Klewki (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klewki
Kościół w Klewkach
Kościół w Klewkach
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Purda
Liczba ludności 1500
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0486592
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Klewki
Klewki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Klewki
Klewki
Ziemia 53°44′01″N 20°34′56″E/53,733611 20,582222
Klewki, kapliczka
Głaz pamiątkowy przy kościele

Klewki (dawniej niem. Klaukendorf) – licząca około 1 500 mieszkańców osada w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Purda, 8 km od Olsztyna, na trasie Olsztyn-Szczytno, w pobliżu jezior: Linowskiego i Klebarskiego, połączonych rzeczką Klewkówką (Ayerna). W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś zyskała sławę w roku 2001 za sprawą Bogdana Gasińskiego, który twierdził, że w Klewkach przebywali Talibowie. Informację taką rozpowszechnił swoim sejmowym wystąpieniem szef Samoobrony Andrzej Lepper. Książkę oraz film dotyczący tych domniemanych wydarzeń pt. "Zwariowałam" realizowała Maria Wiernikowska[1].

Wieś występowała w źródłach pod nazwami Clauki, później Klakedorf (1591-1603), Klauckendorf (1790), Klewki (1879) i równolegle Klaukendorf.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Klewkach znaleziono siekierę datowaną na młodszą epokę kamienia. Odkryto także ślady osad z okresu kultury łużyckiej i epoki żelaza. Są to niezbite dowody na to, że tereny dzisiejszych Klewek były zamieszkiwane od czasów prehistorycznych.

Klewki zostały nadane wielce zasłużonemu rycerzowi pruskiemu Clauko von Hohenbergowi (Mikołajowi Klauko) przez biskupa Jana Stryprocka. Lokację otrzymały 13 kwietnia 1352 roku od Kapituły Warmińskiej na prawie chełmińskim. Obszar obejmował 40 łanów lasu (672 ha) nad jeziorem Cuculning (obecnie Jez. Linowskie). Nadanie ziemi zobowiązywało do służby zbrojnej oraz pomocy przy budowie zamków. Klauko otrzymał ponadto przywilej na wybudowanie młyna, który powskał na wschodnim brzegu Jeziora Klebarskiego i nazwany został Wojtkowizną. Ponadto Klauko otrzymał 5 włók (łanów) na uposażenie kościoła, z prawem patronatu nad kościołem i wsią Szczęsne. W 1420 wieś otrzymała 6 włók lasu (teren późniejszego majątku Karlberg - od 1950 Wojtkowizna, obecnie Leśne Wrota). W 1521 odwiedzone przez Mikołaja Kopernika robiącego zapisy lokalizacyjne. W 1656 roku, wieś znalazła się w posiadaniu Jakuba Nónchena i liczyła wówczas 40 włók.

W 1852 r. dziedzic Klewk, Karl Lous założył dwa folwarki: Wojtkowiznę, która nazwał swoim imieniem Kalrberg (Góra Karola) oraz folwark położony na zachodnim brzegu Jeziora Klebarskiego, który nazwał imienie swojej żony Ernestyny - Ernestnenhöhe (po 1945 r. nazwany Brzydowem, obecnie Biedówko).

W 1932 r., w nawiązaniu do prawa patronatu dziedzic Höpfer wybrał na proboszcza w Klewkach Leona Kamińskiego.

W 1945 r. wieś została włączona do Polski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajdują się następujące zabytki:

  • otoczony parkiem pałac z około 1801 roku, przebudowany w drugiej połowie XIX i ponownie w XX w.
  • szkoła z XVIII wieku
  • kościół z 1481 roku (początkowo drewniany, wielokrotnie odnawiany; obecnie murowano-drewniany), z barokowym ołtarzem głównym z końca XVIII wieku. W 1718 zniszczony w pożarze, odbudowany w 1720, przebudowany na początku XX w. Strop nawy pokryty barokowo-ludowa polichromią z XVIII w., przedstawiającą Matkę Boską, św. Walentego i św. Rocha. W medalionach rozmieszczonych dookoła sceny 15 tajemnic różańcowych. Ołtarz rokokowy z obrazem św. Walentego z początków XX w.. W ołtarzu bocznym obraz św. Rocha, w zwieńczeniu obraz Matki Boskiej Bolesnej z siedmioma mieczami. Barokowa ambona z wykonana technika intarsji sceną nauczania w świątyni.
  • Obelisk poświęcony poległym w I wojnie światowej (przed kościołem)

Religia[edytuj | edytuj kod]

Do parafii katolickiej św. Walentego w Klewkach należy jedenaście wiosek: Biedówko (powstałe po 1359 roku), Bruchwałd (powstały po 1359 roku), Rykowiec (1359 rok), Stary Olsztyn, Szczęsne (1352 rok), Trękus (1359 rok), Trękusek (1348 rok), Wojtkowizna (około 1359 roku), Wygoda (1575 rok), Kaborno, Linowo (założone w 1348 roku). Liczba wiernych w parafii wynosiła 1367 osób w 1950 roku (z czego 76 w Klewkach), 1505 w 1959 (252 w Klewkach) oraz 1859 osób w 2000 roku (952 osoby w Klewkach).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Gołaszewska - Klewki - z dziejów kościoła i parafii
  • Darmochwał T., Rumiński M. J., 1996. Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok
  • Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ISBN 978-83-918968-1-5

Przypisy