Gwiezdne wojny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy serii filmów. Zobacz też: nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne.
Logo serii Gwiezdne wojny
Mapa galaktyki, w której rozgrywa się akcja Gwiezdnych wojen
Planeta Naboo. Ta scena została nakręcona na placu w Sewilli (Hiszpania).
Planeta Tatooine. Zdjęcia tej planety były kręcone w Tunezji w miejscowości Tatawin.
Leia Organa Solo i inne postacie
Tatooine
Tatooine
Skraplacze wilgoci na planecie Tatooine
Alfabet i cyfry Mandalorian

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – amerykańska franczyza filmowa z gatunku space opera oparta na trylogii filmów stworzonej przez George'a Lucasa, której akcja rozgrywa się „dawno temu w odległej galaktyce”.

Franczyza została zapoczątkowana w 1977 roku premierą filmu Star Wars (później dodano podtytuł: Część IV – Nowa nadzieja[1][2]), który stał się światowym popkulturowym fenomenem. W kolejnych latach sukces odnosiły sequele Imperium kontratakuje (1980) oraz Powrót Jedi (1983); te trzy filmy stanowią oryginalną trylogię Gwiezdnych wojen. Trylogia prequeli została wydana w latach 1999-2005, ale otrzymała mieszane recenzje zarówno od krytyków, jak i fanów serii. W 2015 roku odbyła się premiera filmu Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy, który zapoczątkował trylogię sequeli. Wszystkie siedem filmów zostało nominowanych do Oscara (tylko dwa pierwsze otrzymały go) i osiągnęły komercyjny sukces, zarabiając 7,5 mld USD[3], co pozwoliło zająć Gwiezdnym wojnom 3. miejsce w rankingu najbardziej dochodowych serii filmowych[4]. Ponadto w 2016 roku miał premierę film Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie, który zapoczątkował serię spin-offów.

Seria stworzyła rozległą franczyzę – Star Wars Expanded Universe – rozszerzoną o powieści, seriale telewizyjne, komiksy oraz gry komputerowe i wideo, co doprowadziło do znacznego rozwoju fikcyjnego uniwersum. Gwiezdne wojny zostały również wpisane do Księgi rekordów Guinnessa w kategorii „Najbardziej udana franczyza filmowa”. W 2015 roku całkowita wartość franczyzy wyniosła 42 mld USD[5][6], co pozwoliło zająć jej 2. miejsce wśród najbardziej dochodowych franczyz.

W 2012 roku firma Walt Disney Company przejęła LucasFilm za 4,06 mld USD i uzyskała prawa do dystrybucji kolejnych filmów serii[7]. Były dystrybutor 20th Century Fox zachował prawa do fizycznej dystrybucji dwóch pierwszych trylogii, jest właścicielem praw do filmu z 1977 roku oraz będzie posiadać prawa do części I, II, III, V i VI do maja 2020 roku[8][9]. Walt Disney Studios jest właścicielem praw do cyfrowej dystrybucji filmów, z wyjątkiem Nowej nadziei[9][10].

Świat przedstawiony[edytuj]

 Osobny artykuł: Chronologia Gwiezdnych wojen.
 Osobny artykuł: Galaktyka Gwiezdnych wojen.

Zdanie Dawno, dawno temu w odległej galaktyce... rozpoczynające każdy z filmów jest jedyną wskazówką co do miejsca i czasu akcji. Wydarzenia pokazane w filmach są mitami przeszłości, na wzór fabuły baśni oraz starożytnych eposów o herosach.

Akcja filmów i innych kanonicznych elementów franczyzy opisuje ponad 60 lat historii. Akcja utworów należących do Legend sięga nawet ponad 25 000 lat wstecz, oraz wiek naprzód, opisując niekanoniczną przyszłość w której obca rasa zwana Yuuzhan Vong przybywa z innej galaktyki.

Galaktykę zamieszkują ludzie i wiele innych inteligentnych gatunków, często humanoidalnych. Powszechny jest hipernapęd umożliwiający szybkie podróże międzygwiezdne. Broń palna jest rzadka, zamiast niej używane są blastery, lecz charakterystyczną dla franczyzy bronią są miecze świetlne, z których korzystają dysponujący Mocą Jedi i wrodzy im Sithowie.

