Leon X

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Leon X
Leo Decimus
Giovanni di Lorenzo de Medici
Papież
Leon X
Herb Leon X
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1475
Florencja
Data i miejsce śmierci 1 grudnia 1521
Rzym
Papież
Okres sprawowania 11 marca 1513 – 1 grudnia 1521
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 15 marca 1513
Nominacja biskupia 9 grudnia 1510
Sakra biskupia 17 marca 1513
Kreacja kardynalska 9 marca 1489 (ogłoszona 26 marca 1492)
Innocenty VIII
Kościół tytularny S. Maria in Domnica
Pontyfikat 11 marca 1513

Leon X (łac. Leo X, właśc. Giovanni di Lorenzo de' Medici; ur. 11 grudnia 1475 we Florencji, zm. 1 grudnia 1521 w Rzymie[1]) − papież w okresie od 11 marca 1513 roku do 1 grudnia 1521[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Młodszy syn władcy Florencji, Wawrzyńca Wspaniałego oraz Clarissy Orsini, pochodził z rodu Medyceuszy[3]. Był kuzynem Giulia de Mediciego[3]. Od najmłodszych lat był przygotowywany do służby w Kościele; kreowany kardynałem diakonem S. Maria in Domnica w wieku 13 lat, na konsystorzu 9 marca 1489[3]. W tym samym roku podjął studia teologiczne i z zakresu prawa kanonicznego w Pizie[1]. W 1492 został członkiem Kolegium Kardynałów i brał udział w konklawe 1492[1][3]. W latach 90. XV wieku, po wygnaniu z Florencji wiele podróżował po Europie i stykał się z wybitnymi osobistościami swojej epoki[2]. Po powrocie do Rzymu, został mianowany legatem w Bolonii (1511), a wkrótce potem, odzyskał także władzę we Florencji[1].

Wybór na papieża[edytuj | edytuj kod]

Kiedy zmarł Juliusz II, Jan Medyceusz miał 37 lat i należał do frakcji młodszych kardynałów[4]. Podczas konklawe 1513 był jednak na tyle chory, że trzeba go było zanieść[2]. Dzięki swoim nienagannym manierom, miał wielu przyjaciół, a nie miał wrogów[4]. Prawdopodobnie, to zapewniło mu elekcję bez symonii[1].

Pontyfikat[edytuj | edytuj kod]

Był, podobnie jak jego poprzednik Juliusz II, przeciwnikiem Francji i skupiał swoje działania na sojuszach antyfrancuskich[2]. W 1513 roku przystąpił do Ligi z Malines, w skład której wchodził Maksymilian I Habsburg, Hiszpania i Anglia[1]. Francja wprawdzie wstrzymała poparcie dla soboru w Pizie, jednak gdy władzę objął Franciszek I Walezjusz, pokonał on wojska Ligi w bitwie pod Marignano i podbił Mediolan[1]. Leon postanowił się wówczas spotkać z królem francuskim w Bolonii i podpisać porozumienie. Wprawdzie Stolica Apostolska zobowiązała się oddać Parmę i Piacenzę, to papieżowi udało się zatrzymać Mediolan i przede wszystkim podpisać konkordat, który ostatecznie unieważnił Sankcję pragmatyczną z Bourges[1]. Nadawał on jednak królowi Francji możliwość powoływania wszystkich wyższych urzędów kościelnych[1]. Prowadził także drugą wojnę, w 1516 roku, w której chciał mianować księciem Urbino, swojego bratanka Wawrzyńca II – pomimo początkowego sukcesu, wojna zakończyła fiaskiem politycznym i finansowym[1]. W tym samym roku miał miejsce zamach na życie papieża (miał zostać otruty), zorganizowany przez kardynała Alfonsa Petrucciego[2]. Jego współpracownikami byli kardynałowie: Bandinello Sauli[5] i Adriano Castello[6]. Petrucci został skazany na śmierć[2], natomiast Sauli i Castello zostali pozbawieni godności kardynalskich[5][6].

Podczas konklawe, w wyniku którego został wybrany, podpisał kapitulacje wyborcze, w ramach których zobowiązał się do kontynuowania soboru laterańskiego V[1]. Na kilku kolejnych sesjach, Leon przyjął m.in. potępienie schizmatycznego soboru pizańskiego, zatwierdzenie konkordatu z Francją i obalenie Sankcji pragmatycznej[1]. Na kolejnych sesjach podejmowano tematy związane z reformą Kościoła i likwidacją istniejących nadużyć[1]. Kiedy jednak przyszło do realizacji tych planów, okazało się, że nowe przepisy nie różnią się wiele od już obowiązujących[1]. Wkrótce potem sobór został zamknięty (16 marca 1517), a Leon ogłosił nową krucjatę przeciwko Turkom i nałożył trzyletni podatek w celu sfinansowania tejże wyprawy[1]. Ponieważ Leon był osobą rozrzutną, a także był mecenasem sztuki, Państwo Kościelne miało nieustające kłopoty finansowe[1]. Aby opłacić wygodny tryb życia, odnowić Bazylikę św. Piotra i zdobyć fundusze na organizację krucjaty, papież był zmuszony pożyczać, zastawiać własne skarby, sprzedawać odpusty i urzędy kościelne[1].

