Przejdź do zawartości

Maja Komorowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Maja Komorowska
Ilustracja
Maja Komorowska (2015)
Imię i nazwisko

Maria Janina Komorowska-Tyszkiewicz

Data i miejsce urodzenia

23 grudnia 1937
Warszawa

Zawód

aktorka

Współmałżonek

Jerzy Hubert Tyszkiewicz (1936–2014)

Lata aktywności

od 1960

Zespół artystyczny
Teatr Groteska w Krakowie
(1960–1961)
Teatr Laboratorium
(1961–1968)
Teatr Współczesny we Wrocławiu
(1968–1970)
Teatr Polski we Wrocławiu
(1970–1972)
Teatr Współczesny w Warszawie
(od 1972)
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1976–2016) Medal „Milito Pro Christo” Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (złota)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Maja Komorowska, właśc. Maria Janina Komorowska-Tyszkiewicz (ur. 23 grudnia 1937 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa, profesor sztuk teatralnych (1991), w latach 1991–2016 profesor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie[1].

Dwukrotnie zdobyła główne nagrody aktorskie na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych (1972, 1990)[1], dwukrotnie otrzymała nagrodę za pierwszoplanową rolę kobiecą na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za role w filmach Bilans kwartalny (1975) i Cwał (1996).

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Teatr

[edytuj | edytuj kod]

W 1960 ukończyła studia na Wydziale Lalkarskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Trzy lata później zdała eksternistyczny egzamin aktorski.

Zadebiutowała 30 września 1960 na scenie Teatru Lalki, Maski i Aktora „Groteska” w Krakowie. Od 1961 była związana z zespołem Jerzego Grotowskiego, najpierw w Teatrze 13 Rzędów w Opolu, a następnie w Teatrze Laboratorium we Wrocławiu[2]. Ta współpraca trwała do 1968 (z blisko roczną przerwą w 1964). Wystąpiła m.in. w dwóch dramatach Słowackiego: Kordian i Książę Niezłomny[3].

Po odejściu z Teatru Laboratorium współpracowała z teatrami wrocławskimi: Współczesnym (1968–1970) i Polskim (1970–1972)[4]. Za rolę Hamma w sztuce Samuela Becketta Końcówka wystawioną na deskach Teatru Polskiego otrzymała nagrodę I stopnia na 12. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych.

W 1972 przeszła do warszawskiego Teatru Współczesnego prowadzonego przez Erwina Axera. Zagrała m.in. w Lirze Edwarda Bonda, Święcie Borysa Thomasa Bernharda, Rzeczy listopadowej Ernesta Brylla i Kordianie Słowackiego. W latach 80. wystąpiła w pięciu spektaklach: w Tryptyku Maxa Frischa przeniesionym na scenę przez Erwina Axera oraz Kurce wodnej Stanisława Witkiewicza i Trzech siostrach Antona Czechowa. Za rolę w Letycji i lubczyku Petera Shaffera w reżyserii Macieja Englerta zdobyła nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza i nagrodę główną na 30. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych.

W kolejnej dekadzie stworzyła kilka dojrzałych ról, m.in. w Wizycie starszej pani Friedricha Dürrenmatta w reżyserii Wojciecha Adamczyka, Szczęśliwych dniach Samuela Becketta w reżyserii Antoniego Libery, U celu Thomasa Bernharda w inscenizacji Erwina Axera i Wymazywaniu Krystiana Lupy. Za rolę Cecily Robson w przedstawieniu Kwartet Ronalda Harwooda otrzymała Feliksa Warszawskiego i nagrody na krajowych festiwalach teatralnych[5].

Po kreacji Marii w Wymazywaniu kontynuowała współpracę z Krystianem Lupą. W 2004 zagrała Irinę Arkadinę w Niedokończonym utworze na aktora według Mewy Czechowa i ekspresyjną Pilar w Sztuce hiszpańskiej Yasminy Rezy. Za rolę Anny Meister w sztuce Na szczytach panuje cisza Thomasa Bernharda otrzymała tytuł najlepszej aktorki na 14. Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi w 2008. W tym samym roku została uhonorowana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[6].