Postacie[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Postacie z cyklu Gwiezdne wojny.

Główny cykl filmów[edytuj]

Główne

Anakin SkywalkerLuke SkywalkerObi-Wan KenobiPalpatineHan SoloLeia OrganaChewbaccaPadmé AmidalaC-3POR2-D2YodaReyFinnKylo RenBB-8

Drugoplanowe

JabbaGrievousMace WinduDookuJar Jar BinksLando CalrissianQui-Gon Jinn • Bail Organa • Boba FettJango FettMon MothmaDarth MaulWilhuff TarkinWicketWedge AntillesKit FistoWattoOwen LarsShmi Skywalker • Snoke • Phasma • Armitage Hux • Maz Kanata • Gial AckbarBeru Lars • Poe Dameron

Inne filmy, seriale, gry, itd.[edytuj]

Jyn Erso • Cassian Andor • Saw Gerrera • Orson Krennic • Ahsoka Tano • Asajj Ventress • Galen MarekKreiaKyle KatarnMara JadeThrawn • Jacen Solo

Frakcje[edytuj]

Republika GalaktycznaImperium GalaktyczneJediSithowieSojusz RebeliantówNowa RepublikaKonfederacja Niezależnych SystemówFederacja HandlowaMandalorianieNajwyższy Porządek • Ruch Oporu

Filmy[edytuj]

Główne filmy kinowe[edytuj]

Rok Tytuł Reżyser Scenariusz Wytwórnia

Trylogia prequeli[edytuj]

1999 Część I –
Mroczne widmo
George Lucas 20th Century Fox
2002 Część II –
Atak klonów
George Lucas George Lucas, Jonathan Hales
2005 Część III –
Zemsta Sithów
George Lucas

Oryginalna trylogia[edytuj]

1977 Część IV –
Nowa nadzieja
George Lucas 20th Century Fox
1980 Część V –
Imperium kontratakuje
Irvin Kershner Lawrence Kasdan, George Lucas,
Leigh Brackett
1983 Część VI –
Powrót Jedi
Richard Marquand Lawrence Kasdan, George Lucas

Trylogia sequeli[edytuj]

2015 Część VII –
Przebudzenie Mocy
J.J. Abrams Lawrence Kasdan, J.J. Abrams,
Michael Arndt
Walt Disney Pictures
2017 Część VIII –
Ostatni Jedi

(postprodukcja)
Rian Johnson
2019 Część IX
(planowany)
J.J. Abrams J.J. Abrams, Chris Terrio

Gwiezdne wojny – historie[edytuj]

Rok Tytuł Reżyser Scenariusz Wytwórnia
2016 Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie Gareth Edwards Chris Weitz, Tony Gilroy Walt Disney Pictures
2018 Niezatytułowany film o Hanie Solo (w trakcie zdjęć) Ron Howard Lawrence Kasdan, Jon Kasdan
2020[11][12] Niezatytułowany spin-off (planowany)

Historia[edytuj]

Pomysł Gwiezdnych wojen powstał we wczesnych latach 70. XX wieku i w tym czasie był wielokrotnie zmieniany. Oryginalny film Gwiezdne wojny (jeszcze bez podtytułu Część IV: Nowa nadzieja, który dodano w 1981 roku) miał premierę w 1977 roku, ale rok wcześniej wydano adaptację książkową autorstwa Alana Deana Fostera (jako ghostwritera). Zgodnie z wypowiedzią Fostera udzieloną magazynowi Empire, w przypadku, gdyby film nie odniósł znaczącego sukcesu, planowano jego niskobudżetową kontynuację w oparciu o książkę Spotkanie na Mimban.

Gwiezdne wojny okazały się jednak przebojem, co pozwoliło na nakręcenie dwóch kolejnych filmów, o uprzednio zaplanowanej fabule[13]. W 1993 roku ogłoszono, że powstanie kolejna trylogia – prequele uzupełniające historię Anakina Skywalkera. W 1999 ukazał się pierwszy film z nowej serii – Mroczne widmo, zaś premiera szóstego filmu (w kolejności kręcenia), czyli Zemsty Sithów, odbyła się 19 maja 2005.