Był ostatnim papieżem niemającym święceń kapłańskich w chwili wyboru.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Papież zmarł na malarię 1 grudnia 1521 roku[1]. Jego grobowiec znajduje się w rzymskiej bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy. Zaraz po śmierci, Paolo Giovio stwierdził, że Leon został otruty[7]. Kilka osób zostało aresztowanych, ale zaraz później ich zwolniono, ze względu na brak dowodów[7]. Teoria ta jest jednak uznawana za bezpodstawną[7].

Reformacja[edytuj | edytuj kod]

Za czasów Leona X doszło do brzemiennego w skutki wystąpienia reformatora Kościoła, Marcina Lutra[2]. W 1515 Leon X wznowił rozpisane na początku wieku przez Juliusza II odpusty, z których dochody przeznaczone były na budowę nowej Bazyliki świętego Piotra[1]. Odpusty te wzbudziły dyskusje – jako szczególnie kontrowersyjny odbierany był zwłaszcza fakt, że Albrecht Brandenburski, arcybiskup Magdeburga, arcybiskup Moguncji oraz biskup Halberstadt w jednej osobie, który kupił sobie te urzędy kościelne za pieniądze i musiał w tym celu zaciągnąć kredyt wysokości 29 000 guldenów reńskich w złocie, teraz dostał od Leona X dochody z kazań odpustowych w celu zwrócenia bankowi Fuggerów zaciągniętej pożyczki. Wzbudziło to reakcję Lutra, który ogłosił 95 tez w Wittenberdze[1]. W 1519 Luter zakwestionował magisterium papieża i wyłożył naukę reformacyjną. Leon X odpowiedział na to 15 czerwca 1520 bullą Exsurge Domine, w której zagroził Lutrowi ekskomuniką[2]. Ponieważ Luter publicznie spalił papieską bullę, został ekskomunikowany 3 stycznia 1521 roku[1]. W tym samym roku papież zmarł, prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z doniosłości reformacji i wpływu, jaki wywrze nauka Lutra na dzieje Kościoła[1].

Mecenat artystyczny[edytuj | edytuj kod]

Był on człowiekiem wykształconym, a także, podobnie jak jego poprzednicy, wielkim miłośnikiem sztuki[2]. Za jego pontyfikatu wciąż trwały prace przy dekoracji Kaplicy Sykstyńskiej. Zatrudniał artystów takich jak Michał Anioł, Rafael Santi czy Donato Bramante. Za jego czasów Rzym stał się centrum kultury, sztuki i architektonicznego postępu[4]. Według weneckiego ambasadora, w ciągu 10 lat pontyfikatu Leona, powstało ponad 10 000 nowych budynków[4]. Jako patron artystów dbał także o rozwój nauki i w 1513 odrestaurował uniwersytet rzymski[1]. Jednakże, za szeroki mecenat i rozrzutność, cenę poniósł skarbiec papieski, który Leon pozostawił po sobie praktycznie całkiem pusty[4].

Nominacje kardynalskie[edytuj | edytuj kod]

Leon X mianował 42 kardynałów na 8 konsystorzach[3].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Szwajcarski historyk protestancki stwierdził, że Leon X był ateistą (Co się atoli uczucia religijnego dotyczy, to tego u Leona nie było zgoła ani śladu[8]). Niewiarę papieżowi przypisywał również skonfliktowany z papiestwem Wenecjanin Paolo Sarpi[9]. John Bale w satyrycznej pracy The pageant of Popes (1574 r.)[10] przypisał papieżowi Leonowi X słowa: „Wszystkie wieki mogą poświadczyć jak korzystna była dla nas ta bajka o Chrystusie.[11]. Wypowiedź ta występuje jednak po raz pierwszy dopiero w tej książce i to bez żadnych odnośników i szczegółowych informacji, dlatego już w XVIII wieku uznano ją za nieautentyczną[12]. Elizabeth Knowles w książce What they didn't say: a book of misquotations (wyd. Oxford) zalicza cytat do przypisywanych fałszywie[10]. Badacz historii papiestwa, Ludwig von Pastor uznał tę wypowiedź za nieprawdziwą[11]. Philip Schaff stwierdził, że nie ma dowodów, by Leon kiedykolwiek wypowiedział takie słowa[4].

