata czy przeprowadzanie corocznych kwest i zbiórek pieniędzy na odnowę i ochronę miejscowych zabytków (kapliczki przydrożne, zabytkowe nagrobki). W 2007 roku we została wydana monografia historyczno- etnograficzna „Kartki z przeszłości gminy Bieliny", autorstwa Andrzeja Drogosza (prezesa TBP od 2006 roku, sprawcy wielu artykułów historycznych oraz pozycji o regionie świętokrzyskim[23]) oraz Anety Cedro.

Od 16 listopada 2005 r. działa Gminne Centrum Kultury i Sportu w Bielinach, którego celem jest organizowanie wydarzeń kulturalnych i sportowych oraz włączenie do aktywnego uczestnictwa w nich społeczności lokalnej. W 2010 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Centrum Tradycji i Turystyki Gór Świętokrzyskich mieszczącego się przy ul. Partyzantów 3 w Bielinach (nowy budynek powstał w miejscu dawnego urzędu gminy).

Zabytki i inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Ulica Kielecka w Bielinach, w tle zabytkowy kościół św. Józefa w 2018 roku (tlenowo.com)
  • Kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca NMP, wczesnobarokowy o klasycystycznej fasadzie, wybudowany w 1637, rozbudowany od zachodu w 1838. W ołtarzu głównym (z XIX wieku) znajduje się obraz na desce Świętej Rodziny z poł. XVII wieku oraz dwa ołtarze boczne późnobarokowe z 2. połowy XVIII wieku: w lewym ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1. połowy XVIII w., w prawym, obraz Ukrzyżowania z XVII wieku. W ścianę fasady głównej wmurowane zostały marmurowe tablice epitafijne z 1 poł. XVII w., przeniesione do Bielin z rozebranego po pożarze w 1777 r. kościoła klasztornego na Świętym Krzyżu. Obok kościoła położony jest zabytkowy cmentarz[10].
Kościół wraz z cmentarzem przykościelnym został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.211/1-2 z 31.10.1947 i z 15.02.1967)[24].
  • Cmentarz parafialny z przełomu XVIII/XIX wieku (nr rej.: A.212 z 14.05.1992)[24]. Zachowane nagrobki i krzyże żeliwne z przełomu XIX i XX wieku. Najstarszy z nich - płyta z chęcińskiego wapienia z 1824 roku pochodząca z grobu rodzinnego dzierżawców dworu napękowskiego – Paszkowskich dziedziców Promnika. Inne zabytkowe monumenty: kamienny, neogotycki pomnik w formie wieży ks. Karola Żurkowskiego zm. 1827 roku (założyciela cmentarza), krzyż z czerwonego piaskowca wykonany w 1835, pomniki nagrobne Walentego Pękalskiego i Wincentego Krawczyńskiego, zabytkowa rzeźba Matki Bożej[10].
  • Unikatowy zespół XIX- wiecznych zabytkowych kapliczek przydrożnych (Kapliczka Najświętszej Maryi Panny z 1802 r., Kapliczka św. Jana Nepomucena z II poł. XIX w, Kapliczka św. Rozalii nakryta czterospadowym gontowym dachem)[25]
  • Pomnik ofiar II wojny światowej znajdujący się u podnóża wzgórza kościelnego tzw. Wzgórze Popówka
Pomnik przyrody Kamień- Ławki
  • Jodłowo- modrzewiowy dworek i zabudowania, wzniesione w I poł. XX w. w stylu ludowo- dworskim Józefa Ozgi- Michalskiego. Budynki powstały na bazie zachowanych fragmentów fundamentów dużo starszego budynku oraz 200- letniej, kolebkowo sklepionej piwnicy. Obiekt zlokalizowany jest na trasie turystycznej Świętokrzyski Szlak Literacki.