W środowisku fanów oraz filmowym krążyło wiele plotek na temat pierwotnie zaplanowanej liczby filmów, podawano 9 czy 12 części, na podstawie wczesnych wypowiedzi Lucasa. Dane te nigdy nie zostały jednak potwierdzone oficjalnie, a od ok. 1997 roku reżyser wyraźnie stwierdzał, że uważa historię za zamkniętą i nie zamierza kręcić kolejnych ruchomych obrazów. Wypowiadał się także sceptycznie na temat ewentualnej pełnometrażowej kontynuacji Gwiezdnych wojen po swojej śmierci.

30 października 2012 wytwórnia Lucasfilm, odpowiedzialna za dotychczasowe części serii, została sprzedana korporacji The Walt Disney Company (za 4,05 miliardy dolarów). Studio zaplanowało realizację trzech sequeli[14][15][16]. Pierwszy – Przebudzenie Mocy, powstał w 2015 roku i został wyreżyserowany przez J.J. Abramsa[17].

Miejsce w kulturze[edytuj]

Filmy czerpią bardzo wiele z archetypowych postaci i motywów obecnych w klasycznej literaturze. Oparte są one na koncepcji Mocy – energii, która może być kontrolowana przez kogoś obdarzonego wrodzoną zdolnością, oraz odpowiednio wytrenowanego, aby móc z niej korzystać. Moc może być użyta, aby przesuwać przedmioty, czytać i kontrolować myśli, a nawet wpływać na przebieg bitew. Można tu dopatrzyć się pewnych inspiracji mitologią hinduską (Brahman). W Galaktyce istnieje zakon Jedi – światłych rycerzy jasnej strony Mocy, stojących na straży pokoju. Wielu upadłych Jedi, którzy opuścili zakon, pogrążyło się w chaosie. Mroczni Jedi utworzyli w zamierzchłych czasach imperium Sithów, w którym tworzyła się kultura adeptów ciemnej strony. Po jego unicestwieniu, ostatni lordowie Sith „w ukryciu” czekali na odpowiednią chwilę, by znów zawładnąć galaktyką (rządy Imperatora).

Akcja toczy się Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce… . Zdanie to pojawia się na początku każdej z części filmu oraz w wielu nawiązaniach. Budzi jednocześnie skojarzenia z antyczną epiką heroiczną.

Polityka[edytuj]

Jednym z najczęściej wspominanych nawiązań jest nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne, któremu nazwę nadał prezydent Ronald Reagan. W 1983 komunistyczny reżim ZSRR został natomiast przez niego określony mianem imperium zła[18].

Do motywów i postaci z Gwiezdnych wojen nawiązują także wypowiedzi polskich polityków (np. Tomasz Nałęcz w 2003 w wywiadzie dla radia RMF FM nazwał autorów propozycji korupcyjnej złożonej Adamowi Michnikowi „Imperium zła”, i stwierdził, że Lord Vader się zaniepokoił działaniami komisji śledczej[19]).

Nawiązania do innych filmów[edytuj]

Liczba 1138 pojawia się w wielu filmach (m.in. pierwszych sześciu kanonicznych), a także w niektórych grach[20]. Jeden z pierwszych filmów Lucasa to Elektroniczny labirynt THX 1138 4EB, którego akcja ma miejsce w roku 2187. W części IV Leia jest uwięziona w celi 2187, a imię jednego z głównych bohaterów części VII to FN-2187[21]. Jest to inspiracja filmem 21-87 Arthura Lipsetta[22].

Wpływ na kulturę masową[edytuj]

Popularność sagi George’a Lucasa jest zjawiskiem na skalę światową. Jest to fenomen kinematograficzny, techniczny, ale też np. socjologiczny. Gwiezdne wojny są wyjątkowo silnie zakorzenione w kulturze; trudno jest zliczyć nawiązania do tych filmów Lucasa, zwłaszcza kulturze popularnej.

