Kortyzol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kortyzol
Kortyzol
Kortyzol
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H30O5
Masa molowa 362,47 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 50-23-7
PubChem 5754[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC A01 AC03
A07 EA02
C05 AA01
D07 AA02
D07 XA01
H02 AB09
S01 BA02
S01 CB03
S02 BA01
D07 CA01
S01 CA03
S02 CA03
S03 CA04
D07 BA04
S01 BB01
R01 AD60
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kortyzol (łac. cortex – kora; łupina; skórka[2]), inaczej hydrokortyzonorganiczny związek chemiczny, naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy, główny przedstawiciel glikokortykosteroidów. Wywiera szeroki wpływ na metabolizm, bywa określany nazwą hormon stresu[3] na równi z adrenaliną.

Powstawanie Powstaje z 11-β-deoksykortyzolu przy udziale 11β-hydroksylazy[4] w warstwie pasmowatej kory.

Wydzielanie Podobnie jak ACTH, kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, na skutek czego jego stężenie w surowicy krwi jest najwyższe w godzinach rannych (150–700 nmol/l o godzinie 08:00), zaś najniższe w późnych godzinach wieczornych (30–120 nmol/l o godzinie 00:00)[5].

W organizmie znajduje się w równowadze z nieaktywnym kortyzonem. Jego poziom kontrolowany jest przez dehydrogenazę 11β-hydroksysteroidową typu 1 i typu 2[6]:

Równowaga kortyzol-kortyzon

Działanie Kortyzol ma działanie przeciwzapalne, zatrzymuje też sól w organizmie.

Kortyzol różni się od pozostałych hormonów steroidowych, takich jak hormony płciowe, tym, że zalicza się go do glikokortykoidów, czyli związków mających wpływ na poziom glukozy we krwi. Kortyzol powoduje zwiększanie jej stężenia we krwi, co jest wskazane w reakcji na stres, stąd jego nazwa potoczna – hormon stresowy. Kortyzol uwalnia też aminokwasy z tkanek peryferycznych, przyspiesza glukoneogenezę i hamuje tempo zużywania glukozy przez mięśnie szkieletowe, a wreszcie przyspiesza rozkład kwasów tłuszczowych do ciał ketonowych.

Przewlekły nadmiar kortyzolu we krwi prowadzi do charakterystycznego przemieszczenia się depozytów tkanki tłuszczowej (bawoli kark, twarz księżyc w pełni, otyłość brzuszna, chude kończyny), ścieńczenia skóry, powstania rozstępów o charakterystycznej-różowej barwie, trądziku oraz insulinooporności co stanowi obraz zespołu Cushinga (choroby Cushinga).

Niektóre nazwy handlowe hydrokortyzonu:

  • Hydrocortisonum
  • Corhydron
  • Ophticor
  • Cortef

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kortyzol – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych; Władysław Kopaliński
  3. HSD11B1 hydroxysteroid (11-beta) dehydrogenase 1. W: Entrez Gene [on-line]. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
  4. Anna A. Kasperlik-Załuska: Glikokortykosteroidy. W: Piotr Gajewski: Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych 2013. Medycyna Praktyczna, 2013, s. 1250. ISBN 978-83-7430-379-8.
  5. Andrzej Szutowicz, Anna Raszeja-Specht, (red.): Diagnostyka Laboratoryjna. T. I. Gdańsk: Gdański Uniwersytet Medyczny, 2009, s. 224. ISBN 978-83-602535-7-1.
  6. Jan Hintzpeter, Claudia Stapelfeld, Christine Loerz, Hans-Joerg Martin i inni. Green Tea and One of Its Constituents, Epigallocatechine-3-gallate, Are Potent Inhibitors of Human 11β-hydroxysteroid Dehydrogenase Type 1. „PLoS ONE”. 9 (1), s. e84468, 2014. doi:10.1371/journal.pone.0084468. PMID 24404164. PMC:PMC3880318. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.