Kortyzol

Kortyzol
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) (8S,9S,10R,11S,13S,14S,17R)-11,17-dihydroksy-17-(2-hydroksyacetylo)-10,13-dimetylo-2,6,7,8,9,11,12,14,15,16-decahydro-1H-cyclopenta[a]fenantren-3-on
Inne nazwy i oznaczenia hydrokortyzon
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C21H30O5
Masa molowa	362,47 g/mol
SMILES CC12CCC(=O)C=C1CCC3C2C(CC4(C3CCC4(C(=O)CO)O)C)O
Identyfikacja
Numer CAS	50-23-7
PubChem	5754
Właściwości Temperatura topnienia 212–213 °C
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Uwaga Zwroty H H361 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P281 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS Szkodliwy (Xn) Zwroty R R63 Zwroty S S36/37 Numer RTECS GM8925000 Dawka śmiertelna LD50 150 mg/kg (szczur, dootrzewnowo)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC	A01 AC03 A07 EA02 C05 AA01 D07 AA02 D07 XA01 H02 AB09 S01 BA02 S01 CB03 S02 BA01 D07 CA01 S01 CA03 S02 CA03 S03 CA04 D07 BA04 S01 BB01 R01 AD60

Kortyzol (łac. cortex – kora; łupina; skórka), inaczej hydrokortyzon – organiczny związek chemiczny, naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy, główny przedstawiciel glikokortykosteroidów. Wywiera szeroki wpływ na metabolizm, bywa w kulturze popularnej określany nazwą hormon stresowy na równi z adrenaliną.

Powstawanie Powstaje z 11-β-deoksykortyzolu na skutek działania enzymu 11-β-hydroksylazy w warstwie pasmowatej kory.

Wydzielanie Podobnie jak ACTH, kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, na skutek czego jego stężenie w surowicy krwi jest najwyższe w godzinach rannych (150–700 nmol/l o godzinie 08:00), zaś najniższe w późnych godzinach wieczornych (30–120 nmol/l o godzinie 00:00).

Działanie Kortyzol ma działanie przeciwzapalne, zatrzymuje też sól w organizmie.

Odpowiedniki Istnieje jego syntetyczny odpowiednik, jest to kortyzon, który w wątrobie ulega przetworzeniu w kortyzol.

Kortyzol różni się od pozostałych hormonów steroidowych, takich jak hormony płciowe, tym, że zalicza się go do glikokortykoidów, czyli związków mających wpływ na poziom glukozy we krwi. Kortyzol powoduje zwiększanie jej stężenia we krwi, co jest wskazane w reakcji na stres, stąd jego nazwa potoczna – hormon stresowy. Kortyzol uwalnia też aminokwasy z tkanek peryferycznych, przyspiesza glukoneogenezę i hamuje tempo zużywania glukozy przez mięśnie szkieletowe, a wreszcie przyspiesza rozkład kwasów tłuszczowych do ciał ketonowych.

Przewlekły nadmiar kortyzolu we krwi prowadzi do charakterystycznego przemieszczenia się depozytów tkanki tłuszczowej (bawoli kark, twarz księżyc w pełni, otyłość brzuszna, chude kończyny), ścieńczenia skóry, powstania rozstępów o charakterystycznej-różowej barwie, trądziku oraz insulinooporności co stanowi obraz zespołu Cushinga (choroby Cushinga).

Niektóre nazwy handlowe hydrokortyzonu:

• Hydrocortisonum
• Corhydron
• Ophticor
• Cortef

Zobacz też

• kortykosterydy
• zespół Conna
• zespół Cushinga

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.