Bazylika św. Jana na Lateranie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie
Arcibasilica Papale del SS.mo Salvatore e dei Santi Giovanni Battista ed Evangelista al Laterano
Bazylika większa
Bazylika św. Jana na Lateranie – widok od strony wschodniej
Bazylika św. Jana na Lateranie – widok od strony wschodniej
Państwo  Watykan
Miejscowość Rzym
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Jezus Chrystus, Św. Jan Chrzciciel oraz Św. Jan Apostoł
Położenie na mapie Rzymu
Mapa lokalizacyjna Rzymu
Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie
Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie
Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie
Ziemia 41°53′09,26″N 12°30′22,16″E/41,885906 12,506156Na mapach: 41°53′09,26″N 12°30′22,16″E/41,885906 12,506156
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Bazylika św. Jana na Lateranie (wł. Arcibasilica Papale del SS.mo Salvatore e dei Santi Giovanni Battista ed Evangelista al Laterano) – katedra biskupa Rzymu, jedna z czterech bazylik większych. Pełna nazwa to: Papieska arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Lateranie. Matka i Głowa Wszystkich Kościołów Miasta i Świata.

Detal fasady

Bazylika była częścią rezydencji kolejnych papieży od roku 313. Po przeniesieniu siedziby przez Benedykta XI do Perugii, a następnie (podczas pontyfikatu Klemensa V do Awinionu) Lateran został spalony (1308) i ograbiony[potrzebne źródło]. Dlatego papież Grzegorz XI wracając z Awinionu przeniósł siedzibę na Watykan.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Film z wnętrza bazyliki

Fasada głównego wejścia do bazyliki została zaprojektowana w XVIII wieku przez Alessandro Galilei w stylu klasycznym (ukończono ją w 1733). Układ pilastrów i półkolumn podkreśla pięcionawowe wnętrze bazyliki. Poniżej gzymsu widoczny jest napis: Omnium Ecclesiarum Urbis et Orbis Mater et CaputMatka i Głowa Wszystkich Kościołów Miasta i Świata. Znaczy to, że świątynia ta jest katedrą papieżybiskupów Rzymu i zwierzchników całego Kościoła. Fasadę wieńczy piętnaście siedmiometrowych figur, przedstawiających doktorów Kościoła z rzeźbą Chrystusa ustawioną w centralnej części.

Wejście do bazyliki prowadzi z szerokiego narteksu. Środkowe drzwi zostały przeniesione z Kurii znajdującej się przy Forum Romanum. Drzwi po prawej stronie to Święta Brama. W przedsionku, po lewej stronie, znajduje się rzeźba przedstawiająca Konstantyna. Pochodzi ona z term jego imienia. We wnętrzu, na pierwszym filarze prawej nawy bocznej, zachowała się część fresku Giotta ukazującego Bonifacego VIII ogłaszającego Rok Święty. W niszach filarów umieszczono posągi 12 apostołów autorstwa uczniów Berniniego. Posadzka wzorowana na stylu szkoły Cosmatich (arte cosmatesca) została wykonana w latach 1417-1431. Sufit ozdobiony herbami trzech papieży jest dziełem Giacomo della Porta. Ołtarz główny osłania gotycki baldachim wykonany podczas pontyfikatu Urbana V w 1367. Pod ołtarzem znajduje się płyta nagrobna Marcina V. Nawę główną zamyka absyda, w której zwraca uwagę bogata mozaika wykonana w XIII wieku przez Jacopo Torriti i Jacopo da Camerino. Centralną część zajmuje Krzyż Św., po stronie lewej Matka Boska i niewielka postać papieża Mikołaja IV, fundatora mozaiki.

W lewej części transeptu znajduje się późnorenesansowy ołtarz Najświętszego Sakramentu. Freski zdobiące ściany ilustrują historię bazyliki. Powstały na przełomie XV i XVI wieku. Boczne kaplice oraz nawy (zwłaszcza nawy skrajne) to miejsce spoczynku papieży i kardynałów. Po lewej stronie znajduje się wejście na dziedziniec klasztoru. Otaczają go średniowieczne krużganki wykonane przez kamieniarzy z rodziny Vassallettich zaliczanych do szkoły Cosmatich. Krużganki powstały w latach 1215-1232. Charakteryzują się delikatną rzeźbą kolumienek, często skręconych, zdobionych mozaiką lub złoceniami.

Lateran – baptysterium św. Jana

Transept jest połączony z baptysterium Świętego Jana u Źródła na Lateranie. Zostało zbudowane w latach 314-320 przez adaptację istniejących tu wcześniej term Domu Faustyny. Miało kształt rotundy z basenem pośrodku osłoniętym baldachimem. Obecną formę na planie ośmiokąta uzyskało podczas przebudowy w 440 r. kopułę wsparto na ośmiu porfirowych kolumnach a wokół basenu zbudowano obejście. Do zewnętrznej nawy dobudowano cztery kaplice. Pierwsza z prawej poświęcona jest św. Janowi Chrzcicielowi. Najprawdopodobniej drzwi prowadzące do tej kaplicy pochodzą z term Karakalli. Pierwsza z lewej strony to kaplica św. Jana Ewangelisty. Zdobią ją mozaiki z V wieku.