Leonowi X stawiano też zarzuty o charakterze obyczajowym. We współczesnych i późniejszych paszkwilach, często o polemicznym charakterze, pojawiają się zwłaszcza zarzuty o uprawianie sodomii, a w ogólnikowej formie zarzut niemoralnego życia podał także związany z Medyceuszami historyk Francesco Guicciardini[13]. Wiarygodność tych zarzutów jest różnie oceniana przez historyków. Za wiarygodne uznał je włoski biograf Leona X Cesare Falconi[13]. W sposób mniej lub bardziej zdecydowany odrzucili je natomiast Ferdinand Gregorovius i Ludwig von Pastor[11]. Ten ostatni zwrócił uwagę, że o rzekomej rozwiązłości Leona X milczą raporty dobrze zazwyczaj poinformowanych ambasadorów przy Stolicy Apostolskiej, a sam Guicciardini nie był członkiem dworu papieskiego, lecz pracownikiem administracji na prowincji[11]. Ponadto Pastor przytoczył także przeciwstawne opinie o moralności Leona X innych współczesnych temu papieżowi autorów, np. Matteo Herculano, bliski przyjaciel Leona X, po jego śmierci zapewniał, że wstrzemięźliwość seksualna była jedną z jego głównych cnót. O "zniesławiających" zarzutach o "niewłaściwą miłość" wobec niektórych ze swych szambelanów pisał także XVI-wieczny historyk Paolo Giovio, który jednak nie wypowiedział w sposób jednoznaczny swego stanowiska [14]. Angielski pisarz, Joseph McCabe, zinterpretował jego wypowiedź jako potwierdzającą te zarzuty[15]. Bez względu na to, ile jest prawdy w tych zarzutach, nie ulega wątpliwości, że w najbliższym otoczeniu Leona X byli duchowni otwarcie prowadzący niemoralny tryb życia, np. był on w bardzo bliskiej relacji przyjacielskiej z kardynałem Bernardo Bibbieną[16]. O nieuporządkowanym życiu osobistym Bibbieny świadczy zachowana korespondencja, a także obecność erotycznych malunków w łazience, jednocześnie brak jakichkolwiek dowodów, by spotykało się to z dezaprobatą Leona X[16].

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Leonowi często zarzuca się nepotyzm, marnotrawstwo dóbr kościelnych i rozrzutność[2]. Jednak głównym zarzutem, jaki historycy kierują pod adresem Jana Medyceusza, jest bierność w kwestii reformy Kościoła, która doprowadziła do reformacji Lutra[1]. Ludwig von Pastor zarzuca papieżowi, którego ze względu na patronat sztuki, nazwał "prawdziwym dzieckiem renesansu", że pozostawał głuchy na głosy domagające się reformy Kościoła, płynące z Niemiec[17]. Twierdził, że świeckość Leona była groźniejsza niż rozwiązłość Aleksandra VI[17].

Zarzut wygodnickiego stylu życia i marnowania pieniędzy, potwierdza także Ferdinand Gregorovius[7]. Krytykuje także jego makiawelizm i uważa, że jego cechy jako nigdy nie współgrały z cechami duchownego[7]. Pomimo, że Gregorovius określił Leona mianem podłego i nieznośnego papieża, wyraził także podziw dla jego umiejętności dyplomatycznych i cech jako włoskiego księcia[7]. Do negatywnych ocen przyłączył się także Philip Schaff, który stwierdził że papież był osobą przebiegłą, choć nie był niegodziwcem, za jakiego Schaff uznał Aleksandra VI[4].

Ważniejsze dokumenty dogmatyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 358-360. ISBN 83-06-02633-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 129-130. ISBN 83-7006-437-X.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Medici, Giovanni de (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-25].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 The Last Popes of the Middle Ages. 1447–1521. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (ang.)
  5. 5,0 5,1 Sauli, Bandinello (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-21].
  6. 6,0 6,1 Castello, Adriano di (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-19].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Ferdinand Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. VIII. Londyn: George Bell & Sons, 1902, s. 287-292. (ang.)
  8. dr J. H. Merle d'Aubigné, Historya reformacyi szesnastego wieku, Cieszyn 1886; T. 1, s. 201
  9. Paolo Sarpi: Historia del Concilio Tridentino (wł.). Londyn, 1619. [dostęp 2013-03-09].
  10. 10,0 10,1 Elizabeth Knowles: What they didn't say: a book of misquotations. Nowy Jork: Oxford University Press, 2006. ISBN 978-0199203598.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 79-81.
  12. Pierre Bayle: An historical and critical dictionary. T. 2. s. 396-397.
  13. 13,0 13,1 Robert Aldrich, Garry Wotherspoon: Who's Who in Gay and Lesbian History. 2001.
  14. Paulus Jovius: Vita De Leonis X (łac.). [dostęp 20 maja 2013].
  15. Joseph McCabe: A History Of The Popes. Londyn: Watts & Co., 1939, s. 409.
  16. 16,0 16,1 Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 110-114.
  17. 17,0 17,1 Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 458-461.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Juliusz II
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
1513-1521
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Hadrian VI