Wawrzyniec Wspaniały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Lorenzo de' Medici)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wawrzyniec Wspaniały
Lorenzo de' Medici-ritratto.jpg
władca Florencji
Okres panowania od 1469
do 8 kwietnia 1492
Dane biograficzne
Dynastia Medyceusze
Urodziny 1 stycznia 1449
Florencja
Śmierć 8 kwietnia 1492
Carregio
Ojciec Piotr Medyceusz
Matka Lukrecja Tornabuoni
Żona Klara Orsini
Dzieci Lukrecja
Piotr II,
bliźnięta bez imion,
Magdalena,
Jan,
Luiza,
Contessina,
Julian
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Wawrzyniec Wspaniały według Rubensa

Wawrzyniec Medyceusz (właśc. Lorenzo di Piero de’ Medici), znany jako Wawrzyniec Wspaniały (wł. Lorenzo il Magnifico) z rodu Medyceuszów (ur. 1 stycznia 1449 roku we Florencji, zm. 8 kwietnia 1492 w willi Carregio) – niekoronowany władca Florencji od 1469 roku, mecenas sztuki w dobie zrodzonego właśnie we Florencji renesansu[1]. Syn Piotra Medyceusza ("Podagryka") i Lukrecji Tornabuoni, wnuk Kosmy Medyceusza Starszego.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Rodzina wywodziła się z wiejskiego regionu Mugello, położonego w górnych partiach rzeki Sieve, prawego dopływu Arno[2]. Wśród legend o początkach rodu jedna z nich wywodzi go od węglarza z Mugello, którego syn został podobno medykiem, skąd nazwisko rodowe "Medyceusze" (wł. Medici) i herb – sześć kul (palle), w których dopatrywano się pigułek, a nawet baniek. Według bardziej epickiej wersji protoplasta rodu miał zmierzyć się z olbrzymem, który, nim został pokonany, uderzył z taką siłą nabijaną kamieniami maczugą w tarczę owego pierwszego Medyceusza, że uczynił w niej sześć okrągłych wgłębień[3][4].

Nie wiadomo kiedy Medyceusze sprowadzili się do Florencji, ale w roku 1201 w kręgach tamtejszego mieszczaństwa pojawił się Chiarissimo Medici, właściciel kilku domów przy Mercato Vecchio. W roku 1251 inny przedstawiciel rodu, Giovanni Medici, brał udział w działaniach wojennych przeciw Lombardii. Nie była to jednak rodzina zbyt zamożna. W roku 1400 taksowano jej majątek na 304 floreny, podczas gdy np. Strozzich na 2062 floreny[5].

Wybił się dopiero Vieri Medici, który ze swym wspólnikiem Giacomo Venturim założył filię swego przedsiębiorstwa w Wenecji. Źródła nie podają jakiego typu było to przedsiębiorstwo. W roku 1382 przyjął do spółki kuzyna Francesca, a w trzy lata później – jego brata, Giovanniego, który miał być znany w historii rodu jako Giovanni di Bicci[6]. Bicci, a następnie jego syn Kosma, stali się twórcami wielkiej fortuny rodu Medyceuszów, którą zapoczątkował bank z kapitałem początkowym 10 000 florenów. Z dokumentów miejskich z roku 1427 wynika, że odprowadzali podatki z 31 nieruchomości, co wciąż znaczyło niewiele w porównaniu z fortunami Strozzich (54) czy Bardich (60)[7], ale już w roku 1429 majątek rodzinny sięgnął 180 000[8], bowiem bank zarządzał pośrednio pożyczkami udzielanymi papiestwu, ciągnąc zyski z prałatur, opactw i przeorstw w całej zachodniej Europie[9].