Duże uznanie przyniosła jej rola Sarah Bernhardt w sztuce Mimo wszystko Johna Murrella w reżyserii Waldemara Śmigasiewicza. Zagrała wielką gwiazdę przyzwyczajoną do składanych jej hołdów i jednocześnie kobietę inteligentną, ironiczną i świadomą starości i nadchodzącej śmierci.

W Warszawie występowała gościnnie m.in. w Starej Prochowni, Scenie Prezentacje czy w Teatrze Dramatycznym. Ponad 30 razy wystąpiła w Teatrze Telewizji oraz wyreżyserowała przedstawienie Przy stole Antona Czechowa[3].

Od 1982 wykłada w Akademii Teatralnej w Warszawie[7]. Za osiągnięcia artystyczne i dydaktyczne otrzymała nagrodę indywidualną Ministerstwa Kultury i Sztuki w 1991 i 1994. W 2011 na podstawie opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza wyreżyserowała przedstawienie Panny z Wilka, które w lipcu tego samego roku otrzymało nagrodę Grand Prix podczas VI Międzynarodowego Festiwalu Szkół Teatralnych w Warszawie.

Film

[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutowała w filmie w 1960, użyczając głosu w baśni filmowej Marysia i krasnoludki, jednak za początek jej kariery filmowej uważa się rolę w Życiu rodzinnym (1970) Krzysztofa Zanussiego. Rok później ponownie wystąpiła u Zanussiego, tym razem w filmie telewizyjnym Za ścianą, w którym zagrała zakompleksioną niedoszłą panią naukowiec. Te dwie debiutanckie role zostały nagrodzone na krajowych i międzynarodowych festiwalach filmowych. Komorowska wkrótce stała się ulubioną aktorką tego Zanussiego, który napisał kilka scenariuszy filmowych z myślą o aktorce[8]. W 1971 zagrała też w dramacie psychologicznym Jak daleko stąd, jak blisko Tadeusza Konwickiego.

Andrzej Wajda po obejrzeniu filmu Za ścianą zaproponował jej zagranie Racheli w Weselu, choć sama Komorowska uważała, że lepiej w tej roli wypadłaby Ewa Demarczyk[9]. Ta drugoplanowa rola została nagrodzona Złotym Gronem w 1974 podczas Lubuskiego Lata Filmowego.

W 1976 zagrała u Istvána Szabó w filmie Budapeszteńskie opowieści, który przedstawia powojenną historię Węgier. W 1979 ponownie wystąpiła u Wajdy, tym razem w ekranizacji opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza Panny z Wilka. W drugiej połowie lat 70. i w latach 80. kontynuowała współpracę z Zanussim. Rola Marty Siemińskiej w Bilansie kwartalnym przyniosła jej nagrodę dla najlepszej aktorki na FPFF w Gdyni. Kolejne filmy z tym reżyserem to m.in. Spirala, Kontrakt, Pokuszenie, czy Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest...

W 1988 pojawiła się w filmie Dekalog I – pierwszej części cyklu telewizyjnego w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego. Rok później wystąpiła w Lawie Tadeusza Konwickiego i ponownie u Zanussiego w obrazie Stan posiadania, za który została nominowana do nagrody za pierwszoplanową rolę kobiecą na FPFF w Gdyni. W 1991 zagrała w serialu Janusza Zaorskiego Panny i wdowy.

W 1995 zagrała w dramacie Cwał, w którym wcieliła się w postać Idalii Dobrowolskiej. Otrzymała Złotą Kaczkę – nagrodę czytelników magazynu „Film”, po raz drugi zdobyła nagrodę dla najlepszej aktorki na festiwalu w Gdyni oraz nagrody na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto i Festiwalu Filmowym Narodów Słowiańskich i Prawosławnych.

W 2000 pojawiła się w filmie Wyrok na Franciszka Kłosa Wajdy, w którym wcieliła się w postać matki głównego bohatera. Jej następny film to dramat telewizyjny Skarby ukryte Zanussiego z cyklu Opowieści weekendowe. W 2002 wystąpiła gościnnie w serialu Na dobre i na złe. Kolejnym filmem u Wajdy był obraz Katyń (2007). Za rolę Hanny Szandroy w węgierskim filmie Ósmy dzień tygodnia (2007) zdobyła nagrodę specjalną za wybitną kreację aktorską od jury podczas Lubuskiego Lata Filmowego.

