Chociebuż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chociebuż
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Brandenburgia
Burmistrz Frank Szymanski
Powierzchnia 164,28 km²
Wysokość 70 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2011)
• liczba ludności
• gęstość

102 129
622 os./km²
Nr kierunkowy 0355
Kod pocztowy 03042-03055
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa lokalizacyjna Brandenburgii
Chociebuż
Chociebuż
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Chociebuż
Chociebuż
Ziemia 51°46′N 14°20′E/51,766667 14,333333Na mapach: 51°46′N 14°20′E/51,766667 14,333333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Stacja kolejowa w Chociebużu z dwujęzyczną nazwą miasta: niemiecką i dolnołużycką
Kolej parkowa w Chociebużu – stacja Sandower Dreieck (po prawej budynek dworcowy, po lewej lokomotywownia)

Chociebuż (niem. Cottbus[1], wym. [ˈkɔtbʊs]; dolnołuż. Chóśebuz[2], wym. [ˈχɛɕɛbus] lub [ˈχɨɕɛbus]; górnołuż. Choćebuz, wym. [ˈkʰɔt͡ʃɛbus]; czes. Chotěbuz, wym. [ˈxocɛbuz]) – miasto na prawach powiatu we wschodnich Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, nad rzeką Sprewą. Jest drugim co do wielkości, po Poczdamie, stolicy Brandenburgii, miastem tego kraju związkowego; główne miasto oraz kulturalna stolica Dolnych Łużyc.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dzierżawcza utworzona przy pomocy formantu -jь (najstarsze słowiańskie nazwy dzierżawcze)[3], prawdopodobnie od imienia Chociebud/Chociebąd, podobne: czeski Chotěbuz, Chotěboř, dolnołużyckie Kósobuz (niemieckie Kunersdorf, w gminie Kolkwitz).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 930 r. król Henryk I nakazał wznieść warownię nieopodal osiedla łużyckiego. Przy niej w okresie późniejszym powstało osiedle będące zalążkiem przyszłego miasta. W maju 1002 roku – Bolesław I Chrobry przekroczył z wojskiem graniczny Bóbr i zajął Milsko, Łużyce i Miśnię. W latach 1002-1031 Chociebuż znalazł się pod polskim panowaniem. W 1156 r. miasto było ważnym punktem składowania soli na trakcie Halle (Saale)-Głogów. W 1445 r. miasto wraz z okolicami zostało przyłączone do Brandenburgii, stanowiąc brandenburską (a później pruską) enklawę w środku Łużyc. Od średniowiecza trwał napływ osadników z Niemiec. W 1514 r. w Chociebużu zostało założone gimnazjum zwane „Universitas Serborum” (Uniwersytet Łużyczan). Jego założycielem był Łużyczanin, Jan Rak, działający również w Krakowie[4]. Podczas wojny trzydziestoletniej Chociebuż uległ poważnym zniszczeniom. W końcu XVII w. osiedlili się tutaj francuscy hugenoci, którzy wprowadzili uprawę tytoniu i hodowlę jedwabnika. W 1780 r. liczba mieszkańców Chociebuża przekroczyła 4 tysiące[5]. W 1807 r. pruska enklawa, obejmująca Chociebuż i okolice, została połączona z resztą Łużyc i wcielona do Królestwa Saksonii. Stan ten trwał do kongresu wiedeńskiego w 1815 r., który przekazał Chociebuż wraz z całymi Dolnymi Łużycami, Prusom.

Od poł. XIX w. w Chociebużu rozpoczęła się epoka industrializacji: stworzono fabryki tekstylne, z których miasto było znane za granicą, oraz prowadzono wydobycie węgla brunatnego.

Podczas II wojny światowej lokalny przemysł prowadził produkcję dla celów wojskowych, dlatego też miasto stało się celem ataków lotniczych. W lutym 1945 r. zostało poważnie zniszczone podczas amerykańskiego nalotu. W kwietniu 1945 r. toczyły się tutaj zacięte walki między wojskami sowieckimi i niemieckimi. W mieście zniszczeniu uległo 34 procent budynków[6].

W NRD stolica okręgu Chociebuż. Po wojnie w 1952 r. w Chociebużu powstała pierwsza łużycka szkoła średnia i łużycki zespół pieśni i tańca, a przy lokalnej rozgłośni radiowej działała sekcja łużycka. Od lat 60. XX w. prowadzono intensywną urbanizację miasta, budując wiele nowych osiedli. W 1954 r. powstał w mieście ogród zoologiczny. W 1976 r. liczba mieszkańców przekroczyła 100 tys.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Wieża Grodkowska (Spremberger Turm/Grodkojska wěža) – pozostałość umocnień miejskich z XV w., zbudowana w 1823 r. Uważana jest za symbol miasta.
  • Wieża Mennicza (Münzturm)gotycka, z wiatrowskazem, herbem miasta i datą 1603. Kiedyś służyła jako miejscowa mennica.
  • Kościół pofranciszkański św. Mikołaja (St. Nikolai-Kirche) z XV w., gotycki z barokowym ołtarzem. W kościele zachował się najstarszy nagrobek na Łużycach pochodzący z 1230 r.
  • rynek ze starymi kamienicami i apteką Pod Lwem z 1568 r.
  • Młyn Krupniczy (Spreewehrmühle) z XVII w.
  • Kościół Zamkowy (Schlosskirche) z 1714 r. zbudowany przez hugenotów
  • Fontanna Sukienników (Marktbrunnen) z XVIII w.
  • Park Branicki (Branitzer Park) z zamkiem z 1772 (przebudowany w 1850 r.), w którym mieści się Muzeum Regionalne. Na jeziorze w parku znajduje się piramida, w której pochowany został założyciel parku, podróżnik, książę Hermann von Pückler-Muskau.
  • Teatr Państwowy (Staatstheater Cottbus) z 1908 r., secesyjny

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście rozwinięty jest przemysł włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych oraz taboru kolejowego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje sieć tramwajowa i autobusowa, obsługiwana przez dwie firmy: Cottbusverkehr GmbH i Neißeverkehr GmbH. Łącznie 45 linii, z tego cztery tramwajowe i 41 autobusowych. Sieć obejmuje 569 przystanków i ma długość około 934 km. Jest obsługiwana przez 26 tramwajów i 55 autobusów (2009). Oprócz tego funkcjonuje kolej parkowa (o rozstawie toru 600 mm), która obsługuje rozległe tereny rekreacyjne – od dworca normalnotorowej kolei Cottbus Sandow, poprzez stadion piłkarski, targi, zoo, aż do parku zamkowego.

W 1868 r. Chociebuż uzyskał połączenie kolejowe z Berlinem i Zgorzelcem. Znajdują się tutaj cztery stacje kolejowe, w tym główna – Bahnhof Cottbus.

Dolnołużyczanie[edytuj | edytuj kod]

Chociebuż jest ośrodkiem kulturalnym Dolnołużyczan. Działa tu dolnołużyckie gimnazjum i uniwersytet ludowy, a także Muzeum Łużyckie (Serbski Muzej/Wendisches Museum).

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przejściowo także Kottbus.
  2. Według starej pisowni Chośebuz.
  3. Henryk Łowmiański, Początki Polski, T. 3, Warszawa 1967, s. 57.
  4. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 33.
  5. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 43.
  6. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 138.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof R. Mazurski, Andrzej Zieliński: Łużyce, Warszawa 1984, KAW, ISBN 83-03-00772-6.
  • Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, Ossolineum, ISBN 83-04-01643-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]