Eneasz (syn Anchizesa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Malowidło pompejańskie przedstawiające rannego Eneasza z synem Askaniuszem
Eneasz opuszcza płonącą Troję Obraz autorstwa Federico Barocciego
Eneasz i Dydona (Agostino Carracci)

Eneasz (także Ajnejas, łac. Aeneas, gr. Αἰνείας Aineías) – w mitologii greckiej i mitologii rzymskiej bohater wojny trojańskiej.

Uchodził za syna króla Anchizesa i bogini Wenus (gr. Afrodyta). Był potomkiem Dardanosa, a więc i boga Zeusa. Obok Herkulesa i Tezeusza jest jednym z głównych bohaterów mitów i legend.

Tułaczka Eneasza[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Troi uciekł z niej zabierając ze sobą ojca, żonę Kreuzę z synem Askaniuszem. Udali się do pobliskiego gaju, gdzie zatrzymali się w pobliżu świątyni Ceres. Tam Eneasz spostrzegł zaginięcie swej żony. Powrócił do Troi lecz nie odnalazł jej wśród żywych. Wraz z innymi zbiegami, którzy zbierali się przy świątyni wyruszył w góry. Tam, w kraju Frygia u stóp góry Ida przylegającej do brzegu morza rozpoczął budowę okrętów.

Z nastaniem wiosny zabrał na okręty ojca, syna oraz swoich najwierniejszych towarzyszy i wyruszył w podróż w nieznane.

Tracja[edytuj | edytuj kod]

Przybył do Tracji, gdzie wzniósł mury pod nową osadę. Podczas budowy osady i świątyni na cześć swej matki Wenus objawił się mu cień Polidora, syna króla Priama, który zginął z ręki trackiego króla Polimestora. Eneasz wyprawił mu uroczysty pogrzeb aby dusza zmarłego mogła trafić do krainy Orkusa a sam opuścił Trację.

Delos[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym etapem jego podróży była wyspa Delos na Morzu Egejskim. Tam został przyjęty przez kapłana boga Apollina Aniusza, przyjaciela ojca Eneasza. W świątyni zapytał wszechwidzącego Feba o dalsze swoje losy. Przez niego Apollo nakazał mu udać się do krainy swych przodków przepowiadając mu dobrą przyszłość – tron i władzę.

Kreta[edytuj | edytuj kod]

Na wieść o wyroczni, ojciec Eneasza rozpoznał kierunek i udali się na wyspę Kretę, gdzie mieszkał przodek trojańskich królów Teukros. Po przybyciu na wyspę nie ominęły go gniewy bogini Junony, która wciąż nienawidziła Trojańczyków za obrazę jej przez Parysa (spór o złote jabłko). Gdy Eneasz i jego towarzysze już osiedlali się, Junona zesłała na nich zarazę i susze.

Widząc gniew bogów ojciec Eneasza, Anchizes nakazał wysłanie posłów do Delos, aby w świątyni wybłagali pomoc i rady o dalsze losy. W tym czasie Eneasz miał w nocy sen, według którego ojciec pomylił się w odczytywaniu wyroczni. Jowisz przeznaczył dla Eneasza Italię.

Strofady[edytuj | edytuj kod]

Opuściwszy Kretę Eneasz z towarzyszami nie dopłynął do obiecanej mu krainy, lecz za sprawą bogini Junony dotarł do wysepek Strofady gdzie natknął się na wolno pasące się stado wołów. Ucztując i dziękując bogom za dar zostali znienacka zaatakowani przez właścicieli bydła, krwiożercze harpie. Eneasz wraz z towarzyszami ucieka przed nimi na okręty wypływając w morze.

Chaonia[edytuj | edytuj kod]

Dotarł do portu w Chaonii gdzie spotkał Trojan, m.in. Helenosa, syna Priama. Helenos, który był wieszczkiem Apolla wyjawił mu część jego przyszłości potwierdzając wiadomości o ziemi i tronie. Eneasz wypłynął w dalszą podróż podczas której na Sycylii zmarł jego ojciec Anchizes.

Dydona i Eneasz

Kartagina[edytuj | edytuj kod]

Odpływając z Sycylii błądził po morzach za sprawą bogini Junony, która zesłała złe wiatry by w końcu dotrzeć do fenickiego miasta Kartaginy. Został przyjęty przez królową Dydonę, która na jego cześć wystawiła ucztę, podczas której Eneasz opowiadał o wojnie trojańskiej i swych losach. Słuchając tych opowieści Dydona zapomniała o bólu w związku ze śmiercią jej męża Sicheusa, zabitego przez jej brata Pigmaliona i za sprawą bogini Wenus i Amora zakochała się w Eneaszu.

