Gubernia warszawska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
warszawska
Варшавская губерния
Herb
Herb guberni warszawskiej
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Warszawa
Powierzchnia 16 862 km²
Populacja (1910)
• liczba ludności

2 553 600[1]
• gęstość 151 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Plan guberni warszawskiej
Liczba powiatów 14
Położenie na mapie Królestwa Polskiego
Położenie na mapie
Ziemia 52°13′59,9″N 21°01′00,1″E/52,233300 21,016700
Portal Portal Rosja
Herb guberni w latach 1845-1866

Gubernia warszawska (ros. Варшавская губерния) – była jedną z guberni Królestwa Polskiego; istniała w latach 1844–1917. Powierzchnia 14 562 km², ludność 1 983 689 mieszkańców (spis z 1897).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstała w roku 1844 z guberni mazowieckiej oraz kaliskiej, jej stolicą była Warszawa. W 1867 tereny guberni warszawskiej podzielono na mniejsze: nową gubernię warszawską i piotrkowską oraz znowu kaliską. W wyniku reformy z 1893 granice guberni rozszerzono o 2 powiaty z sąsiednich guberni.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gubernia warszawska dzieliła się pierwotnie na 13 powiatów (ros. уездов): błoński, gostyniński, górnokalwaryjski, grójecki, kutnowski, łowicki, nieszawski, nowomiński, radzymiński, skierniewicki, sochaczewski, warszawski i włocławski.

W 1879 zlikwidowano powiat góro-kalwaryjski włączając go do powiatu grójeckiego.

W 1893 do guberni włączono 2 nowe powiaty: płoński z guberni płockiej i pułtuski z guberni łomżyńskiej.

Podział administracyjny w 1907 (obowiązujący w latach z lat 1893-1912)
Powiat Miasto powiatowe Inne miejscowości
Gubernia warszawska
błoński POL Błonie COA.svg Błonie Grodzisk MazowieckiMszczonówNadarzynŻyrardów
gostyniński POL Gostynin COA.svg Gostynin GombinKiernoziaOsmolin
grójecki POL Grójec COA.svg Grójec BłędówCzerskGoszczynGóra KalwaryaMogielnicaPrzybyszewTarczynWarka
kutnowski POL Kutno COA 1.svg Kutno DąbrowiceKrośniewiceŻychlin
łowicki POL Łowicz COA.svg Łowicz BielawyBolimówSobota
nieszawski POL Nieszawa COA.svg Nieszawa OsięcinyPiotrkowoRaciążekRadziejówSłużewo
nowomiński POL Mińsk Mazowiecki COA.svg Nowomińsk CegłówKałuszynKarczewKołbielLatowiczSiennica
płoński POL Płońsk COA.svg Płońsk CzerwińskNowe MiastoSochocinZakroczym
pułtuski POL Pułtusk COA.svg Pułtusk NasielskSerockWyszków
radzymiński POL Radzymin COA.svg Radzymin DobreJadówKamieńczyk
skierniewicki POL Skierniewice COA.svg Skierniewice KowiesySłupia
sochaczewski POL Sochaczew COA.svg Sochaczew GłuskIłów
warszawski POL Warszawa COA.svg Warszawa NowogieorgiewskNowy DwórOkoniewPiaseczno
włocławski POL Włocławek COA.svg Włocławek Brześć KujawskiChodeczKowalLubieńLubraniecPrzedecz

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Guzik urzędnika guberni warszawskiej

Według spisu 1897 ludność guberni wynosiła 1 983 689 ludzi (983 895 mężczyzn i 949 794 kobiet), z czego w miastach – 40% ludności. Polacy stanowili – 73%, Żydzi – 16%, Rosjanie – 5,5%; Niemcy – 4%. Wśród Polaków wyróżniano tu grupy etniczne takie jak: Kurpie, Mazurzy, Wielkopolanie i Kujawiacy.

W 1888 w guberni działało 31 cerkwi prawosławnych, 333 świątynie rzymskokatolickie, 220 synagog, duża ilość zborów luterańskich i 1 meczet.

W 1887 szkolnictwo w guberni reprezentowały: 1 uniwersytet (1254 uczniów), 7 gimnazjów męskich (2565 uczniów), 2 męskie progimnazja (531 uczniów), 3 szkoły realne (1075 uczniów), 1 seminarium duchowne (102 uczniów), 4 gimnazja żeńskie (1537 uczennic), 2 żeńskie progimnazja (293 uczennic), 1 instytut imperatorowej Marii (252 uczniów), kilka szkół zawodowych i duża ilość szkół niższych i podstawowych, także żydowskich.

Gubernia posiadała główne źródła dochodów z przemysłu i rolnictwa, posiadając dobrze rozwinięty handel i rzemiosło. Miastem skupiającym największą ilość wolnych zawodów była Warszawa.

Na terytorium guberni w 1900 roku działało ok. 500 fabryk i warsztatów, dających zatrudnienie dla 35 000 ludzi. Dominował tu przemysł cukrowniczy, budowy maszyn, skórzany, obróbka drewna i wyrób mebli, chemiczny, metalurgiczny i inne.

Najbardziej urodzajne powiaty guberni to warszawski, gostyniński i włocławski, gdzie w razie nieurodzaju nie brakowało żywności. Wśród upraw dominowały żyto, pszenica ozima, jęczmień, gryka i ziemniaki. Inwentarz wiejski w 1887 wynosił: koni – 111,7 tys., rogacizny – 378 tys., owiec – 600 tys. i świń – 114 tys. sztuk.

Przypisy

  1. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, 2005, s. 18. ISBN 8387954667.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]