  • Skała (inaczej Barania Góra) stanowiąca jedno ze wzgórz Pasma Bielińskiego, o wysokości 360,8 m n.p.m. Krzyże na Skale mają historię sięgającą XIX wieku. W 1913 roku stały tam trzy w ramach obchodów 1600-lecia edyktu cesarzy Konstantyna Wielkiego i Licyniusza umożliwiającego chrześcijanom wyznawanie swojej religii w imperium rzymskim, a także dla uczczenia przypadającą wówczas także 230. rocznicę zwycięskiej bitwy pod Wiedniem[26].
  • Kamień- Ławki - Pomnik przyrody nr 129 w rejestrze Regionalnego Konserwatora Przyrody w Kielcach. Okazałe bloki środkowodewońskich dolomitów dochodzą do 10 m wysokości, tworząc cztery grupy. "(...)Według legendy niósł te skały diabeł, aby zniszczyć kościół w Bielinach. Usłyszał jednak bicie dzwonów na Świętym Krzyżu i upuścił je na ziemię (...)"[26]
  • Dni Świętokrzyskiej Truskawki coroczny folklorystyczny festyn, odbywający się w czerwcu połączony z Mistrzostwami Świata w Szypułkowaniu Truskawek
  • Dni Kultury i Tradycji Gminy Bieliny, święto promujące lokalnych twórców i artystów, kuchnię regionalną, folklor
  • Dom drewniany Bieliny ul. Żeromskiego 75 - 1 poł. XX w jak przykład ludowego budownictwa (nie udostępniony do zwiedzania)
  • Drewniane przykłady dawnego, drewnianego budownictwa ludowego z XVIII i XIX wieku z Bielin przeniesione do Parku Etnograficznego w Tokarni m.in Zagroda z Bielin (na chałupie zachował się napis fundacyjny o treści: „AD 1789 IHS Die 14 Juli”)[27], Jodłowa kapliczka przydrożna z XIX wieku, Organistówka z Bielin z połowy XIX wieku w Sektorze Małomiasteczkowym (Drewniany obiekt zbudowano w konstrukcji węgłowej, o ścianach szalowanych ozdobnie deskami. Budynek nakrywa naczółkowy dach kryty gontem. Wewnątrz domu znajdują się pomieszczenia w układzie dwutraktowym z centralną, przelotową sienią. W każdej z izb wybudowano piece połączone z usytuowanym centralnie tzw. „kominem cyrklowym”.)
  • XIX-wieczna chałupa w Kakoninie- doskonale zachowany element świętokrzyskiej tradycji i zabudowy ludowej. Chałupa w Kakoninie składa się z trzech pomieszczeń w układzie: sień - izba - komora. Wnętrze chaty odtworzone zostało na podstawie badań etnograficznych i archiwalnych i przedstawia warunki życia średniozamożnej rodziny rolniczej z XIX wieku. Chałupę zbudował około 1820 roku Wojciech Samiec, z jodłowych bali na podmurówce z kamieni polnych. Koło chałupy przebiega czerwony Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego.
  • Centrum Tradycji, Turystyki i Kultury Gór Świętokrzyskich w Bielinach przy ul. Partyzantów 3. Jest to instytucja zarządzająca m.in Osadą Średniowieczną w Hucie Szklanej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Bielinach działa klub piłki nożnej KS Nidzianka Bieliny utworzony w 1993 roku(pierwotna nazwa Nidzianka Makoszyn). W 2015 r. drużyna seniorów awansowała do rozgrywek IV ligi w grupie świętokrzyskiej[28]. Od 2000 roku działa również Uczniowski Klub Sportowy.