Między wielkimi rodami Florencji trwała rywalizacja. Rodziny Albizzich, Strozzich i Uzzano nieprzychylnie spoglądały na dawny pałac Bardich, w którym obecnie zamieszkiwali Medyceusze[10]. Po przegranej wojnie z Lukką i Mediolanem, która spowodowała gwałtowny wzrost podatków, przeciwnicy zdołali doprowadzić do uwięzienia Kosmy, a w 1433 roku wygnania[11]. Nie minął jednak rok, gdy Kosma powrócił triumfalnie do Florencji i zdobył władzę oraz wpływy[12]. Przez kolejne trzydzieści lat był faktycznym, chociaż nie tytularnym, przywódcą Florencji[13]. Po śmierci w roku 1464 Florentyńczycy obdarzyli Kosmę Medyceusza tytułem Pater Patriae (Ojca Ojczyzny)[14].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Fragment fresku Benozza Gozzolego "Orszak Trzech Króli".
Wawrzyniec w młodości według Gozzolego

Wawrzyniec urodził się jeszcze za życia dziadka i był pod jego przemożnym wpływem. Na łożu śmierci Kosma przypomniał synowi i wnukom, czego dokonał w sprawach zarządzania miastem oraz w interesach. Trapił się tym, że kierowanie sprawami rodu pozostawił synowi, który był wyjątkowo słabego zdrowia[15], ale wielkie nadzieje pokładał we wnuku, z którym lubił grywać w szachy[16].

Piero de' Medici był aktywnym mecenasem artystów i kolekcjonerem sztuki, jego matka była poetką i przyjaźniła się z Luigim Pulcim i Agnolo Poliziano. Wawrzyniec uważany był za najinteligentniejszego spośród czwórki swojego rodzeństwa; jego nauczyciel, dyplomata Gentile Becchi[17], był mu zarówno towarzyszem i przewodnikiem. Tematami poruszanymi w trakcie nauki były sprawy męsko-damskie, ale także nauki Platona i Arystotelesa, jak również nauka języków klasycznych[18]. Od roku 1458 chłopiec słuchał wykładów z poetyki i retoryki na uniwersytecie florenckim i spotykał się z jednym z ludzi renesansu, architektem i filozofem Leonem Battistą Albertim, gdy ten przybywał do Florencji, nadzorując budowę projektowanych przezeń gmachów[19].

Ojciec wysyłał go z ważnymi misjami dyplomatycznymi. Wawrzyniec pojechał na dwór Francesca Sforzy w Mediolanie (1465)[20], a następnie do Rzymu, gdzie na Stolicy Apostolskiej zasiadł właśnie Paweł II, pragnący podnieść dochody Państwa Papieskiego z eksploatacji złóż ałunu w Tolfie. Młody Medyceusz wywiązał się z misji jak należy: wynegocjował w Kurii Rzymskiej nie tylko wyłączność dystrybucji poszukiwanego w Europie minerału, ale również nadzór nad jego wydobyciem[21]. Odwiedził także Neapol, gdzie udało mu się nawiązać przyjazne stosunki z tamtejszym dworem.

Gdy wrócił do rodzinnego miasta 6 maja 1466 roku, zastał Florencję na krawędzi wojny domowej[22]. Oto we wrześniu 1465 roku stare rody florenckie Albizzich, Pittich, Neronich i Soderinich dokonały zamachu stanu. Pod ich wpływem Signoria przywróciła dawny system losowania osób ubiegających się o urzędy państwowe. Dokonywana dotąd weryfikacja przydatności kandydatów została zniesiona. Tym samym Medyceusze – jakby mogło się wydawać – utracili wpływ na wybór członków rządu[23].

Drugim celem opozycji stała się Rada Stu (senat) utworzona przez Medyceuszy i będąca powolnym narzędziem w ich ręku. Było oczywiste, że, jeśli opozycjoniści zdobędą większość w nowej Signorii, Rada zostanie zniesiona, a Medyceusze utracą resztki wpływów. W tej sytuacji Piero i Lorenzo zaczęli formować armię w okolicach Careggi i Mugello. Powalony atakiem podagry Piero zdecydował, że łatwiej mu będzie kontrolować sytuację z obronnego pałacu we Florencji, niż z nieobrobnej willi w Careggi. Niesiony w lektyce wyruszył w drogę, gdy nagle otrzymał ostrzeżenie od Wawrzyńca, że przeciwnicy szykują nań zasadzkę. Syn radził ojcu ruszyć ku miastu okrężną drogą. Gdy zamachowcy czatowali na drogach, Piero de' Medici cichcem dotarł do swego pałacu[24].

