Kozak (pociąg pancerny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kozak – improwizowany polski pociąg pancerny z okresu walk polsko-ukraińskich w latach 1918-1919.

Pierwotnie żołnierze z grupy wypadowej ppłk. Juliusza Swobody przejęli 21 listopada 1918 w Ustrzykach Dolnych pozostawiony przez Ukraińców pociąg towarowy i wycofując się zabrali go do Leska[1]. Dowódcą pociągu został por. Karol Pasternak[2]. W jego załodze znaleźli się zwołani przez dowódcę artylerzyści, w tym oficerowie, z Sanoka. Wyposażony w dwie haubice o kalibrze 20 cm na platformach wagonów pociąg następnego dnia 22 listopada 1918 pociąg brał udział w ponownym zajęciu Ustrzyk[3]. Następnie por. Pasternak skierował wniosek do Fabryki Maszyn i Wagonów w Sanoku o przygotowanie prowizorycznego pociągu „Kozak”[4], który został wyposażony we wspomniane haubice i trzy karabiny maszynowe.

Ppor. rez. Antoni Hora tak opisywał Kozaka:

... Robotnicy Fabryki Wagonów L. Zieleniecki w Sanoku, zmontowali nam z siedmiu wagonów kolejową pancerkę, można powiedzieć prowizoryczną. Nazwaliśmy ją "Kozak". Skład jej wyglądał następująco: na przedzie dwie lory płaskie, w pierwszej było kilkanaście szyn kolejowych, parę podkładów i akcesoria do nich, to służyło jako obciążenie i ochrona przed minami. Następna lora posiadała wmontowany "ul" stalowy z blachy o grubości 10 mm z wycięciami na strzelanie z ckm i miejscem dla dwóch żołnierzy. Trzecia lora w kształcie węglarki o wysokości 1,30 m z wycięciami na karabiny była opancerzona szutrem rzecznym i blachą stalową o grubości 6 mm. Czwarty wagon osobowy typu "TY" - bardzo mocna maszyna - z drugiej strony dwie lory jak wyżej opisane.

Pociąg brał udział w ciężkich walkach na stacji kolejowej w Ustrzykach Dolnych 23 listopada 1918, pod Chyrowem, Felsztynem (gdzie po zderzeniu z tzw. „dziką lokomotywą” wysłaną przez Ukraińców bez załogi, rozbito dwa wagony, które odbudowano).

W walkach pod Chyrowem 19 stycznia 1919 śmierć ponieśli dwaj harcerze - członkowie załogi pociągu: ppor. Stanisław Sas Korczyński i kpr. Wacław Śląski. Obaj zostali pochowani w części „Rymanowski Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku tuż obok nieczynnej kaplicy[5][6].

Pociąg ponownie uszkodzony 19 stycznia 1919 pod stacją w Chyrowie, uległ rozformowaniu, a z jego składu dowódca Minkiewicz sformował baterię polową[7].

Przypisy

  1. Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 5-6.
  2. Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 25. ISBN 83-901466-3-0.
  3. Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 6.
  4. Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 29. ISBN 83-901466-3-0.
  5. Stefan Stefański, Kartki z przeszłości Sanoka, Sanok 2005, s. 27.
  6. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 37. ISBN 978-83-935385-7-7.
  7. Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historji wojennej 4-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 7.

Bibliografia[edytuj]