Biom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rozmieszczenie biomów wg jednego z systemów klasyfikacji

Biom – rozległy obszar o określonym klimacie, charakterystycznej szacie roślinnej i szczególnym świecie zwierzęcym. Typ roślinności biomu jest charakterystyczny, choć skład gatunkowy może być różny w zależności od położenia geograficznego i historii flory. Podobnie rzecz się ma ze składem gatunkowym zwierząt. O zaliczeniu różnych obszarów do tego samego biomu decyduje podobieństwo fizjonomiczne, a nie pokrewieństwo zasiedlających je organizmów i ich zespołów (które to pokrewieństwo z kolei decyduje o wydzielaniu państw zoogeograficznych i fitogeograficznych).

Przyczyną pewnego zamieszania w terminologii ekologicznej dotyczącej tego tematu jest fakt, że ekolodzy anglojęzyczni czasem używają wymiennie określenia biom i formacja roślinna. W ujęciu powszechnie przyjętym biom jest pojęciem abstrakcyjnym, rodzajem kategorii, grupującej jednostki niższe. Jednakże należy pamiętać, że zespoły wchodzące w skład poszczególnych biomów mogą w ogóle nie być spokrewnione. Przykładem mogą być lasy liściaste Ameryki Północnej i Południowej. Wchodzą one w skład biomu las strefy umiarkowanej, jednakże niektóre gatunki w nich występujące nie są ze sobą spokrewnione. Podobnie ma się rzecz z biomem pustynia, który zawiera w sobie zupełnie odmienne pod względem składu gatunkowego pustynie Australii i Afryki. Im mniej barier oraz im krótsza izolacja różnych obszarów tego samego biomu, tym wikaryzujące (tj. odpowiadające sobie) gatunki są bliżej spokrewnione. Np. flora i fauna makii europejskiej i azjatyckiej są niemal takie same, od flory i fauny chaparralu różni się nieznacznie (np. występują inne gatunki z tego samego rodzaju, gdyż wyewoluowały od wspólnych przodków zasiedlających Laurazję, a różnią się dość mocno od odpowiednich formacji, np. fynbosu, których flory i fauny wyewoluowały pod przodków zasiedlających Gondwanę.

Większe biomy wyróżnia się na podstawie roślinności i dużych zwierząt, często ssaków.

Rodzaje biomów[edytuj | edytuj kod]

Najprostsza klasyfikacja biomów to podział na lądowe i wodne. Ze względu na strefowość dzieli się natomiast biomy na:

  • strefowe (zonalne)
  • niestrefowe (azonalne)
  • pozastrefowe (ekstrazonalne)
  • międzystrefowe (intrazonalne)
  • nizinne (anakimatyczne)
  • wyżynne (unakimatyczne)

Biomy na kuli ziemskiej[edytuj | edytuj kod]

Pustynie lodowe[edytuj | edytuj kod]

Klimat: polarny – istnieje tutaj noc polarna i dzień polarny. Temperatura poniżej 0 °C.

Rośliny: Brak

Zwierzęta: Kryl, ryby, foki, pingwiny, mewy, albatrosy.

Działalność człowieka: Badana przez naukowców.

Tundra[edytuj | edytuj kod]

Klimat: subpolarny – zima mroźna i długa, chłodne i krótkie lata.

Rośliny: Mchy, porosty, trawy, borówki, krzewinki: różne karłowate gatunki wierzb, brzóz.

Zwierzęta: Renifery, lemingi, woły piżmowe, zając bielak, puchacz śnieżny, lisy polarne, łasicowate, wilki.

Działalność człowieka: Wydobywa się tu gaz ziemny i ropę naftową.

Położenie: Północne i południowe skraje Ameryki, północny skraj Eurazji.

Tajga[edytuj | edytuj kod]

Klimat: umiarkowany chłodny kontynentalny – długa mroźna i śnieżna zima.

Rośliny: borówki, mchy, drzewa iglaste.

Grzyby

Typy roślinności: tajga ciemna, tajga jasna, torfowiska.

Zwierzęta: Dużo rodzajów ptaków, łosie, rosomaki, niedźwiedzie, lisy, wilki, rysie, borsuki, gronostaje.

Działalność człowieka: Wydobywa się tu ropę naftową, węgiel kamienny, złoto, rudy metali i drewno.