Główne motywy i interpretacje[edytuj]

Gwiezdne wojny przedstawiają samoniszczącą naturę gniewu i nienawiści. Określają to słowa Mistrza Yody: Strach prowadzi do gniewu, gniew prowadzi do nienawiści, nienawiść prowadzi do cierpienia, cierpienie prowadzi na Ciemną Stronę Mocy. Zło ma podstawy psychologiczne, a nienawiść rodzi się w człowieku w wyniku cierpienia, jakiego ów człowiek doświadcza. Anakin / Vader w dzieciństwie był pogardzanym niewolnikiem, nigdy nie miał ojca i wcześnie oddzielony został od matki, której późniejszej tragicznej śmierci nie mógł przez to zapobiec. Równocześnie młodzieniec kuszony jest przez zło (uosabiane przez mroczną postać Dartha Sidiousa), które odwołuje się do jego ambicji i podsyca je, aby ostatecznie zawrzeć „szatański pakt” – poddanie się mu za cenę zaspokojenia własnych pragnień i posiadania wszechmocy, która okazuje się złudna.

Dobro i Zło są w Gwiezdnych wojnach przedstawione jednoznacznie, jednak nie oznacza to, że opisywany świat jest czarno-biały: nawet Jedi (w tym Mistrz Yoda) mają swoje słabości. Nawet Vader nie jest w istocie zły, jest zwyczajnym człowiekiem, który uległ powabom zła. Gwiezdne wojny to opowieść o sile tkwiącej w miłości: to, czego nie mogli dokonać najwięksi i najpotężniejsi Rycerze Jedi – pokonanie Sithów – dokonuje się dzięki miłości syna do ojca oraz ojca do syna. Opowieść zestawia też dwa rodzaje „miłości”: egoistyczną, wpychającą Anakina w objęcia Ciemnej Strony, oraz altruistyczną, która doprowadza do jego ostatecznego ocalenia.

Istnieje także antytechnologiczna interpretacja. Prymitywne ludy Ewoków i Gungan pokonują wrogów wyposażonych w nowoczesną broń. Bywa to także interpretowane jako rozrachunek Lucasa z zakończoną na krótko przed rozpoczęciem zdjęć do pierwszej trylogii wojną w Wietnamie[potrzebny przypis].

Muzyka[edytuj]

Muzykę do wszystkich części Gwiezdnych wojen skomponował John Williams, za co w 1977 roku otrzymał nagrodę Oskara w kategorii Najlepsza muzyka oryginalna, a w latach 1980, 1983 i 2015 był nominowany do tej nagrody.

Inspiracje[edytuj]

Kręcąc oryginalną sagę George Lucas inspirował się przede wszystkim powieścią Franka Herberta Diuna oraz komiksem science fiction Valerian (oba zostały wydane w latach 60. XX wieku). Duże znaczenie miały również Władca Pierścieni J.R.R. Tolkiena, cykl Fundacja Isaaca Asimova i filmy o samurajach (m.in. w reżyserii Akiry Kurosawy).

Inne media[edytuj]

Expanded Universe (Legendy)[edytuj]

Expanded Universe (EU), czyli z ang. rozszerzony wszechświat, obejmuje wszystkie oficjalnie licencjonowane materiały poza obiema filmowymi trylogiami. Są to książki, komiksy, gry komputerowe i fabularne, seriale animowane oraz inne rodzaje wydawnictw. EU zapoczątkowany został książką Spotkanie na Mimban napisaną przez Alana Deana Fostera w 1978 roku. Expanded Universe obejmuje okres daleko wybiegający poza ramy filmów, bardzo rozbudowując historię Galaktyki, zarówno przed akcją filmów, jak i po nich. Książki najczęściej skupiają się na wydarzeniach poprzedzających lub następujących bezpośrednio po akcji filmów.