Przy kompleksie budynków Zespołu Szkół Samorządowych w Bielinach znajduje się stadion piłkarski, siłownia zewnętrzna, kort do tenisa wraz z infrastrukturą towarzyszącą, boisko do badmintona, plac zabaw z bezpieczną nawierzchnią, skate park oraz obiekt sportowy „Moje Boisko - Orlik 2012"[29].

Od lat 90. w Bielinach organizowany jest Ogólnopolski Wyścig Kolarski - Truskawkowy Szus.[30]

Osoby pochodzące z Bielin[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-15].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-03-13].
  3. Sytuacja społeczno-gospodarcza - Nasza Gmina - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-02-03].
  4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (Dz.U. z 2003 r. nr 229, poz. 2288)
  5. Bogumiła Szczurowa, Drewniane budownictwo ludowe we wsi Kakonin w powiecie kieleckim, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego 9, 429-465”, 1975.
  6. Szlaki piesze - Informacje - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2021-02-16].
  7. W Krainie Legend Świętokrzyskich – Duża Pętla Bielińska, greenvelo.pl [dostęp 2020-02-04] (pol.).
  8. Szlaki narciarskie - Informacje - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-11-30].
  9. DIALEKTOLOGIA POLSKA, www.dialektologia.uw.edu.pl [dostęp 2020-02-03].
  10. a b c d Paweł Wojtyś, Z sercem w plecaku, czyli wędrówki po drogach i bezdrożach Ziemi Świętokrzyskiej i Sandomierskiej, 2015, ISBN 978-83-942025-0-7.
  11. a b c d e Andrzej Drogosz, Aneta Cedro, Kartki z przeszłości Gminy Bieliny, 2007, ISBN 978-83-926281-7-0.
  12. Akta chrztów parafii Bieliny 1637-1742, [w:] Archiwum Diecezji Kieleckiej.
  13. Andrzej Drogosz i Aneta Cedro, Kartki z historii Gminy Bieliny, 2005.
  14. Sławomir Jóźwik, Historia gminy. Czy wiesz, że?, 2006.
  15. Stefan Żeromski, Snobizm i postęp.
  16. Andrzej Drogosz, Kurier Bieliński Jednodniówka Towarzystwa Przyjaciół Bielin, listopad 2015.
  17. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, www.wbc.poznan.pl [dostęp 2020-02-03].
  18. Lechosław Herz: Góry Świętokrzyskie (mapa turystyczna). Warszawa - Wrocław: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1982.
  19. Historia, Tomy 18-22, Państwowe Wydawn. Naukowe, 1970.
  20. "Bielinianki" zaśpiewają na Woodstock, Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego, 28 lipca 2011 [dostęp 2020-02-03] (pol.).
  21. Lidia Cichocka, Bielinianki zachwyciły Chińczyków, Echo Dnia Świętokrzyskie, 28 października 2009 [dostęp 2020-02-03] (pol.).
  22. Towarzystwo Przyjaciół Bielin - Organizacje społeczne - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-02-04].
  23. Katalog Biblioteki Narodowej, katalogi.bn.org.pl [dostęp 2020-02-04].
  24. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2020-09-30. s. 21. [dostęp 2015-10-29].
  25. Atrakcje turystyczne, www.wokollysejgory.pl [dostęp 2020-02-03] (pol.).
  26. a b Wyborcza.pl, kielce.wyborcza.pl [dostęp 2020-02-03].
  27. Sektor Świętokrzyski, mwk.com.pl [dostęp 2020-02-03].
  28. Z tęczą nad głowami wywalczyli awans! Nidzianka Bieliny w IV lidze świętokrzyskiej!. bieliny.pl. [dostęp 2015-10-29].
  29. Bieliny jak nowe - rewitalizacja centrum miejscowości gminnej Bieliny - Dofinansowane z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - 2013 - Projekty infrastrukturalne - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-02-03].
  30. Ogólnopolski wyścig kolarski – ˝Truskawkowy Szus˝ w Bielinach - 2013 - Aktualności - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-02-04].
  31. Z dnia na dzień przez stulecia. W: Jerzy Daniel: Kalendarz świętokrzyski 2005. Kielce: Wydawnictwo „Jedność”, 2004, s. 223.
  32. Alfreda Zawierucha – Rubak, Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego [dostęp 2020-12-03] (pol.).
  33. Ksiądz Biskup Józef Juszyński - Wielcy Bielinianie - Nasza Gmina - Urząd Gminy Bieliny, www.bieliny.pl [dostęp 2020-02-02].
  34. Postacie, Rzymskokatolicka Parafia pw. Św. Józefa Oblubieńca NMP w Bielinach [dostęp 2020-02-02] (pol.).
  35. Rocznik oficerski 1923, Oficerowie - weterani powstania styczniowego.
  36. L.Dziedzic, Genealogia młynarskiego rodu Teligów z podkieleckich Bielin.
  37. Audycja z dnia 29.04.2018. Władysław Ziach, Radio Kielce [dostęp 2020-02-03] (pol.).
  38. Audycja z dnia 22.04.2018. Stefan Teliga, Andrzej Drogosz, Radio Kielce [dostęp 2020-02-03] (pol.).
  39. Agnieszka Dyk przyjedzie do Bielin jak tylko będzie bezpiecznie, Radio Kielce [dostęp 2020-11-30] (pol.).
  40. Rafał Gliński, Zmarł dyrektor lubelskiego Zespołu Pieśni i Tańca im. Wandy Kaniorowej. „Cudowny człowiek", „To ogromna strata", Kurier Lubelski, 10 grudnia 2020 [dostęp 2020-12-18] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]