Noradrenalina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Noradrenalina
Noradrenalina
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C8H11NO3
Masa molowa 169,18 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 51-41-2 (izomer L)
149-95-1 (izomer D)
138-65-8 (racemat)
329-56-6 (chlorowodorek)
108341-18-0 (winian)
PubChem 439260[3]
DrugBank DB00368[1]
Podobne związki
Pochodne metylowe N-metylo: adrenalina
α-metylo: metylonoradrenalina
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC C01 CA03

Noradrenalina, norepinefryna (łac. Norepinephrinum) – organiczny związek chemiczny z grupy katecholamin, hormon zwierzęcy, neuroprzekaźnik wydzielany w części rdzeniowej nadnerczy oraz w miejscu sinawym, zwykle razem z adrenaliną w sytuacjach powodujących stres.

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Noradrenalina jest silnym agonistą receptorów α–adrenergicznych, na receptory β1 działa z podobną siłą co adrenalina, natomiast względnie słabiej działa na receptory β2 (powinowactwo noradrenaliny do receptorów α jest około 9 razy większe niż do receptorów β[4]). Wywiera przez to złożone działanie fizjologiczne, szczególnie na układ krążenia. Norepinefryna wywołuje silny wzrost ciśnienia tętniczego zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego głównie w wyniku skurczu naczyń krwionośnych (zwłaszcza skóry, nerek a także mięśni szkieletowych i wątroby) i związanego z tym zwiększenia oporu obwodowego. Pomimo stymulacji receptorów β–adrenergicznych rytm serca ulega zwolnieniu wskutek odruchowego pobudzenia nerwu błędnego. Przepływ przez naczynia wieńcowe na ogół się zwiększa. Działanie metaboliczne noradrenaliny (uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych z adipocytów, glikogenoliza) oraz rozkurczające na mięśnie gładkie oskrzeli jest zbliżone do działań adrenaliny, jednak występują dopiero po dużych dawkach[5] (około 10–20-krotnie większych). Noradrenalina drażni również zakończenia nerwów współczulnych w jelitach krótkotrwale obniżając napięcie toniczne ich ścian i hamuje ruchy robaczkowe[6].

Noradrenalina jest głównym neuroprzekaźnikiem pozazwojowych włókien układu współczulnego[5] oraz niektórych neuronów pnia mózgu. Wewnątrz pnia mózgu noradrenalina produkowana jest w miejscu sinawym, które to reguluje stopień pobudzenia mózgu jak i funkcje automatyczne takie jak termoregulacja. Silny stres zaburza działanie miejsca sinawego.

W nadnerczach znajduje się lewoskrętny izomer norepinefryny. Syntetyczny izomer prawoskrętny działa biologicznie słabiej[6].

Farmakokinetyka[edytuj | edytuj kod]

Wychwyt zwrotny[edytuj | edytuj kod]

Wychwyt zwrotny jest dokonywany zarówno w mechanizmie presynaptycznym (wychwyt typu 1) lub przez nieneuronowe komórki z pobliża (wychwyt typu 2).

Porównanie wychwytu noradrenaliny
Wychwyt szybkość (nmol/g/min)[7] Km[7] swoistość[8] Miejsce Inne substraty[8]
Wychwyt typu 1 1,2 0,3 noradrenalina > adrenalina > izoprenalina presynaptycznie
Wychwyt typu 2 100 250 adrenalina > noradrenalina > izoprenalina błona komórkowa komórek nieneuronalnych[9]

Uwalnianie[edytuj | edytuj kod]

Czynniki modyfikujące uwalnianie:

Inhibitory uwalniania norepinefryny
Substancja[10] Receptor[10]
acetylocholina receptor muskarynowy
norepinefryna/epinefryna receptor α2
5-HT receptor 5-HT
adenozyna receptor P1
PGE receptor EP
histamina receptor H2
enkefaliny receptor δ
dopamina receptor D2
ATP receptor P2
Czynniki stymulujące uwalnianie noradrenaliny
Substancja[10] Receptor[10]
adrenalina receptor β2
angiotensyna II receptor AT1

Wskazania do stosowania[edytuj | edytuj kod]

Noradrenalinę stosuje się w groźnych stanach niedociśnienia tętniczego w celu przewrócenia jego prawidłowej wartości.

Przeciwwskazania[edytuj | edytuj kod]

W stanach zagrożenia życia nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do zastosowania noradrenaliny. W innych przypadkach są to:

Środki ostrożności[edytuj | edytuj kod]

  1. Noradrenalinę należy podawać wyłącznie pacjentom odpowiednio nawodnionym.
  2. W trakcie podawania zaleca się monitorowanie ciśnienia tętniczego aby uniknąć hipertensji.
  3. Należy kontrolować miejsce wkłucia, ponieważ norepinefyna podana poza naczynie może prowadzić do martwicy tkanek.
  4. Jeden z preparatów dostępnych na polskim rynku[11] zawiera pirosiarczyn sodu, który może powodować reakcje nadwrażliwości o przebiegu zbliżonym do reakcji anafilaktycznej lub o charakterze skurczu oskrzeli.
  5. Noradrenalina zastosowana u kobiet w ciąży może upośledzać przepływ łożyskowy oraz wywoływać bradykardię u płodu. Stosowanie w ciąży jest dopuszczalne tylko w przypadku jeśli w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu.
  6. Należy zwrócić uwagę na zmianę zabarwienia roztworu wynikającą z rozpadu noradrenaliny. Tylko bezbarwny roztwór nadaje się do podania.