Od tej chwili wypadki potoczyły się bardzo szybko: wbrew przewidywaniom opozycji nowa Signoria składała się niemal wyłącznie z ludzi oddanych Medyceuszom[25], zaś uznany za "niedorostka" Wawrzyniec mógł bez przeszkód działać na rzecz ojca i rodziny. Pierwszym, który ukorzył się i przeszedł 29 sierpnia do obozu Medyceuszów, był sam inicjator buntu Luca Pitti[26]; niepokornych, ale było ich zaledwie kilku, skazano na 20-letnią banicję[27].

Wygnańcy nie zrezygnowali. Niccolo Soderini cieszył się poparciem władz republiki weneckiej, które zezwoliły mu na skorzystanie z usług znanego kondotiera Bartolomeo Colleoniego, który 10 maja 1467 roku przeprawił się przez Pad na czele 8000 konnicy i 6000 piechoty. 23 lipca doszło do nierozstrzygniętej potyczki pod Riccardiną, a wkrótce do zawarcia wymuszonego przez papieża pokoju. Piero de' Medici wyszedł z tej próby zwycięsko: terytorium florenckie pozostało nietknięte, a nawet nieznacznie powiększyło się[28].

Blaski i cienie władzy[edytuj | edytuj kod]

Lorenzo de' Medici w wieku dojrzałym

Wawrzyniec objął władzę we Florencji po śmierci ojca w grudniu 1469 roku i – podobnie jak on – został mecenasem sztuk. Mieszkał w Palazzo Medici, wzniesionym w roku 1444 przez Michelozza do Bartolommeo, którego nieco przyciężki styl przyjął się w całej Europie[29]. Pracował dlań Domenico Ghirlandaio, który był mistrzem Michała Anioła i Andrea del Verrocchio, mistrz Leonarda da Vinci[30].

Początki rządów nie były łatwe. Najpierw (1471) doszło do zatargu z Signorią Volterry, co omal nie skończyło się ogólnowłoską wojną, czemu zapobiegł znany kondotier, pan na Urbino, Federico da Montefeltro. W czerwcu 1472 roku zmusił on do kapitulacji i złupił to małe miasto[31]. Następnie (1473) wybuchła rewolta w Prato, gdzie pragnienie autonomii szło w parze z zawiścią lokalnych kupców wobec florenckich rywali, ale gdzie ostatecznie przywrócono status quo ante i bezlitośnie ukarano buntowników[32].

Od strony finansowej fatalny okazał się rok 1473. W kwietniu kaper gdański Paweł Beneke przechwycił florencką galerę z ładunkiem ałunu i jedwabiu, oraz z obrazem Sąd Ostateczny Memlinga, którą to stratę bank Medyceuszy wycenił na 48 000 florenów. Straty przynosiła również filia banku Medyceuszy w Brugii. Tamtejszy agent pożyczył burgundzkiemu władcy, Karolowi Zuchwałemu, znaczne sumy, które ostatecznie przepadły wraz ze śmiercią księcia w bitwie pod Nancy w 1477 roku. Obliczono, że bank Medyceuszy dostarczył firmie w Brugii łącznie 88 084 dukaty, a odzyskał zaledwie 12 500[33].

Dwa lata wcześniej, w marcu 1471 roku, do Florencji przybył na czele pysznego orszaku Galeazzo Maria Sforza, książę Mediolanu[34]. Ta wizyta jednego z największych dłużników Medyceuszy zapoczątkowała wejście Wawrzyńca na pole polityki międzynarodowej. Już w kilka lat później zdołał zawrzeć traktaty pokojowe z dotychczasowymi wrogami: Neapolem i Wenecją[35].