EU wprowadza wiele nowych postaci. Są nimi np. bliźniaki Jaina i Jacen Solo, Mara Jade oraz taktyczny geniusz: wielki admirał Thrawn. Wprowadzone są nowe wielkie historie, takie jak wojna z Yuuzhan Vongami, także historia postaci pobocznych w EU jest znacząco rozbudowana – na przykład losy Jango i Bobby Fetta. Dokładnie zostają też opisane historie Sithów, wraz z wprowadzeniem Zasady Dwóch, czy też historia zakonu Jedi.

W EU Imperium zniewala obce gatunki, ponieważ Palpatine, jego poplecznicy oraz duża część urzędników i wojskowych są ksenofobami. Pomysł ten, lekko jedynie zasygnalizowany w filmach (m.in. w filmie Nowa nadzieja) został wyraźnie zaznaczony dopiero w adaptacji książkowej Zemsty Sithów. Koncepcja zniewolenia obcych ras jest analogią do rasizmu.

25 kwietnia 2014, planując wydanie siódmego filmu, firma Lucasfilm Ltd. ogłosiła, że za kanon z wydanych dotąd utworów uważane będą tylko dwie filmowe trylogie i serial animowany Gwiezdne wojny: Wojny klonów, a pierwszym nowym elementem będzie Star Wars: Rebelianci. Kolejne wydania pozostałych utworów z poprzedniego EU otrzymały szyld Legends[23].

Adaptacja radiowa[edytuj]

Radiowa adaptacja Gwiezdnych wojen została wyemitowana w amerykańskim National Public Radio w 1981 roku. Potem kolejno przedstawiono nagrania dwóch pozostałych części. Scenariusze były stworzone przez pisarza science-fiction Briana Delaya, który także napisał serię książek o przygodach Hana Solo.

Filmy telewizyjne[edytuj]

Filmy animowane[edytuj]

Seriale animowane[edytuj]

Książki[edytuj]

Komiksy[edytuj]

  • Mroczne Imperium (Dark Empire) 1-3 (TM-Semic 1997)
  • Mroczne Imperium II (Dark Empire II) 1-3 (polska numeracja jako 4-6; TM-Semic 1997)
  • Gwiezdne wojny – komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) 1-5/1999, 1-6/2000 (Egmont)
  • Mroczne widmo (The Phantom Menace) (Egmont 1999)
  • Opowieści Jedi (Tales of the Jedi) (Egmont):
  1. Złoty wiek Sith (Golden Age of the Sith) 1-2 (Egmont 2000)
  2. Upadek Imperium Sith (The Fall of the Sith Empire) (Egmont)
  • Atak klonów (Attack of the Clones) (Egmont 2002)
  • Trylogia Thrawna (Thrawn Trilogy) (Amber):
  1. Dziedzic Imperium (Heir to the Empire) (Amber)
  2. Ciemna strona Mocy (Dark Force Rising) (Amber)
  3. Ostatni Rozkaz (The Last Command) (Amber)
  • Karmazynowe Imperium (Crimson Empire) (Egmont)
  • Karmazynowe Impeium II: Rada w krwi (Crimson Empire II: Council of Blood) (Egmont)
  • Jango Fett (Amber)
  • Zam Wesell (Amber 2002)
  • Ciemność I, II (Darkness) (Amber komiks 2003)
  • Związek I, II (Union) (Amber komiks 2004)
  • Republika (Republic) 67 (Mandragora 2005)
  • Obsesja (Obsession) 1-5 (Mandragora 2005)
  • Tag & Bink kopnęli w kalendarz (Tag & Bink Are dead – Issue 1) 8/05 (Mandragora 2005)
  • Więzy krwi, wojny klonów (Republic – issue #64: bloodlines) (Mandragora 2005)
  • Tag & Bink kopnęli w kalendarz II (Tag & Bink Are dead – Issue 2) 1/06 (Mandragora 2006)
  • „Generał” Skywalker (Empire #27: „General” Skywalker) 1-2 (Mandragora 2006)
  • Star Wars Komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) (Egmont, od 2008)
  • Dziedzictwo: Złamany (Legacy: Broken) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Kawałki (Legacy: Shards) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Smocze Szpony (Legacy: Claws of Dragon ) (Egmont 2009)
  • Dzieci Mocy (Egmont 2008)
  • Chwila Zwątpienia (Egmont 2008)
  • Ścieżka Wojownika (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Nowy (Egmont 2008)
  • Boba Fett: Narzędzie Zniszczenia (Egmont 2008)
  • Wedge Antilles: Szczęściarz (Egmont 2008)
  • Sith Pośród Cieni (Egmont 2008)
  • Darth Maul: Naznaczony (Egmont 2008)
  • Dzięki, Stwórco (Egmont 2008)
  • Troje Przeciwko Galaktce (Egmont 2008)
  • Rutyna (Egmont 2009)
  • Cienie i Światło (Egmont 2009)
  • Boba Fett: Poświęcenie (Egmont 2009)
  • Żołnierz (Egmont 2009)
  • Hoth (Egmont 2009)
  • Za Linią Wroga (Egmont 2009)

