Poznańczyk (pociąg pancerny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeden z wagonów ze składu „Poznańczyka” z okresu powstania wielkopolskiego, Muzeum Broni Pancernej Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu

Pociąg Pancerny „Poznańczyk” (Nr 11 od 1918 do 1921, Nr 9 od 1921 do 1939, Nr 12 w 1939) – polski pociąg pancerny z okresu powstania wielkopolskiego i wojny polsko bolszewickiej, a po ponownej mobilizacji, II wojny światowej.

Historia[edytuj]

Pociąg pancerny „Poznańczyk” został sformowany w grudniu 1918 roku w Warszawie i otrzymał nazwę Pociąg pancerny nr 11[1]. Był to pociąg improwizowany i składał się z wagonów towarowych uzbrojonych w karabiny maszynowe, wagony osłonięte były betonem i workami z piaskiem[1].

Po sformowaniu pociąg został skierowany na pomoc powstaniu wielkopolskiemu i w dniu 31 grudnia 1918 wziął udział w walkach o zdobycie Ostrowa Wielkopolskiego, a następnego dnia 1 stycznia 1919 w zdobyciu Krotoszyna.[1] Po zakończeniu walk w powstaniu wielkopolskim pociąg został skierowany do Poznania, gdzie w Zakładach H. Cegielskiego został zmodernizowany i uzyskał wyposażenie jak wcześniej sformowany w Poznaniu pociąg pancerny „Danuta”.

W grudniu 1919 roku został skierowany do walki w wojnie polsko-bolszewickiej gdzie walczył na froncie białorusko-litewskim. W tym okresie został przystosowany do poruszania się po szerszych torach używanych w Rosji. W sierpniu 1920, w czasie Bitwy Warszawskiej, wspierał oddziały 1 Dywizji Piechoty Legionów. Po zakończeniu bitwy warszawskiej został podporządkowany 2 Armii i wraz z nią walczył na terenie Litwy.

Po zakończeniu działań bojowych w 1921 roku został ponownie zmodernizowany w Zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu, gdzie m.in. otrzymał nowe wagony artyleryjskie. Wtedy też otrzymał nazwę Pociąg Pancerny nr 9 „Poznańczyk”.

W 1924 roku został zdemobilizowany i zakonserwowany. Stanowił rezerwowy sprzęt dla szkolnego dywizjonu pociągów pancernych w Legionowie, który w późniejszym okresie otrzymał nazwę 1 Dywizjonu Pociągów Pancernych.

Został zmobilizowany w sierpniu 1939 roku, w 1 Dywizjonie Pociągów Pancernych i przemianowany na Pociąg Pancerny nr 12. We wrześniu 1939 roku był uzbrojony w 2 haubice 100 mm, 2 armaty 75 mm i 22 ckm-y[2].

Udział w walkach w kampanii wrześniowej[edytuj]

Pociagi panc 1939.png

Po zmobilizowaniu w sierpniu 1939 roku pociąg pancerny nr 12 został podporządkowany Armii „Poznań”, a 31 sierpnia 1939 roku rozkazem dowódcy armii został podporządkowany 56 Pułkowi Piechoty z 25 Dywizji Piechoty, który obsadzał podejście w rejonie Krotoszyna.[3]

Wczesnym rankiem 1 września pociąg przejechał do Krotoszyna skąd został skierowany na odcinek Zdun.[4] Odcinek ten był atakowany przez niemiecki 183 pułk Landwehry[4]. Pociąg wsparł 1 batalion 56 pułku i wsparcie ogniowe przyczyniło się do odparcia ataku; wysadzono obiekty przeznaczone do zniszczenia, w tym wiadukt na trasie Zduny – Krotoszyn[4]. Później pociąg dozorował linię kolejową Krotoszyn – Rawicz i działał jako artyleria bezpośredniego wsparcia w działaniach bojowych o Rawicz[4]. Wieczorem patrolował tory na trasie Bożacin-Wolenice i osłaniał odejście 56 Pułku na Prosny[5]. 2 września pociąg dotarł do Jarocina, gdzie został podporządkowany Wielkopolskiej Brygady Kawalerii, tego dnia pociąg patrolował tory od Krotoszyna do Gostynia[5].