Tymczasem pojawiło się nowe niebezpieczeństwo. Po papieżu Pawle II nastał 25 sierpnia 1471 roku kardynał Francesco della Rovere z Savony, który przyjął imię Sykstusa IV. Wawrzyniec wiele sobie obiecywał po tym pontyfikacie i dlatego 23 września udał się w towarzystwie pięciu notabli do Rzymu. Przyjęty został serdecznie, ale nie zrozumiał, że nowy papież mu nie ufa[36]. Pontyfik wspierał członków własnej rodziny. Klan Rovere zyskał nawet poparcie księcia Mediolanu, któremu papież przyobiecał rzekomo koronę Italii[37]. W otoczeniu biskupa Rzymu coraz częściej pojawiali się niechętni Medyceuszom przedstawiciele florenckiego rodu Pazzich[38]. W tej sytuacji 2 listopada 1474 roku Florencja podpisała z Wenecją i Mediolanem układ o utworzeniu tzw. "ligi defensywnej"[39]. Papiestwo odpowiedziało na to zawarciem przymierza z Ferrarą i zerwaniem – w czerwcu 1476 roku – "układu ałunowego" z Medyceuszami, przekazując eksploatację złóż spółce Pazzich na okres 10 lat[40]. W tym samym roku zamordowany został przez własnych dworzan najsilniejszy sprzymierzeniec Wawrzyńca, Galeazzo Sforza[41].

Spisek Pazzich i wojna z papiestwem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Spisek Pazzich.
Autorem pośmiertnego portretu był Agnolo di Cosimo di Mariano, zwany Bronzino.
Giuliano de' Medici, mal. Bronzino

W Niedzielę Wielkanocną 26 kwietnia 1478 roku grupa spiskowców zaatakowała Wawrzyńca i jego brata Giuliano podczas nabożeństwa we florenkiej katedrze Santa Maria del Fiore (Duomo). Zamachowcami kierowali przedstawiciele rodziny Pazzich, wspieranej przez arcybiskupa Pizy Francesco Salviatiego, a inspirowanej przez papieża Sykstusa IV (Wawrzyniec pozostawał z nim od kilku lat w konflikcie), który chciał zastąpić Wawrzyńca swoim siostrzeńcem Girolamo Riario.

Lekko ranny w szyję Wawrzyniec zdołał skryć się w zakrystii, ale Giuliano został zamordowany przez Bernardo Bandiniego. Warzyniec wkrótce wrócił do swego pałacu, skąd zarządzał kontrakcją. Doszło do walk ulicznych oraz w siedzibie Signorii. Spisek przy zdecydowanym poparciu mieszkańców Florencji dla Meduceuszy (wykrzykujących hasło "palle, palle, palle", czyli "kule", herb Medyceuszy) został brutalnie stłumiony. Uczestników spisku wyłapano, niektórych zamordowano na ulicach miasta, a najważniejszych (między innymi arcybiskupa) powieszono w oknach Palazzo Vecchio[42].

W odpowiedzi rozwścieczony papież Sykstus IV obłożył Wawrzyńca de' Medici ekskomuniką. Kiedy ta nie podziałała, papież zawarł sojusz z królem Neapolu Ferrante, którego syn Alfons, książę Kalabrii, ruszył na Florencję. Na granicy Toskanii dołączył doń 3 lipca Federico da Montefeltro, dowódca wojsk papieskich. Wojna była długa, ale niezbyt krwawa. Jesienią 1479 roku Książę Kalabrii przegonił wojska florenckie spod Poggio Imperiale i zatrzymał się dopiero pod miasteczkiem Colle di Val d'Elsa, które niespodziewanie stawiło zacięty opór. To spowodowało, że zima 1479/1480 zastała go w polu zaledwie 15 km od bram Florencji. Gdyby Toskanię zaatakował dodatkowo Ludovici Il Moro, nowy władca Mediolanu, Florencja musiałaby ulec. Dlatego Wawrzyniec podjął akcję dyplomatyczną, wysyłając swych ambasadorów do Mediolanu. Już wkrótce Il Moro powiadomił go, że Ferrante, któremu zaczął przeszkadzać Girolamo Riario, jest gotów negocjować[41]. Dzięki osobistej wizycie w Neapolu, Wawrzyniec zdołał w marcu 1480 roku doprowadzić do zawarcia pokoju i wyciszenia sytuacji w całych Włoszech[43].

