Gubernia taurydzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
taurydzka
Таври́ческая губе́рния
Herb
Herb guberni taurydzkiej
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Symferopol
Populacja (1897)
• liczba ludności

1 447 790[1]
Szczegółowy podział administracyjny
Plan guberni taurydzkiej
Liczba ujezdów 10
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Portal Rosja
Gubernia taurydzka na tle granic współczesnej Ukrainy
Mapa etnograficzna guberni taurydzkiej według spisu 1897

Gubernia taurydzka (ros. Таврическая губерния) – gubernia Imperium Rosyjskiego odpowiadająca ziemiom historycznego Chanatu Krymskiego, obejmująca tereny dzisiejszej południowej Ukrainy (w tym Republiki Autonomicznej Krymu), istniejąca w latach 1802-1921. Jej stolicą był Symferopol. Graniczyła od północnego zachodu z gubernią chersońską, od północy i północnego wschodu z gubernią katerynosławską, z pozostałych stron oblana wodami Morza Czarnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Utworzona ukazem cara Aleksandra I z 8 października?/20 października 1802[2]. Powstała z podziału guberni noworosyjskiej na trzy gubernie: taurydzką, katerynosławską i chersońską. W maju 1803 roku w Symferopolu otwarto siedzibę władz gubernialnych oraz innych urzędów administracji[3]. W latach 1802-1873 gubernia podlegała pod generał-gubernatorstwo noworosyjskie[3]. Faktycznie przestała funkcjonować w momencie rozkładu Imperium Rosyjskiego po rewolucji lutowej, a następnie w wyniku powstawania na tym obszarze nowych państw (m.in Ukraińskiej Republiki Ludowej, Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Rad, Krymskiej Republiki Ludowej, Radzieckiej Socjalistycznej Republiki Taurydy) i rosyjskiej wojny domowej[4][5]. Ostatecznie została podzielona pomiędzy USRR (część północna) a RFSRR (Krym). Formalnie istniała do 1921 roku, gdy część włączona administracyjnie do RFSRR została zastąpiona przez Krymską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1897 roku gubernię taurydzką zamieszkiwało 1 447 790 mieszkańców[1][7]. Respondenci zadeklarowali następujący język ojczysty:

Liczba mężczyzn wyniosła 762 804, a liczba kobiet 684 986[8].

Ludność w ujezdach według deklarowanego języka ojczystego 1897[9][edytuj | edytuj kod]

Ujezd Ukraińcy Rosjanie Tatarzy Niemcy Żydzi Bułgarzy Grecy Ormianie Polacy
Gubernia łącznie 42,2 % 27,9 % 13,6 % 5,4 % 3,8 % 2,8 % 1,2 %
Berdiański 58,8 % 18,1 % 7,8 % 2,9 % 10,4 %
Dnieprowski 73,6 % 19,9 % 1,3 % 3,0 %
Eupatoryjski 21,1 % 17,6 % 42,7 % 12,0 % 2,5 % 1,6 %
Kercz-Jenikale
(gradonaczalstwo)
16,1 % 55,8 % 5,9 % 10,1 % 4,6 % 1,6 % 2,0 %
Melitopolski 54,9 % 32,8 % 5,2 % 4,2 %
Perekopski 22,0 % 22,8 % 23,9 % 22,8 % 2,6 % 1,2 %
Sewastopol
(gradonaczalstwo)
13,1 % 62,8 % 3,3 % 1,6 % 6,4 % 5,0 % 4,9 %
Symferopolski 7,1 % 30,2 % 44,4 % 4,1 % 6,5 % 1,0 % 1,7 % 2,1 % 1,2 %
Teodozyjski 11,5 % 30,2 % 38,3 % 4,2 % 2,5 % 5,0 % 4,0 % 2,1 %
Jałtański 2,8 % 27,1 % 59,0 % 1,3 % 5,4 %

W ujezdach kontynentalnych guberni (berdiański, melitopolski, dnieprowski) dominowali Ukraińcy, przed Rosjanami. W ujezdach Krymu (symferopolski, eupatoryjski, jałtański, teodozyjski) dominowali Tatarzy przed Rosjanami, w ujeździe perekopskim u nasady półwyspu istniała równowaga czterech narodowości (Tatarzy, Rosjanie, Ukraińcy, Niemcy), w gradonaczalstwach (miastach wydzielonych) Sewastopol i Kercz-Jenikale zdecydowaną większość stanowili Rosjanie, którzy dominowali również w miastach guberni.