W 2009 wystąpiła w obrazie Rewizyta, przedstawiającym dalsze losy bohaterów filmów Zanussiego z lat 70. oraz w dramacie biograficznym Popiełuszko. Wolność jest w nas Rafała Wieczyńskiego.

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Jest córką Leona Komorowskiego i Ireny z Leitgeberów. Miała brata bliźniaka Piotra, który także był aktorem[10] oraz młodszą siostrę Magdalenę. Ojciec pracował, matka prowadziła dom. 19 grudnia 1959 wyszła za mąż za Jerzego Huberta Tyszkiewicza (ur. 1936, zm. 2014)[11][12]. Ma syna Pawła (ur. 1963), dwie wnuczki i dwóch wnuków[13]. Mieszka na osiedlu Stawki w Warszawie[14].

Od lat bierze czynny udział w życiu społecznym i kulturalnym, wspiera budowę warszawskiego hospicjum onkologicznego[15], bierze udział w Tygodniach Kultury Chrześcijańskiej. Jest zaangażowana w pomoc internowanym w czasie stanu wojennego (była członkiem Prymasowskiej Rady Pomocy Internowanym i Ich Rodzinom)[16]. Jest częstym gościem ośrodków polonijnych na całym świecie, w których występuje z wieczorami poetyckimi. Z tymi spektaklami jeździ także po całej Polsce.

Wydawnictwo Tenten w 1993 wydało książkę autorstwa Komorowskiej pt. 31 dni maja[17]. Jest bohaterką książki Barbary Osterloff Pejzaż. Rozmowy z Mają Komorowską[18].

Filmografia

[edytuj | edytuj kod]

Filmy fabularne

[edytuj | edytuj kod]

Źródło: FilmPolski.pl[19]

Seriale telewizyjne

[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i nagrody

[edytuj | edytuj kod]

Nagrody filmowe i teatralne

[edytuj | edytuj kod]
Odcisk dłoni w Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach

Odznaczenia państwowe

[edytuj | edytuj kod]