Pan Florencji[edytuj | edytuj kod]

Od lewej Antonio Pucci, Wawrzyniec i Francesco Sacchetti z synem; fragment fresku Domenica Ghirlandaio "Zatwierdzenie reguły franciszkańskiej".
Wawrzyniec w otoczeniu notabli

12 sierpnia 1484 roku zmarł papież Sykstus IV, a w 17 dni później konklawe wybrało genueńskiego kardynała Giambattistę Cibo, który przyjął imię Innocentego VIII. Początkowo stosunki między stolicą apostolską a Florencją nie były najlepsze, ale w roku 1487 nastąpił przełom. Wawrzyniec wydał swą córkę Maddalenę za Franceschetta Cibo, nieślubnego syna papieża, zaś w dwa lata później syn, Giovanni de' Medici, otrzymał kapelusz kardynalski[44]. W związki małżeńskie wstąpił również Piero de' Medici, następca ojca, który pojął za żonę Alfonsinę Orsini. Te radosne dla rodu Medyceuszy dni przyćmiła śmierć Clarice, żony Wawrzyńca, od dawna chorującej na gruźlicę[45].

Dwór Medyceuszy pełen był wybitnych artystów XV wieku. Wawrzyniec opiekował się Pierem del Pollaiuolo, Andreą del Verrocchio, Leonardem da Vinci, Sandro Botticellim, Domenico Ghirlandaio i Michałem Aniołem. Dzięki niemu Florencja stała się głównym ośrodkiem włoskiego odrodzenia i zrodziła się legenda "florenckiego złotego wieku"[46]. Wawrzyniec sam był artystą. Pisał wiersze w dialekcie toskańskim[47]. Jego poezja opiewała radość życia, aczkolwiek w późniejszych pracach przeważała nutka melancholii i zadumy nad niestabilnością ludzkiego losu:

Młodości piękna pora nie przywróci
I nie przybieży czas niegdyś stracony
Ileż to rzeczy w młodości się ceni,
Jak wiele piękna jest w kwiecie wiosennym!
Canzoni a ballo, II[48]

Sławną później bibliotekę Medyceuszy zapoczątkował Kosma, a Wawrzyniec ją rozbudował. Jego agenci sprowadzali ze Wschodu znaczne ilości dzieł poetów, filozofów i dramatopisarzy starożytnych, które były kopiowane w pałacowych warsztatach i rozprowadzane po całej Europie. Wspierał humanizm w kręgach zaprzyjaźnionych ludzi nauki, którzy studiowali dzieła greckich filozofów i próbowali łączyć filozofię platońską z naukami Kościoła. W grupie tej, zorganizowanej w Akademii Florenckiej, znajdowali się tacy filozofowie jak Marsilio Ficino, Angelo Poliziano i Giovanni Pico della Mirandola[49].

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

W schyłkowych latach życia Wawrzyńca sprawy finansowe Medyceuszy miały cię coraz gorzej. Upadały kolejne filie ich banku, podobnie zresztą jak wszystkie banki włoskie tej doby. W rezultacie Wawrzyniec coraz częściej musiał polegać na pożyczkach państwowych, co w rezultacie zrujnowało rodzinną fortunę i doprowadziło do upadku[50].

Pod koniec życia Wawrzyńca Florencja znalazła się pod przemożnym wpływem kaznodziei z Ferrary Savonaroli, który w przekonaniu o zbliżającym się końcu świata nawoływał do moralnej odnowy w Kościele. Wawrzyniec odegrał znaczącą rolę w sprowadzeniu Savonaroli do Florencji[51].

Wawrzyniec Medyceusz zmarł w nocy z 8 na 9 kwietnia 1492 roku w rodzinnej willi w Careggi[52]. Wraz z bratem Giuliano spoczywa w kaplicy zaprojektowanej przez Michała Anioła w kościele San Lorenzo. Odszedł w przeddzień rozpoczęcia epoki wielkich odkryć geograficznych; w zaledwie 6 miesięcy później Krzysztof Kolumb dotarł do "Nowego Świata". Wraz z jego zgonem głównym ośrodkiem włoskiego renesansu stał się – w miejsce Florencji – na całe następne stulecie Rzym[53].

