Pałac w Judytach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac w Judytach
Obiekt zabytkowy nr rej. 774 z 8 lutego 1968
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Judyty
Typ budynku pałac
Styl architektoniczny neogotyk i klasycyzm
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 1862–1863
Pierwszy właściciel ród von Kuenheim
Położenie na mapie gminy Sępopol
Mapa lokalizacyjna gminy Sępopol
Pałac w Judytach
Pałac w Judytach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac w Judytach
Pałac w Judytach
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pałac w Judytach
Pałac w Judytach
Położenie na mapie powiatu bartoszyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bartoszyckiego
Pałac w Judytach
Pałac w Judytach
Ziemia54°19′26,915″N 20°53′40,693″E/54,324143 20,894637

Pałac w Judytach rodu von Kunheim – pałac wraz z zespołem parkowym, oraz dawniej licznymi zabudowaniami gospodarczymi, znajdujący się we wsi Judyty (niem. Juditten) w gminie Sępopol w powiecie bartoszyckim w województwie warmińsko-mazurskim.

Pałac położony jest we wsi Judyty, około 18 km na północny wschód od Bartoszyc i 6 km od granicy z obwodem kaliningradzkim, przy lokalnej drodze, nieopodal drogi wojewódzkiej nr 512 na odcinku Bartoszyce-Szczurkowo. Wybudowany w latach 1862–1863 w stylu neogotyckim i klasycystycznym jako siedziba rodu von Kunheim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Majątek w Judytach pierwotnie należał do szlacheckiego rodu von Lesgewangów, natomiast od XVI wieku przeszedł na własność rodu von Kunheim[1]. Przedstawiciele tego rodu wznieśli w latach 1862–1863 pałac w Judytach. Służył on im jako siedziba rodowa aż do wojny, lecz o losach samego pałacu nie zachowało się wiele informacji.

Wiadomo, iż w majątku znajdowała się jedna z najstarszych stadnin koni w Prusach Wschodnich, a Judyty słynęły z hodowli koni czystej rasy trakeńskiej[2]. Wiadomo także, iż w pałacu, aż do zakończenia II wojny światowej, znajdował się wykonany w końcu XVIII wieku, portret jednego z przedstawicielu rodu – Jana Ernesta von Kunheima (1730–1818). Obraz został pocięty i podziurawiony podczas przejęcia pałacu przez armię radziecką, prawdopodobnie podczas ofensywy na początku 1945[3]. W ostatnich latach portret został odrestaurowany i jest pokazywany w zbiorach w Muzeum Regionalnym w Kętrzynie[3].

Do pałacu, w 1889 r. na wystawie światowej w Paryżu, zakupiono dwie rzeźby leżących lwów[4].

W 1928 roku w majątku urodził się Eberhard von Kuenheim, który w latach 1970-1993 zajmował stanowisko generalnego dyrektora zarządzającego, a w okresie 1993-1999 prezesa rady nadzorczej koncernu BMW. 23 letni okres jego zarządzania firmą nazywany jest erą Kuenheima, a sam koncern stał się jednym z największych przedsiębiorstw motoryzacyjnych na świecie. Eberhard jest uważany także za jednego z pionierów nowoczesnej gospodarki Niemiec[5].

Pałac przetrwał wojnę i w 1998, wraz z parkiem i zabudowaniami gospodarczymi, został zakupiony przez prywatnego właściciela, w którego rękach pozostaje do dzisiaj[1]. Jest utrzymany w dość dobrym stanie.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zespół pałacowy składa się z pałacu, rozległego kompleksu zabudowań gospodarczo-inwentarskich (obecnie będącego własnością Stadniny Koni Liski) oraz parku ze stawem, na który otwiera się front i główne wejście do wnętrz. Park posiada duży ogród, nieco zatarty układ starych alejek o zróżnicowanym drzewostanie i roślinności oraz starą dębową aleję[2].

Sam pałac, wzniesiony w stylu neogotyckim i klasycystycznym, został wybudowany na planie prostokąta. Jest to budowla dwukondygnacyjna, wysoko podpiwniczona z dwoma tarasami[6]. Dach niemal płaski, czterospadowy, a elewacje obłożone są cegłą klinkierową[6]. Przy głównym podjeździe do pałacu znajdują się dwa odlewy lwów naturalnej wielkości, odlane z brązu, zakupione na wystawie w Paryżu w 1889 roku. Lwy zostały wykonane według projektu Christiana Daniela Raucha z Berlina, a odlane w Gliwicach w 1822 r. Lew czuwający sześć szt., z czego trzy znajdują się w Polsce: Starościńskie Skały oraz muzeum Villa Caro w Gliwicach pozostałe w Niemczech . Lew śpiący; według projektu Christian Daniel Rauch z Berlina przy współpracy z Theodor Kalide 15 szt. W ostatnim czasie, z woli właściciela pałacu, na krótko zostały przeniesione do stadniny koni w Liskach, aby były chronione przez zarządcę Lisek przed kradzieżą. Po tym jak zagrożenie minęło, lwy przeniesiono na miejsce. [4]. Fasada z rzeźbionym kartuszem z datą 1733. Liczne portrety von Kunheimów z XVII, XVIII i XIX w. w 1946 r. przekazano do Muzeum Mazurskiego w Olsztynie (obecnie Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie).

Zabytek[edytuj | edytuj kod]

Zespół pałacowy jest wpisany do rejestru zabytków nieruchomych Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków jako zespół oraz oddzielnie park: zespół figuruje pod nr 774 z 8 lutego 1968, natomiast park pod nr 3612 z 11 września 1984[7].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic. Wyd. drugie zmienione. Wyd. Pojezierze, Olsztyn 1987, 480 str., ​ISBN 83-7002-239-1

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Judyty (pol.). W: BIL Bartoszyce; informacje o miejscowościach [on-line]. [dostęp 28 sierpnia 2009].
  2. a b Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Piotr Matwiejczuk: Mapa miejsc odnalezionych: Judyty i Liski (pol.). W: Mapa miejsc odnalezionych. Górne Prusy, Warmia, Mazury [on-line]. PR 2. [dostęp 28 sierpnia 2009].
  3. a b Portret Jana Ernesta von Kunheim (pol.). W: Cymelia Muzealne; Muzeum w Kętrzynie [on-line]. [dostęp 28 sierpnia 2009].
  4. a b Ekspertyza na temat bytomskiego lwa (pol.). W: Ruch Autonomii Śląska [on-line]. [dostęp 28 sierpnia 2009].
  5. Bernd Ziesemer: Eberhard Kuenheim (niem.). W: Pioniere der deutschen Wirtschaft [on-line]. s. 210. [dostęp 9 września 2009].
  6. a b Pałac w Judytach k. Bartoszyc (pol.). W: Wirtualne Mazury [on-line]. [dostęp 28 sierpnia 2009].
  7. Zabytki nieruchome woj.warm-maz– pow. bartoszycki (pol.). W: Rejestr zabytków nieruchomych [on-line]. [dostęp 16 maja 2015].