Do kościoła przylega budynek, w którym mieści się dawna kaplica papieska Sancta sanctorum, w której znajduje się obraz Chrystusa Acheiropoieton. Zgodnie z legendą malować go zaczął św. Łukasz a ukończyli aniołowie. Widoczny jest przez okratowane okienko, do którego prowadzą Święte Schody (łac. Scala Santa). Zostały przywiezione z Jerozolimy do Rzymu w 326 r. przez św. Helenę, matkę Konstantyna. Zgodnie z legendą pochodzą z pałacu Poncjusza Piłata i po nich wchodził Jezus Chrystus. Kaplica San Lorenzo, w której obecnie mieszczą się schody została zbudowana w XVI wieku na polecenie Sykstusa V. Obecnie pokryte są drewnianą okładziną i wolno nimi wchodzić tylko na kolanach. Obok znajdują się dwie inne klatki schodowe, z których można korzystać bez umartwiania się. Budynek znajduje się od strony via Merulana.

Na placu San Giovanni in Laterano znajduje się najwyższy z 13 egipskich obelisków. Ma wysokość 31,0 m (z cokołem 47,0). Początkowo stał przy Circus Maximus. Papież Sykstus V polecił go przenieść w obecne miejsce.

Archiprezbiterzy Bazyliki Laterańskiej[edytuj | edytuj kod]

Gotyckie cyborium wewnątrz bazyliki

Urząd archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej utworzył papież Bonifacy VIII (1294-1303). Jako pierwszy funkcję tę objął kardynał Gerardo Bianchi. Obecnie jest ona połączona z funkcją wikariusza generalnego diecezji rzymskiej i sprawuje ją kardynał Agostino Vallini:

Protokanonicy honorowi[edytuj | edytuj kod]

W 1604 król Francji Henryk IV otrzymał tytuł: pierwszego i jedynego honorowego protokanonika bazyliki laterańskiej, w podzięce za ofiarowanie kapitule laterańskiej dobrze uposażonego opactwa benedyktyńskiego w Clairac. Ponadto kanonicy zobowiązali się do corocznego odprawiania Mszy św. za Francję w dniu urodzin królewskich czyli 13 grudnia. Z czasem taka Msza św. — zwana Missa pro felici statu Nationis Galliae — weszła do stałego „kanonu” uroczystości celebrowanych w bazylice, i przetrwała do czasów nam współczesnych. Tytuł honorowego kanonika natomiast przysługiwał kolejnym monarchom francuskim. Godność po obaleniu monarchii, została odnowiona w 1957. Od tego czasu przyjmują ją kolejni prezydenci laickiej Francji (począwszy od René Coty), ale pod warunkiem, że przybywają osobiście do bazyliki i że uczestniczą w specjalnej ceremonii. Od tamtego czasu jedynie dwóch prezydentów nie przybyło na Lateran, a wobec tego nie objęło tejże godności: Georges Pompidou oraz François Mitterrand (z powodów ideologicznych).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rocznica poświęcenia Bazyliki Laterańskiej.
  2. http://biblioteche2.comune.parma.it/lasagni/bes-bl.htm#BIANCHI%20GERARDO.
  3. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 17, 1295.
  4. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of May 16, 1288.
  5. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 17, 1316.
  6. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 18, 1327.
  7. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of May 29 (or 28), 1348.
  8. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 18, 1366.
  9. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 21, 1381.
  10. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 17, 1384.
  11. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of February 27, 1402.
  12. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 12, 1405.
  13. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 6, 1411.
  14. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 6, 1411.
  15. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 22, 1408.
  16. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 6, 1411.
  17. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 19, 1431.
  18. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 18, 1439.
  19. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of July 23, 1423.
  20. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of May 24, 1426.
  21. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of Consistory of December 20, 1448.
  22. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 16, 1471.
  23. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of May 15, 1480.
  24. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 20, 1493.
  25. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of July 1, 1517.
  26. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 16, 1545.
  27. Giovanni Mario Crescimbeni, L' Istoria della Chiesa di S. Giovanni avanti Porta Latina, Rzym 1716, s. 345.
  28. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of February 26, 1561.
  29. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of November 16, 1586.
  30. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of July 18, 1605.
  31. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of November 24, 1608.
  32. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of October 2, 1623.
  33. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of August 30, 1627.
  34. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of April 9, 1657.
  35. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of January 14, 1664.
  36. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 1, 1681.
  37. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of November 7, 1689.
  38. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of August 14, 1730.
  39. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of January 29, 1770.
  40. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of September 11, 1758.
  41. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of April 19, 1773.
  42. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of April 24, 1775.
  43. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 1, 1795.
  44. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of February 23, 1801.
  45. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of October 2, 1826.
  46. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 14, 1840.
  47. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 23, 1834.
  48. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of December 22, 1873.
  49. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of March 13, 1868.
  50. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of November 29, 1895.
  51. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 19, 1899.
  52. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographical Dictionary – Consistory of June 22, 1896.
  53. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  54. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  55. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  56. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  57. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  58. The Cardinals of the Holy Roman Church – Biographies.
  59. The Cardinals of the Holy Roman Church – Consistories of the Twenty First Century.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Sari Gilbert, Michael Brouse, Przewodnik National Geographic – Rzym, G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 76-79, ISBN 83-88132-81-4.
  2. Przewodniki Wiedzy i Życia – Rzym, Hachette Livre Polska Sp. z o.o., 2006, s. 182-183, ISBN 83-7184-448-4.
  3. (wł.) Gaetano Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri giorni, vol. XII, Tipografia Emiliana, Venezia, 1840 – 1861