3 września 1939 roku dozorował podejścia do mostów na Warcie koło Nowego Miasta. Od 4 września wykonywał wypady rozpoznawcze z Nowego Miasta w kierunku Jarocina.[5] 5 września pociąg dostaje rozkaz wycofywania się na Warszawę. 6 września został skierowany do Kutna, a 7 września za Łowiczem został unieruchomiony w zatorze pociągów ewakuacyjnych, sięgających od Sochaczewa do Błonia[5].

Rankiem 9 września pod Leonowem zniszczył swoim ogniem 7 pojazdów niemieckich z 23 Dywizji Piechoty. Niemcy podciągnęli wtedy artylerię i wzniecili pożar w jednym z wagonów. Pociąg zawrócił do Błonia i próbował przejechać do Warszawy. W rejonie Ołtarzewa, gdzie napotkano elementy 4 Dywizji Pancernej, nie mogąc sobie wywalczyć drogi w żadnym kierunku, załoga na rozkaz dowódcy, po uprzednim jego zniszczeniu, opuściła pociąg. Część żołnierzy z obsady pociągu przedostała się do Warszawy, gdzie weszli w skład batalionu ochrony mostów[6].

Kadra Pociągu Pancernego „Poznańczyk”[edytuj]

Dowódcy[edytuj]

Zastępcy dowódcy[edytuj]

  • por. art. Tadeusz Lajourdie

Organizacja pociągu pancernego nr 12[edytuj]

  • dowódca pociągu,
  • poczet dowódcy (a w nim: patrol sanitarny, sekcja łączności, sekcja ruchu, załoga zapasowa, tabor kolejowy),
  • drużyna gospodarcza,
  • dwa plutony ogniowe (każdy w składzie: dwa działony, 7 obsług ckm),
  • pluton wypadowy (a w nim: dwa patrole drogowo-minerskie, 4 obsługi ckm, drużyna strzelców),
  • pluton drezyn pancernych (dwa półplutony, tworzące dwa zespoły drezyn),
  • pluton techniczny w składzie: drużyna techniczna, (z patrolem telegraficzno-telefonicznym i załogą zapasową), tabor kolejowy, drużyna warsztatowa[7].

Stan etatowy pociągu pancernego nr 12[edytuj]

  • stan osobowy: 9 oficerów, 60 podoficerów, 115 szeregowych. Razem 184 żołnierzy.
  • sprzęt pancerny: 1 parowóz opancerzony, 2 wagony artyleryjskie, 1 wagon szturmowy.
  • samochody: 1 osobowy, 2 terenowe, 1 furgon.
  • tabor szynowy: 1 parowóz, 2 wagony osobowe, 17 wagonów krytych, 1 wagon węglarka, 1 cysterna wodna, 1 wagon-warsztat, 2 platformy bojowe i 3 platformy.
  • pojazdy pomocnicze – 3 motocykle z przyczepką.
  • czołgi – 5 rozpoznawczych i 2 lekkie wolnobieżne.
  • uzbrojenie – 67 kbk z bagnetem, 105 pistoletów, 107 bagnetów, 2 haubice 100 mm wz. 14/19P, 2 armaty 75 mm wz. 02/26, 2 armatki 37 mm wz. 18, 20 ckm, 8 rkm.[7]

Skład i uzbrojenie Pociągu Pancernego Nr 12 w 1939 roku[edytuj]

Skład bojowy

Skład gospodarczy

Skład bojowy pociągu był uzbrojony w:

Załoga liczyła około 190 ludzi.

Przypisy

  1. a b c Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 17
  2. a b Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 35
  3. Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 38
  4. a b c d Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 43
  5. a b c d Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 44
  6. Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 45
  7. a b Na podstawie etatu: L.dz. 3065/Mob.Org.36 – Organizacja broni pancernych na stopie wojennej – Pociąg pancerny, oraz: Sprawozdanie o uzbrojeniu pociągów pancernych (CAW, sygn. I.303.3.69)

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Krawczak, Jerzy Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939. Wyd. I. Warszawa: Książka i Wiedza, 1987, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń. ISBN 8305117235.

Linki zewnętrzne[edytuj]