Ludność guberni według wyznań[edytuj | edytuj kod]

W 1905 roku liczba mieszkańców wynosiła 1 602 700[7].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W 1803 roku dzieliła się na siedem ujezdów (powiatów), których liczba następnie wzrosła do dziesięciu[10]. W 1820 roku ujezd tmutarakański został wyłączony spod zarządu guberni. W 1838 roku utworzono ujezd jałtański, a w 1843 roku berdiański. Na początku XX wieku podział administracyjny guberni taurydzkiej wyglądał następująco:

Lp. Ujezd Stolica Powierzchnia (wiorst) Ludność[1][4]
1. Berdiański Berdiańsk 7 702,0 304 718
2. Dnieprowski Oleszek 11 470,5 212 241
3. Eupatoryjski Eupatoria 5 040,2 63 211
4. Melitopolski Melitopol 11 639,7 384 239
5. Perekopski Perekop 5 111,9 51 393
6. Symferopolski Symferopol 4 153,9 141 717
7. Teodozyjski Teodozja 6 060,3 115 858
8. Jałtański Jałta 1 465,0 73 260
9. Kerczeński (miejski) Kercz 143,9 43 698
10. Sewastopolski (miejski) Sewastopol 266,4 57 455

Gubernatorzy taurydzcy[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Imię i nazwisko Ranga
13.12.1802 - 02.08.1803 Grigorij Miłoradowicz Tajny radca
26.12.1803 - 28.10.1807 Dmitrij Miertwago Rzeczywisty radca stanu
02.11.1807 - 20.07.1816 Andriej Borozdin Generał lejtnant
20.07.1816 - 28.12.1819 Aleksandr Ławinski Rzeczywisty radca stanu
28.12.1819 - 19.04.1821 Aleksandr Baranow Rzeczywisty radca stanu
25.02.1822 - 16.10.1823 Nikołaj Perowski Rzeczywisty radca stanu
16.10.1823 - 11.04.1829 Dmitrij Naryszkin Rzeczywisty radca stanu
17.04.1829 - 13.02.1837 Aleksandr Kaznaczejew Tajny radca
22.02.1837 - 19.01.1843 Matwiej Muromcow Rzeczywisty radca stanu
19.01.1843 - 22.01.1845 Wiktor Rosławec Rzeczywisty radca stanu
22.01.1845 - 11.11.1854 Władimir Pestel Generał major, generał lejtnant
11.11.1854 - 25.05.1856 Nikołaj Adlerberg Hrabia, generał major
10.07.1856 - 19.01.1871 Nikołaj Żukowski Generał lejtnant
19.01.1871 - 25.06.1873 Aleksandr Rejtern Generał major
21.07.1873 - 22.11.1881 Aleksandr Kawielin Generał major, generał lejtnant
22.11.1881 - 30.12.1889 Andriej Wsiewołożski Rzeczywisty radca stanu
30.12.1889 - 19.12.1901 Piotr Łazariew Stallmeister
01.02.1902 - 01.05.1905 Władimir Trepow Rzeczywisty radca stanu
29.12.1905 - 02.05.1911 Wasilij Nowicki Radca kolegialny
02.05.1911 - 1913 Piotr Apraksin Hrabia, zeremonienmeister
1913 - 1915 Nikolaj Ławrinowski Radca stanu
1915 - 1917 Aleksandr Kniażewicz Generał major

Bibliografia,literatura, linki[edytuj | edytuj kod]

  • Таврі́йська губе́рнія w: Енциклопедія історії України: Т. 10. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2013, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy