Eugeniusz Bodo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Eugeniusz Bodo
Eugeniusz Bodo ze swoim psem Sambo
Eugeniusz Bodo ze swoim psem Sambo
Imię i nazwisko Bogdan Eugène Junod
Data i miejsce urodzenia 28 grudnia 1899
Genewa
Data i miejsce śmierci 7 października 1943
Kotłas
Zawód aktor, reżyser, scenarzysta, tancerz, piosenkarz
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi
Eugeniusz Bodo po aresztowaniu przez NKWD 1941. Ostatnie zdjęcie

Eugeniusz Bodo, właśc. Bogdan Eugène Junod (ur. 28 grudnia 1899 w Genewie, zm. 7 października 1943 w Kotłasie) – polski aktor filmowy, rewiowy i teatralny szwajcarskiego pochodzenia, reżyser, scenarzysta, tancerz, piosenkarz i producent filmowy.

Pseudonim sceniczny - „Bodo” pochodzi od pierwszych sylab imion: jego pierwszego imienia (Bogdan) i matki (Jadwiga Anna Dorota)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec był Szwajcarem, ewangelikiem reformowanym, a matka – polska szlachcianka – Jadwiga Anna Dorota Dylewska, zmarła w 1944, była katoliczką. Eugeniusz był wyznania swego ojca.

W Polsce pojawił się około 1900 r. wraz z rodzicami, którzy osiedli w Łodzi. Tu jego ojciec – Théodore, z wykształcenia inżynier, zajął się działalnością kulturalną – Ludwik Sempoliński wspominał, że Junod był „specjalistą od prowadzenia kabaretów” na prowincji. Najpierw, w latach 1903–1907, w wynajętym od braci Krzemińskich iluzjonie przy Piotrkowskiej 17, przemianowując go na Teatr Iluzji Urania. Od 1907 r. kino-teatr Urania mieścił się w drewnianym budynku na zapleczu domów u zbiegu obecnych ulic Piotrkowskiej i S. Jaracza (obecnie w tym miejscu dom handlowy Magda). O miejscu tym, jako swoim ulubionym wspomina Julian Tuwim.

Aktor przez całe życie zachował obywatelstwo Szwajcarii (co przyczyniło się do jego śmierci), jednak fakt ten nie był powszechnie znany w okresie międzywojennym.

Zadebiutował na deskach ojcowskiej Uranii[2], prawdopodobnie w numerze opisywanym we wspomnieniach Ludwika Starskiego jako »10-letni kowboj Bodo – cudowne dziecko XX wieku«. Imię kowboja stało się artystycznym pseudonimem artysty.

Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

W 1917 zaczął występować jako pieśniarz i tancerz na scenach rewiowych, początkowo w Poznaniu i Lublinie, a od 1919 w Warszawie. Występował tam m.in. w kabaretach: „Qui Pro Quo”, „Morskie Oko”, „Cyganeria” i „Cyrulik Warszawski”. W 1925 zadebiutował w filmie Rywale i od tego momentu rozpoczęła się jego ogromna popularność. Ogółem zagrał w ponad 30 filmach. Grał zarówno role amantów, tragiczne, komediowe i w filmach muzycznych. Śpiewane przez niego w filmach piosenki stawały się w Polsce szlagierami.

27 maja 1929 prowadząc swój samochód marki Chevrolet, którym podróżował z kolegami z kabaretu „Morskie Oko”, spowodował koło Łowicza wypadek, w którym zginął na miejscu aktor Witold Roland. W ciemnościach wpadł samochodem na nieoznakowaną stertę kamieni[3]. Został skazany na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu.

Gdy dorobił się w Warszawie mieszkania, sprowadził do siebie matkę[3]. Uważany był za osobę dowcipną, szarmancką i uwodzicielską, co przysparzało mu wielu wielbicielek. Przez kilka lat był związany z aktorką Norą Ney. Miał ożenić się z ekscentryczną aktorką amatorką, tahitanką Reri (Anne Chevalier). Poznali się, gdy Reri przyjechała do Warszawy na jedyny w Polsce występ. Bodo namówił ją do pozostania w Polsce. W 1934 obsadził ją w filmie Czarna perła. Mieszkali w domu przy ul. Marszałkowskiej. Ostatecznie – z powodu różnic kulturowych i nadużywania alkoholu przez narzeczoną – do małżeństwa nie doszło[4]. Inaczej opisuje to Arkady Fiedler: (...) a Bodo jak to Bodo. Niestety gładysz, dzióbasowy letkiewicz, po kilku tygodniach sprzykrzył sobie egzotyczną aktorkę i tu zaczęła się mniej chwalebna część romansu. Bodo zaczął bezceremonialnie wpychać Reri w ramiona innych galopantów, swych koleżków, a im więcej ich było, tym lepiej dla niego;im rzęsiściej lała się gorzałka, tym skuteczniejsza woda na młyn szałaputa. Gdy Reri wyrwała się z birbancko-sprośnego bagienka i wyjechała z Polski, już było za późno, by się wyprostować; nie mogła wyzbyć się trunkowego nałogu. (...)[5].

Reklamował krawaty od Chojnackiego, kapelusze Młodkowskiego i marynarki Old England. Był miłośnikiem kobiet[3]. Był abstynentem, za to był miłośnikiem jedzenia.

Kadr z filmu Uroda życia

Posiadał doga niemieckiego – arlekina o imieniu Sambo[6] (Sambo przeżył Bodo, został zabity przypadkowo podczas powstania warszawskiego).

W latach 30. zaczął pisać scenariusze, a tuż przed wybuchem II wojny światowej zaczął reżyserować filmy, w których grał główne role. Był producentem i jednym ze współwłaścicieli (od 1931) wytwórni filmowej B.W.B. (skrót od nazwisk właścicieli Bodo, Waszyński i Brodzisz), która zrealizowała m.in. „Bezimiennych bohaterów” (1932) i „Głos pustyni” (1932) oraz właścicielem od 1933 wytwórni „Urania-Film” (nazwał ją na cześć firmy nieżyjącego już ojca), w której powstały jego największe przeboje. W 1939 podpisał bardzo korzystny kontrakt z amerykańską wytwórnią filmową.

W 1935 r. występował w Palestynie. W 1938 występował z programem estradowym z Mirą Zimińską[7].

W kwietniu 1939 otworzył w Warszawie przy ul. Foksal 17[8] kawiarnię Café-Bodo, a na piętrze kupił czteropokojowy apartament. Rozpoczął przygotowania do reżyserii nowego filmu Uwaga – szpieg!. W sierpniu 1939 podpisał kontrakt z nowym teatrem Tip-Top. W 1938 zamieszkiwał w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 132[9].

Po wybuchu wojny, we wrześniu 1939 oddał kawiarnię w dzierżawę i uciekając przed wojną przeniósł się do Lwowa, gdzie zamieszkał w podlwowskich Brzuchowicach. Tam, znając biegle rosyjski, został konferansjerem i występował w teatrze Tea-Jazz Henryka Warsa, dokonywał nagrań swoich piosenek w wersji rosyjskiej[10]. Wtedy też, po powrocie z jednego z tournée po ZSRR, postanowił wyemigrować do USA i złożył w tej sprawie dokumenty, ujawniając obywatelstwo szwajcarskie.

Nie zdążył wyjechać; co do dalszych jego losów istnieje kilka wykluczających się wersji. Według jednych świadków po agresji III Rzeszy na ZSRR został aresztowany przez przypadkowy patrol NKWD 25 czerwca 1941 na ulicach Lwowa, a według innych relacji NKWD aresztowało go 26 czerwca w domu. Decyzją specjalnej narady przy NKWD ZSRR został skazany na 5 lat ciężkiego obozu wychowawczego jako element społecznie niebezpieczny. Pojawiają się ślady, że przebywał w więzieniu w Ufie i Butyrki w Moskwie[11]. W czasie pobytu w Moskwie o jego uwolnienie starali się w imieniu ambasady polskiej Stanisław Kot i Tadeusz Romer. Jednak władze radzieckie nie wyraziły na to zgody ze względu na szwajcarskie obywatelstwo Bodo. Z tych samych przyczyn nie objęła go amnestia dla obywateli polskich. Z Moskwy odtransportowano go do łagru, w którym zmarł z wycieńczenia i głodu. Według radzieckich dokumentów miało to miejsce 7 października 1943. Ten fakt obalił wersję głoszoną w czasach PRL-u, kiedy to twierdzono, że Bodo został rozstrzelany przez Niemców po ich wkroczeniu do Lwowa. Został pochowany w zbiorowym grobie[12].

2 października 2011 w Kotłasie na cmentarzu Makaricha odsłonięty został pomnik, będący także symboliczną mogiłą artysty[13].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor
Reżyser

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hanka Ordonówna, Eugeniusz Bodo (SP, Syrena-Electro9437)
  • Eugeniusz Bodo (Pocztówka, Tonpress R-0508-II)
  • 1978 Jak za dawnych lat (LP, Muza SX-1701)
  • 1990 W starym kinie: Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza (LP, Muza SX-2920)

Najpopularniejsze piosenki[edytuj | edytuj kod]

  • Ach, śpij, kochanie (Dlaczego nie chcesz spać; muz. Henryk Wars, sł. Ludwik Starski)
  • Ach, te baby (muz. Roman Palester, sł. J. Nell)
  • Całuję twoją dłoń, madame (muz. Ralph Erwin, sł. Andrzej Włast)
  • Już taki jestem zimny drań (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)
  • Najcudowniejsze nóżki (muz. H. Wars, sł. Jerzy Jurandot)
  • O Key (muz. H. Wars, sł. Konrad Tom, Edward Schlechter)
  • Sex appeal (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter)
  • Tyle miłości (muz. H. Wars, sł. K. Tom)
  • ros. Прощальная Песенка Львовского Джаза (trans. Praszczalnaja piesenka lwowskogo dżaza – sł. G. Grigoriew) pol. Pożegnalna piosenka lwowskiego jazzu[10], walc (po 1939) – wersja ros. Tylko we Lwowie (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter),
  • Tylko z tobą i dla ciebie (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)
  • Umówiłem się z nią na dziewiątą (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter)
  • Zrób to tak (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Filip Gańczak. Szwajcar, czyli szpion. „Biuletyn IPN „pamięć.pl””. 10 (19), s. 22-26, październik 2013. 
  2. W. Pierzchała, A. Magnuszewska, Tu w Łodzi debiutował słynny amant filmowy.
  3. a b c Bodo, dziecko XX wieku.
  4. Bodo i Reri. wysokieobcasy.pl, 12 maja 2010. [dostęp 12 maja 2010].
  5. Arkady Fiedler, Wiek Męski-Zwycięski, s. 218.
  6. Trubadur Warszawy - Eugeniusz Bodo. jednota.pl, 15 marca 2002. [dostęp 15 marca 2002].
  7. Z Teatru Wielkiego. Mira Zimińska – Eugeniusz Bodo. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 396 z 31 grudnia 1938. 
  8. Teatry Warszawy 1939. books.google.pl.
  9. Bodo Junod Eugeniusz, art., m., Marszałkowska 132, tel. 2-13-72 za: Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna: Spis abonentów warszawskiej sieci telefonów Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej 1938 - 1939, s. 32. 1938. [dostęp 2013-06-20].
  10. a b ПРЩАЛЬНАЯ ПЕСЕНКА ЛЬВОВСКОГО ДЖАЗА, вальц, муз. Г. Варса, сл. П. Григорьева, ЕВГЕНИЙ БОДО, Львовский теа-джаз-орк. под упр. Г. Варса, АПРЕЛЕВСКИЙ ЗАВОД, 10550 Г-л/ту-5, СССР (pl. Pożegnalna piosenka lwowskiego jazzu, walc - ros. wersja Tylko we Lwowie, muz. H. Warsa, sł. P. Grigoriewa, Eugeniusz Bodo Lwowski Tea-Jazz pod dyr. H. Warsa., Wytwórnia (płyt) Aprelewska, 10550 G-ł/ty-5, ZSRR) (ros. • niem.). [dostęp 2011-02-18].
  11. „Dziennik Łódzki”, 14 XI 1994, nr 264, s. 23.
  12. Piotr Lisiewicz: „Zdążyłem wziąć płaszcz i kapelusz”. 70 lat temu komuniści zamordowali Eugeniusza Bodo. niezalezna.pl, 6 października 2013. [dostęp 2013-09-27].
  13. Pomnik Eugeniusza Bodo stanął w Rosji. wyborcza.pl, 3 października 2011. [dostęp 3 października 2011].
  14. Urania-film: Eugeniusz Bodo cz. 1. [dostęp 2011-03-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ISBN 83-86848-05-7, tu hasło Bodo, Eugeniusz, s. 19, 20.
  • Pierzchała Wiesław, Magnuszewska Agnieszka, Tu w Łodzi debiutował słynny amant filmowy. W podwórku stał kino-teatr "Urania", należący do ojca Eugeniusza Bodo; [w:] "Polska. Dziennik Łódzki. 26-27 X 2013, nr 251, s. 6.
  • ................., [w:] „Dziennik Łódzki”, 14 XI 1994, nr 264, s. 23 (artykuł ilustrowany dwoma zdjęciami policyjnymi z 1941 r., wykonanymi w więzieniu na Butyrkach w Moskwie).
  • .......... [w:] „Gazeta Wyborcza. Magazyn”, 30 X 1997, nr 44, ss. 32-.....
  • ....?....., Eugeniusz Bodo, zapomniany łodzianin. W 60. rocznicę łagrowej śmierci. [w:] „Kronika miasta Łodzi”, 2003, nr 2, ss. 125–130.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]