Inne nagrody i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1993, s. 311. ISBN 83-223-2644-0.
  2. ↑ Magda Podsiadły: Grała u Grotowskiego. Teraz pokazuje „Szczęśliwe dni”. gazeta.pl, 2011-03-04. [dostęp 2011-03-29].
  3. 1 2 Maja Komorowska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Autorzy) [dostęp 2011-03-29].
  4. ↑ Scena im. Jerzego Grzegorzewskiego. teatrpolski.wroc.pl. [dostęp 2011-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-26)].
  5. ↑ Maja Komorowska. wspolczesny.pl. [dostęp 2011-03-29].
  6. 1 2 Maja Komorowska otrzyma złoty medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”. rp.pl, 2008-01-24. [dostęp 2013-02-01].
  7. ↑ Akademia Teatralna. at.edu.pl. [dostęp 2011-02-01].
  8. ↑ Julita Karkowska, Jest w nas tęsknota [online], dziennik.com, 7 maja 2010 [dostęp 2012-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
  9. ↑ Tadeusz Sobolewski: Maja Komorowska. Droga do światła. Gazeta Wyborcza, 2007-12-24. [dostęp 2013-02-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-29)].
  10. ↑ Wielkanoc u Mai Komorowskiej. onet.pl, 2003-04-19. [dostęp 2011-02-02].
  11. ↑ Tygodnik Na żywo nr 33, 14 sierpnia 2014, s. 42–43.
  12. ↑ Jerzy Hubert Tyszkiewicz. genealogiapolska.pl. [dostęp 2011-02-02].
  13. ↑ Paweł Tyszkiewicz. genealogiapolska.pl. [dostęp 2011-02-02].
  14. ↑ Wyborcza.pl [online], warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2021-09-10].
  15. ↑ Pola nadziei – październik 2004. whs.pl. [dostęp 2011-02-04].
  16. ↑ Ważne było, aby się nie poddać. rp.pl, 1997-12-13. [dostęp 2011-02-03].
  17. ↑ 31 dni maja. wp.pl. [dostęp 2011-02-01].
  18. ↑ Tadeusz Sobolewski: Pejzaż. Rozmowy z Mają Komorowską, Osterloff, Barbara. wyborcza.pl, 2005-03-14. [dostęp 2011-02-01].
  19. ↑ Maja Komorowska. filmpolski.pl. [dostęp 2011-03-30].
  20. ↑ 1. Festiwal Gwiazd, 1–6 lipca 1996. instytutsztuki.pl. [dostęp 2011-01-30].
  21. ↑ Nagrody im. Boya. Sekcja Polska Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych. [dostęp 2011-01-30].
  22. ↑ Maja Komorowska laureatką Prowincjonaliów 2008. wp.pl, 2007-12-10. [dostęp 2011-02-01].
  23. ↑ Agnieszka Rataj: Warszawa. Grand Prix dla Akademii Teatralnej. Życie Warszawy, 2011-07-05. [dostęp 2011-09-11].
  24. ↑ Maja Komorowska i Krzysztof Zanussi wyróżnieni w Sandomierzu [online], Radio Kielce [dostęp 2021-05-29] (pol.).
  25. ↑ Gustaw 2024 przyznany! – Związek Artystów Scen Polskich ZASP – Stowarzyszenie [online] [dostęp 2025-04-07].
  26. ↑ Święto polskiej kinematografii [online], Filmopedia [dostęp 2023-05-08] (pol.).
  27. ↑ M.P. 2000 nr 11, poz. 209. isap.sejm.gov.pl, 1999-12-23. [dostęp 2011-04-08].
  28. ↑ Odznaczenia dla aktorów. culture.pl, 2004-11-19. [dostęp 2011-04-08].
  29. ↑ Janda i Komorowska uhonorowane francuskim orderem. onet.pl, 2010-11-22. [dostęp 2011-02-21].
  30. ↑ 14 lat temu aktorki Krystyna Janda i Maja Komorowska zostały odznaczone francuskim Orderem Sztuki i Literatury. ifrancja.fr, 22 listopada 2024. [dostęp 2024-11-25].
  31. ↑ M.P. z 2011 r. Nr 32, poz. 384 (ISAP).
  32. ↑ Prezydent odznaczył ludzi kultury. prezydent.pl, 17 stycznia 2011. [dostęp 2012-05-12].
  33. ↑ Ludzie kultury uhonorowani przez Prezydenta RP. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, mkidn.gov.pl, 2011-01-17. [dostęp 2012-05-12].
  34. ↑ Materiał dostępny za lata 1988–1998. Polska Bibliografia Literacka. [dostęp 2011-04-09].
  35. ↑ Nagrody Totus rozdane. ngo.pl, 2001-10-18. [dostęp 2011-01-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-11)].
  36. ↑ Wręczenie dyplomów „Benemerenti” Ordynariatu Polowego WP. caritas.pl. [dostęp 2012-06-10]. (pol.).
  37. ↑ Medale dla Wajdy i Komorowskiej. onet.pl, 2007-12-20. [dostęp 2011-04-09].
  38. ↑ Laureaci Dorocznej Nagrody w roku 2008. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. [dostęp 2011-01-30].
  39. ↑ Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny”. gdansk.pl, 2010-09-08. [dostęp 2011-01-30].
  40. ↑ Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2018-08-12].
  41. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], zaiks.org.pl [dostęp 2025-04-15].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Kazimierz Żórawski, Maja Komorowska, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1977, Seria: Aktorzy Filmowi Świata.
  • Maja Komorowska, 31 dni maja, Warszawa: Wydawnictwo Tenten, 1993, ISBN 83-85477-62-4.
  • Maja Komorowska, Pejzaż. Rozmowy z Mają Komorowską, Barbara Osterloff, Warszawa: Errata, 2004, ISBN 83-920617-2-1, OCLC 62153244.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maja_Komorowska&oldid=80651997”