Gry komputerowe[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. When did Star Wars become known as A New Hope?, www.inafarawaygalaxy.com [dostęp 2017-04-25].
  2. ScreenPrism, Why was "Star Wars Episode IV: A New Hope" originally released under another title | ScreenPrism, screenprism.com [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  3. Star Wars Franchise Box Office History – The Numbers, www.the-numbers.com [dostęp 2017-04-25].
  4. Movie Franchises – Box Office History – The Numbers, www.the-numbers.com [dostęp 2017-04-25].
  5. This is How Much the Entire Star Wars Franchise Is Worth, Fortune [dostęp 2017-04-25].
  6. The Star Wars Economy is Bigger Than You Think, „Reason.com”, 20 listopada 2015 [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  7. Mickey + 'Star Wars' = Disney completes Lucasfilm acquisition, „EW.com”, 21 grudnia 2012 [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  8. Tangled Rights Could Tie Up Ultimate 'Star Wars' Box Set (Analysis), „The Hollywood Reporter” [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  9. a b The Walt Disney Company FY 2013 SEC Form 10-K Filing, The Walt Disney Company, 2013, s. 13 [zarchiwizowane z adresu 2015-03-11].
  10. 'Star Wars' Movie Franchise Headed to Digital HD, „The Hollywood Reporter” [dostęp 2017-04-25] (ang.).
  11. Drugi spin-off „Gwiezdnych wojen” od twórcy „Iron Mana” lub „Kingsman"?, „Filmweb” [dostęp 2017-01-26] (pol.).
  12. Grupa Wirtualna Polska, Trzeci spin-off „Gwiezdnych wojen”, „film.wp.pl”, 23 września 2016 [dostęp 2017-01-26] (pol.).
  13. io9: 10 Things You Didn’t Know About The Empire Strikes Back (ang.). W: Underwire [on-line]. Wired, 2010-10-12. [dostęp 2010-10-12].
  14. Epizody VII-IX „Gwiezdnych wojen” od Disneya! (pol.). filmweb.pl, 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31].
  15. Disney kupił Gwiezdne wojny. Za... (pol.). W: Fakt.pl [on-line]. 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-03)].
  16. George Lucas oddał „Gwiezdne wojny” Disneyowi (pol.). W: Polskie Radio [on-line]. 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31].
  17. Joey Paur: Disney Confirms J.J. Abrams Is Directing STAR WARS! (ang.). geektyrant.com, 2013-01-26. [dostęp 2013-01-26].
  18. Wizja Reagana na stronach Instytutu R. Reagana
  19. Nałęcz: Afera Rywina ma swego Lorda Vadera. RMF24, 2003-09-16. [dostęp 2012-05-30].
  20. http://www.starwars.com/news/beyond-a-cell-block-references-to-thx-1138-in-star-wars
  21. http://www.slashfilm.com/star-wars-the-force-awakens-cameos/
  22. http://www.slate.com/blogs/browbeat/2015/12/16/the_force_awakens_21_87_reference_pays_homage_to_the_arthur_lipsett_film.html
  23. The Legendary Star wars Universe Turns a New Page, [w:] StarWars.com [online], Lucasfilm, 25 kwietnia 2014 [dostęp 2016-01-01] (ang.).

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]