Położenie: Północna część Ameryki Północnej, Azji oraz północno-wschodnia część Europy.

Lasy liściaste zrzucające liście na zimę[edytuj | edytuj kod]

Klimat: umiarkowany ciepły morski lub przejściowy – lato jest ciepłe, a zima łagodna.

Rośliny: dąb, brzoza, buk, olcha, paprocie, mchy.

Typy roślinności: grądy, bory iglaste i mieszane, łąki, torfowiska.

Zwierzęta: roztocze, ślimaki, żaby, jaszczurki, krety, jeże, ryjówki, ptaki, gryzonie.

Działalność człowieka: Wycinanie lasów, ziemia zajęta pod uprawy.

Położenie: Zajmują znaczną część Europy, Azji i Ameryki Północnej.

Lasy i zarośla twardolistne[edytuj | edytuj kod]

Strefa podzwrotnikowa (śródziemnomorska).

Klimat: klimat podzwrotnikowy morski – łagodna i wilgotna zima oraz suche i gorące lato.

Rośliny: dęby, pistacje. Są przystosowane do ograniczonego parowania, więc mają twarde, skórzaste liście. Wydzielają także olejki eteryczne (tymianek, rozmaryn, wawrzyn (laur)).

Typy roślinności: makia, chaparral, fynbos, scrub, lasy świetliste, lasy wawrzynolistne

Zwierzęta: daniele, dzikie owce, kozice, koziorożce, nietoperze, muflony.

Działalność człowieka: Uprawia się tu oliwki, winorośl i figowce.

Położenie: Wokół Morza Śródziemnego, Afryka Południowa, Kalifornia, Chile, i Australia.

Stepy[edytuj | edytuj kod]

Zwane „morzem traw”.

Klimat: umiarkowany ciepły lub podzwrotnikowy, suchy kontynentalny – gorące, suche lato, zimy mogą być mroźne.

Rośliny: Głównie rośliny zielne, trawy.

Zwierzęta: koń Przewalskiego, osły, pieski preriowe, susły, chomiki, wilki, lisy, orły, sowy, myszołowy.

Działalność człowieka: Na terenach bardziej mokrych uprawia się zboża, soję, kukurydzę, buraki cukrowe oraz marchew. Bardziej suche tereny służą jako pastwiska.

Położenie: Stepy występują w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Południowej.

Pustynie[edytuj | edytuj kod]

Klimat: zwrotnikowy skrajnie lub wybitnie suchy, silne nasłonecznienie.

Rośliny: Kaktusy, palmy daktylowe, roślinność jest uboga.

Typy roślinności: pustynie, półpustynie

Zwierzęta: Owady, pająki, skorpiony, jaszczurki, węże, lisy pustynne, wielbłądy, antylopy.

Działalność człowieka: Wydobywanie ropy naftowej.

Położenie: Afryka północna i południowa, zachód Ameryki Północnej, centralna Australia, zachód Ameryki Południowej, Azja środkowa.

Sawanny[edytuj | edytuj kod]

Klimat: podrównikowy suchy – dwie pory: pora deszczowa (dłuższa) i pora sucha (krótsza).

Rośliny: Trawy i drzewa (akacje).

Roślinność: sawanna trawiasta, sawanna krzewiasta, sawanna drzewiasta, sawanna parkowa, lasy galeriowe, miombo, caatinga, llanos

Zwierzęta: Owady, zebry, bawoły, nosorożce, słonie, żyrafy, strusie, lwy, lamparty i szakale.

Działalność człowieka: Uprawia się tu proso, kukurydzę, bawełnę oraz orzeszki ziemne.

Położenie: Duże obszary Australii i Afryki. Znajdują się też w południowej części Azji i Ameryki Południowej.

Wilgotne lasy równikowe[edytuj | edytuj kod]

Klimat: równikowy wilgotny – brak pór roku. Obfite, całoroczne opady.

Rośliny: Storczykowate, paprocie. Wysokie drzewa.

Typy roślinności: wilgotny las równikowy, las mglisty

Zwierzęta: Goryle, orangutany, papugi, śmiertelnie trujące żaby, motyle, termity, węże, kameleony, gryzonie.

Działalność człowieka: Plantacje kakaowca, bananów, ananasów, kawy, herbaty.

Położenie: Środkowa Afryka, północna Ameryka Południowa, południowa Azja.