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Stosowanie norepinefryny w czasie ogólnego znieczulenia cyklopropanem lub halotanem może prowadzić do wystąpienia poważnych zaburzeń rytmu serca. Noradrenalinę należy bardzo ostrożnie podawać pacjentom przyjmującym inhibitory monoaminooksydazy lub trójpierścieniowe leki przeciwdepresyne, ponieważ może wystąpić długotrwałe ciężkie nadciśnienie tętnicze.

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Może wystąpić nadmierne zwiększenie ciśnienia tętniczego, któremu może towarzyszyć bradykardia, ból głowy, obwodowe niedokrwienie tkanek, w tym zgorzel kończyn. Stosowanie z lekami zwiększającymi wrażliwość mięśnia sercowego może powodować zaburzenia rytmu serca, zwłaszcza u pacjentów z niedotlenieniem lub hiperkapnią. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zmniejszenie objętości osocza.

Dawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Preparaty zawierające norepinefrynę podaje się dożylnie we wlewie, po uprzednim rozcieńczeniu w 5% roztworze glukozy lub izotonicznym roztworze glukozy w soli fizjologicznej (mieszance pediatrycznej) poprzez wkłucie centralne. Dawki farmakopealne w przeliczeniu na chlorowodorek jak i winian noradrenaliny wynoszą odpowiednio:

Droga podania[12] Dawkowanie indywidualne (g/l)[12]
dożylnie (wlewy) 0,004 – 0,008

Przedawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Przedawkowanie może prowadzić do wystąpienia ciężkiego nadciśnienia tętniczego, odruchowej bradykardii, znacznego zwiększenia oporu obwodowego, zmniejszenia pojemności minutowej. Objawom tym może towarzyszyć nasilony ból głowy, światłowstręt, wymioty, ból zamostkowy, bladość, nadmierne wydzielanie potu. Należy w takim przypadku przerwać podawanie leku i zastosować odpowiednie leczenie objawowe.

Preparaty[edytuj | edytuj kod]

Dostępne w Polsce preparaty proste[11]:

  • Levonor – roztwór do infuzji 1 mg/ml

Dostępne w Polsce preparaty złożone[11]:

  • Lignocainum 2% c. noradrenalino 0,00125% WZF – (Noradrenalina + Lidokaina) roztwór do wstrzykiwań (0,025 + 20 mg)/ml
  • Xylonor 3% Noradrenaline – (Noradrenalina + Lidokaina) roztwór do wstrzykiwań (0,04 + 30 mg)/ml

Synteza chemiczna[13][edytuj | edytuj kod]

Synteza noradrenaliny składa się z trzech zasadniczych etapów:

  1. kondensacji pirokatechiny z kwasem chlorooctowym w obecności tlenochlorku fosforu
  2. amonolizy chloroacetopirokatechiny za pomocą urotropiny (reakcja Delépine'a)
  3. redukcji katalitycznej metyloaminoacetopirokatechiny wodorem używając czerni palladowej jako katalizatora


Synteza chemiczna noradrenaliny

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Noradrenalina – karta leku (DB00368) (ang.). DrugBank.
  2. Noradrenalina (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-03-09].
  3. Noradrenalina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Bolesława Arabska-Przedpełska, Halina Pawlicka: Współczesna endodoncja w praktyce. Łódź: Bestom DENTOnet.pl, 2011, s. 133. ISBN 978-83-927915-6-0.
  5. 5,0 5,1 Wojciech Kostowski, Zbigniew S. Herman: Farmakologia – podstawy farmakoterapii: podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Wyd. 3 poprawione i uzupełnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 1569. ISBN 8320033527.
  6. 6,0 6,1 J. Supniewski: Farmakologia. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1959, s. 1134.
  7. 7,0 7,1 Wartości dla serca szczura. Jeśli nie zaznaczono inaczej, wartości pochodzą z: Rang, H. P.: Farmacology. Edinburgh: Churchill Livingstone, 2003. ISBN 0-443-07145-4. Strona 167
  8. 8,0 8,1 Jeśli nie zaznaczono inaczej, wartości pochodzą z: Rang, H. P.: Farmacology. Edinburgh: Churchill Livingstone, 2003. ISBN 0-443-07145-4. Strona 167
  9. Rang, H. P.: Farmacology. Edinburgh: Churchill Livingstone, 2003. ISBN 0-443-07145-4. Strona 167
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Jeśli nie zaznaczono inaczej, wartości pochodzą z: Rang, H. P.: Farmacology. Edinburgh: Churchill Livingstone, 2003. ISBN 0-443-07145-4. Strona 129
  11. 11,0 11,1 11,2 Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2012-03-09]. (pol.)
  12. 12,0 12,1 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  13. L. Kuczyński: Technologia środków leczniczych. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1963, s. 503.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.