Szkolny Pociąg Pancerny (2 Dywizjon)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pociagi panc 1939.png

Szkolny Pociąg Pancerny[1] – szkolny pociąg pancerny Wojska Polskiego II RP.

Pociąg sformowany został w dniach 1-4 września 1939 w garnizonie Niepołomice przez 2 Dywizjon Pociągów Pancernych[2]. 1 września dowództwo pociągu objął kpt. Franciszek Pietrzak, dotychczasowy adiutant dywizjonu.[3], Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" pociąg miał wejść w skład Ośrodka Zapasowego Pociągów Pancernych nr 1 w Niepołomicach, zastępując dotychczasowy pociąg szkolny wysłany na front[2]. 2 września Armia "Kraków" rozpoczęła manewr wycofania z pozycji głównej. W związku z powyższym 4 września 2 dyon ewakuował się do Tarnobrzega. Tam zamierzano sformować ośrodek zapasowy i zlikwidować dywizjon. 5 września rozkaz ewakuacji do Tarnobrzega otrzymał także kpt. Pietrzak[3]. W pociągu umieszczony został sztandar 2 dywizjonu.

W skład Szkolnego Pociągu Pancernego weszły dwa stare wagony bojowe, jeden stary wagon desantowy, opancerzona lokomotywa, dwa kryte wagony towarowe oraz trzy lory, na których umieszczono dwa czołgi Renault M 17, dwie tankietki i motocykl "Sokół 600" z przyczepą[2]. Czołgi i tankietki nie posiadały uzbrojenia[3]. Każdy z wagonów bojowych uzbrojony był w jedną armatę o kalibrze 75 mm i jedną haubicę 100 mm oraz karabiny maszynowe[2]. W ciężkie karabiny maszynowe uzbrojony został także wagon desantowy. Sprzęt był przestarzały[3]. Pociąg nie dysponował własnym składem gospodarczym. Załoga pociągu liczyła około 60 żołnierzy, głównie elewów szkoły podoficerskiej oraz kilku podchorążych rezerwy[3]. Nieliczna załoga nie była w stanie zapewnić normalnego funkcjonowania wszystkich urządzeń w warunkach bojowych.

5 września na stacji kolejowej w Podłężu do składu dołączony został zwykły parowóz[3]. Z Podłęża pociąg skierował się na wschód, przez Bochnię, Brzesko, Tarnów do Dębicy, gdzie przybył wieczorem 7 września[3][4]. Rano następnego dnia pociąg dotarł na stację kolejową w Tarnobrzegu[4]. Dowódca pociągu spotkał się na stacji z kpt. Starzewskim z ośrodka zapasowego, ale nie otrzymał żadnych rozkazów[5]. Tego samego dnia pociąg opuścił Tarnobrzeg, kierując się przez Rozwadów, Nisko, Leżajsk i Przeworsk na Jarosław[5].

Lotnictwo niemieckie bombardowało go w rejonie Niska, Leżajska i Przeworska[5][6]. Załoga pociągu naprawiła uszkodzony tor koło Leżajska. 10 września rano pociąg zatrzymał się w odległości 5 km od Jarosławia[6]. Dalszą jazdę uniemożliwiały blokujące stację transporty i wraki zbombardowanych wagonów[6]. Około godz. 10 na szosie na południe od torów kolejowych pojawiło się kilkanaście niemieckich czołgów[6]. Pociąg, po niewielkich manewrach mających na celu poprawę swojego położenia, podjął walkę[6]. Razem z nim walczyli żołnierze transportu ewakuacyjnego z Niepołomic, dowodzeni przez kpt. Bronisława Koniecznego[7]. Jeden czołg spłonął, a 4 lub 5 innych zostało uszkodzonych[8]. Pociąg, zablokowany od przodu i tyłu, nie miał jednak szans na wygranie tej potyczki[8]. Około godz. 12.30 rozpoczęła ostrzeliwanie pociągu niemiecka artyleria[8]. Po bezpośrednich trafieniach, na rozkaz dowódcy pociągu, załoga wymontowała zamki dział, a amunicję zatopiono w tendrze parowozu[9]. Wieczorem większość załogi przeprawiła się przez San i dołączyła do oddziałów prowadzących działania na wschód od rzeki[9]. Z uwagi na brak materiałów wybuchowych pociągu nie zniszczono[9]. Sztandar dywizjonu uratował sierżant Hajduk[9].

Przypisy

  1. Źródła podają różne nazwy pociągu: "Stefan Czarniecki", "Zagończyk" lub "Naprzód" - patrz przypis Jana Brzeskiego do pamiętnika B. Koniecznego (1999:26). B. Konieczny w pamiętniku nie używa terminu "szkolny", tylko "rezerwowy" i nie podaje żadnej innej jego nazwy. Krawczak i Odziemkowski nazywają go "szkolnym pociągiem pancernym Ośrodka Zapasowego 2 Dywizjonu"
  2. a b c d Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 191
  3. a b c d e f g Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne... str. 192
  4. a b Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 193
  5. a b c Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 194
  6. a b c d e Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 195
  7. Konieczny, Mój wrzesień 1939.. Str. 38-41
  8. a b c Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 196
  9. a b c d Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 197

Bibliografia[edytuj]

  • Bronisław Konieczny, Moje życie w mundurze: czasy narodzin i upadku II Rzeczypospolitej, Księgarnia Akademicka, 2005, ​ISBN 83-7188-693-4​.
  • Bronisław Konieczny, Mój wrzesień 1939. Pamiętnik z kampanii wrześniowej spisany w obozie jenieckim, Kraków 1999, Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, ​ISBN 83-7188-328-5​.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Rajmund Szubański, Polska broń pancerna 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, wyd. II poprawione i uzupełnione, ​ISBN 83-11-07660-X​.
  • Tadeusz Krawczak, Jerzy Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939. Wyd. I. Warszawa: Książka i Wiedza, 1987, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń. ISBN 8305117235.