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

4 czerwca 1469 roku Wawrzyniec poślubił Clarissę Orsini, córkę Giacomo Orsiniego, pana Monterotondo i Bracciano, i jego żony – Maddaleny. Z małżeństwa tego zrodziło się dziewęcioro potomstwa:

  • Lukrecia Medycejska (1470–1553), żona Giacomo Salviati, babka papieża Leona XI,
  • Piotr II Medyceusz (1471–1503),
  • bliźnięta bez imion (ur. w marcu 1472 roku zmarły krótko po urodzeniu),
  • Magdalena Medycejska (1473–1528), żona Franciszka Cyba – nieślubnego syna papieża Innocentego VIII,
  • Jan Medyceusz (1475–1521), papież Leon X,
  • Luiza Medycejska (1477–1488), zaręczona z kuzynem Janem Medyceuszem, zwanym Il Popolano
  • Contessina Medycejska (1478–1515), żona Piero Ridolfi,
  • Julian Medyceusz (1479–1516), książę Nemours.

Spadkobiercą i następcą Wawrzyńca Wspaniałego został (na okres zaledwie dwóch lat) jego pierworodny syn Piotr[54].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. K. Estreicher, s. 389.
  2. I. Cloulas, s. 33.
  3. I. Cloulas, s. 34.
  4. M.J. Unger, s. 28.
  5. I. Cloulas, s. 35.
  6. I. Cloulas, s. 36.
  7. M.J. Unger, s. 29.
  8. I. Cloulas, ss. 39-40.
  9. I. Cloulas, s. 66.
  10. I. Cloulas, s. 49.
  11. I. Cloulas, s. 52.
  12. J.A. Gierowski, s. 164.
  13. M.J. Unger, ss. 75–76.
  14. F.W. Kent, s. 13.
  15. I. Cloulas, s. 81.
  16. I.Cloulas, s. 49.
  17. M.J. Unger, s. 55.
  18. M.J. Unger, s. 54.
  19. I. Cloulas, ss. 90–91.
  20. I. Cloulas, s. 94.
  21. M.J. Unger, s. 103.
  22. M.J. Unger, s. 108.
  23. I. Cloulas, ss. 96–98.
  24. M.J. Unger, s. 109.
  25. I. Cloulas, s. 100.
  26. I. Cloulas, s. 101.
  27. M.J. Unger, s. 125.
  28. I. Cloulas, ss. 102–103.
  29. K. Estreicher, s. 405.
  30. K. Estreicher, s. 410.
  31. M.J. Unger, ss. 201–208.
  32. M.J. Unger, ss. 198–200.
  33. I. Cloulas, ss. 129–130.
  34. I. Cloulas, ss. 135–136.
  35. I. Cloulas, s. 136.
  36. M.J. Unger, s. 230.
  37. M.J. Unger, s. 268.
  38. M.J. Unger, s. 269.
  39. I. Cloulas, s. 140.
  40. I. cloulas, s. 141.
  41. 41,0 41,1 M.J. Unger, s. 343.
  42. I. Cloulas, s. 193.
  43. M.J. Unger, ss. 291–327.
  44. I. Cloulas, ss. 244–246.
  45. M.J. Unger, ss. 408–409.
  46. I. Cloulas, ss. 269–292.
  47. Z. Wójcik, s. 78.
  48. Tłum. A. Dębska.
  49. I. Cloulas, ss. 299–300.
  50. I. Cloulas, ss. 257–259.
  51. M.J. Unger, s. 425.
  52. M.J. Unger, ss. 435–436.
  53. Z. Wójcik, s. 99.
  54. I. Cloulas, s. 347.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Chłędowski: Dwór w Ferrarze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
  • Ivan Cloulas: Wawrzyniec Wspaniały. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988. ISBN 83-06-01455-3.
  • Caroline Elam: Lorenzo de'Medici and the Urban Development of Renaissance Florence. AHI,1, 1978.
  • Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie. Warszawa-Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-01-03664-8.
  • Józef Andrzej Gierowski: Historia Włoch. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986. ISBN 83-04-01943-4.
  • F.W. Kent: Lorenzo De' Medici and the Art of Magnificence. Johns Hopkins University Press, 2007. ISBN 978-0-801-88627-0.
  • Miles J. Unger: Magnifico: The Brilliant Life and Violent Times of Lorenzo de' Medici. New York: Simon&Schuster, 2008. ISBN 978-0-7432-5434-2.
  • Zbigniew Wójcik: Historia powszechna XVI-XVII wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.


Poprzednik
Piotr Medyceusz
Coat of arms of Medici.svg Władca Florencji
1469-1492
Coat of arms of Medici.svg Następca
Piotr II Medyceusz