Wieść o miłości dotarła do króla Libii Jarbasa, który zabiegał o rękę Dydony. Składa on ofiary Jupiterowi. Jowisz zsyła swego posłańca Merkurego, który upomina Eneasza o celu jego drogi. Eneasz opuszcza Kartaginę mimo prósb Dydony i wyrusza w dalszą drogę. Dydona z rozpaczy nakazuje rozpalić stos, na którym sama przebija się mieczem, darem od Eneasza. Przed śmiercią rzuca na niego klątwę, że długo z tronu nie będzie się cieszył i padnie rażony przez wroga.

Italia[edytuj | edytuj kod]

Płynąc w kierunku Italii spędza jakiś czas na Sycylii na zaproszenie króla Acestesa, Trojańczyka z matki, i boga rzeki Krynissus. Za sprawą bogini Junony na ziemię zstąpiła Iryda namawiając Trojanki do podpalenia okrętów aby Eneasz osiadł na ich ziemi. Na gorące prośby Eneasza Jowisz zesłał deszcz i uratował większość okrętów. Po kilku dniach żeglugi, dzięki wstawiennictwu Wenus u boga mórz Neptuna dociera do brzegów Italii w pobliżu miasta Kume, w Zatoce Neapolitańskiej.

Wędrówka po krainie zmarłych[edytuj | edytuj kod]

Eneasz na miejscu w świętej grocie boga Apolla składa ofiary i prosi wieszczkę Sybillę o wskazanie drogi do krainy podziemia. Chce tam iść, gdyż duch ojca nakazuje mu przyjść aby usłyszał od niego tajemnicę. Z pomocą matki zdobywa złotą gałązkę jemioły, która ma mu otworzyć wrota świata podziemnego. Po drodze spotyka duchy swych towarzyszy. Bogom podziemi Dis Patrowi i jego żonie Prozerpinie składa w ofierze złotą gałązkę i udaje się do gaju na spotkanie z ojcem. Ojciec ukazuje synowi jego przyszły los i odsłania przed nim przyszłe losy jego potomków.

Kres tułaczki[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do świata żywych Eneasz wraz z towarzyszami dotarł do brzegów Italii przy ujściu rzeki Tybr w Lacjum. W Lacjum panował w tym czasie król Latynus, syn boga płodności Fauna. Latynus udzielił gościny i zgodnie z wcześniejszymi wróżbami ofiaruje Eneaszowi za żonę Lawinię, swoją córkę.

Wojna[edytuj | edytuj kod]

Bogini Junona w gniewie podburza Latynów i Rutulów do wojny z Eneaszem. On sam za radą boga rzeki Tyber udał się po pomoc do arkadyjskiego króla Ewandra, syna Jowisza i Mai, wroga Latynów, który osiadł nad rzeką i założył miasto Pallantium. Eneasz po uzyskaniu pomocy od Eaundra wyrusza do etruskiego wodza Tarchona, gdzie również prosi o pomoc.

Pod nieobecność Eneasza wódz Rutulów Turnus zaatakował obozy Trojan. Wysłani z wieścią o oblężeniu posłańcy Nizus i Eurial zostają zabici z rąk Rutylów. Broniący się w obozie Enaidzi na widok nadchodzącej pomocy przechylają szalę walk na swoją stronę. Trojanie zawierają porozumienie i pokój z Rutulami, sam władca Rutulów Turnus, uchodzi pod opieką Junony.

Ostateczna bitwa pomiędzy Latynusami, Turnusem, który do nich dołączył rozegrała się pod Laurentum. W bitwie tej zginęła jedna z Amazonek, Camilla, która wraz z wojskami walczyła po stronia Latynusów. Na wieść o zabiciu Amazonki, Turnus wyzwał Eneasza na pojedynek. Stawką tego pojedynku była ręka Lawinii oraz panowanie nad narodami Latynusów i Rutylów. Eneasz pokonał go i pozostał w Lacjum, gdzie założył nowe miasto, nazwane od imienia żony Lawinium.

Eneasz w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Życie i wędrówki Eneasza zostały opisane w literaturze i sztuce. Jest głównym bohaterem poematu epicznego Eneida Wergiliusza. Postać Eneasza opisuje Homer w Illiadzie, rzymski poeta Owidiusz opisał go w poemacie Metamorfozy. Eneasz stał się również bohaterem klasycznych librett operowych. Ważniejsze opery z postacią Eneasza to:

Postać Eneasza była przedstawiana przez malarzy np.:

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1968
  • Mity Greków i Rzymian, Wanda Markowska, Warszawa, Iskry, 1983, ISBN ISBN 83-207-0543-6