Gubernia taurydzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
taurydzka
Таври́ческая губе́рния
Herb
Herb guberni taurydzkiej
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Symferopol
Populacja (1897)
• liczba ludności

1 447 790[1]
Szczegółowy podział administracyjny
Plan guberni taurydzkiej
Liczba ujezdów 10
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Ziemia 44°56′53,0″N 34°06′15,0″E/44,948056 34,104167Na mapach: 44°56′53,0″N 34°06′15,0″E/44,948056 34,104167
Portal Portal Rosja
Gubernia taurydzka na tle granic współczesnej Ukrainy
Mapa etnograficzna guberni taurydzkiej według spisu 1897

Gubernia taurydzka (ros. Таврическая губерния) – gubernia Imperium Rosyjskiego odpowiadająca ziemiom historycznego Chanatu Krymskiego, obejmująca tereny dzisiejszej południowej Ukrainy (w tym Republiki Autonomicznej Krymu), istniejąca w latach 1802-1921. Jej stolicą był Symferopol. Graniczyła od północnego zachodu z gubernią chersońską, od północy i północnego wschodu z gubernią katerynosławską, z pozostałych stron oblana wodami Morza Czarnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Utworzona ukazem cara Aleksandra I z 8 października?/20 października 1802[2]. Powstała z podziału guberni noworosyjskiej na trzy gubernie: taurydzką, katerynosławską i chersońską. W maju 1803 roku w Symferopolu otwarto siedzibę władz gubernialnych oraz innych urzędów administracji[3]. W latach 1802-1873 gubernia podlegała pod generał-gubernatorstwo noworosyjskie[3]. Faktycznie przestała funkcjonować w momencie rozkładu Imperium Rosyjskiego po rewolucji lutowej, a następnie w wyniku powstawania na tym obszarze nowych państw (m.in Ukraińskiej Republiki Ludowej, Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Rad, Krymskiej Republiki Ludowej, Radzieckiej Socjalistycznej Republiki Taurydy) i rosyjskiej wojny domowej[4][5]. Ostatecznie została podzielona pomiędzy USRR (część północna) a RFSRR (Krym). Formalnie istniała do 1921 roku, gdy część włączona administracyjnie do RFSRR została zastąpiona przez Krymską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1897 roku gubernię taurydzką zamieszkiwało 1 447 790 mieszkańców[1][7]. Respondenci zadeklarowali następujący język ojczysty:

Liczba mężczyzn wyniosła 762 804, a liczba kobiet 684 986[8].

Ludność w ujezdach według deklarowanego języka ojczystego 1897[9][edytuj | edytuj kod]

Ujezd Ukraińcy Rosjanie Tatarzy Niemcy Żydzi Bułgarzy Grecy Ormianie Polacy
Gubernia łącznie 42,2 % 27,9 % 13,6 % 5,4 % 3,8 % 2,8 % 1,2 %
Berdiański 58,8 % 18,1 % 7,8 % 2,9 % 10,4 %
Dnieprowski 73,6 % 19,9 % 1,3 % 3,0 %
Eupatoryjski 21,1 % 17,6 % 42,7 % 12,0 % 2,5 % 1,6 %
Kercz-Jenikale
(gradonaczalstwo)
16,1 % 55,8 % 5,9 % 10,1 % 4,6 % 1,6 % 2,0 %
Melitopolski 54,9 % 32,8 % 5,2 % 4,2 %
Perekopski 22,0 % 22,8 % 23,9 % 22,8 % 2,6 % 1,2 %
Sewastopol
(gradonaczalstwo)
13,1 % 62,8 % 3,3 % 1,6 % 6,4 % 5,0 % 4,9 %
Symferopolski 7,1 % 30,2 % 44,4 % 4,1 % 6,5 % 1,0 % 1,7 % 2,1 % 1,2 %
Teodozyjski 11,5 % 30,2 % 38,3 % 4,2 % 2,5 % 5,0 % 4,0 % 2,1 %
Jałtański 2,8 % 27,1 % 59,0 % 1,3 % 5,4 %

W ujezdach kontynentalnych guberni (berdiański, melitopolski, dnieprowski) dominowali Ukraińcy, przed Rosjanami. W ujezdach Krymu (symferopolski, eupatoryjski, jałtański, teodozyjski) dominowali Tatarzy przed Rosjanami, w ujeździe perekopskim u nasady półwyspu istniała równowaga czterech narodowości (Tatarzy, Rosjanie, Ukraińcy, Niemcy), w gradonaczalstwach (miastach wydzielonych) Sewastopol i Kercz-Jenikale zdecydowaną większość stanowili Rosjanie, którzy dominowali również w miastach guberni.

Ludność guberni według wyznań[edytuj | edytuj kod]

W 1905 roku liczba mieszkańców wynosiła 1 602 700[7].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W 1803 roku dzieliła się na siedem ujezdów (powiatów), których liczba następnie wzrosła do dziesięciu[10]. W 1820 roku ujezd tmutarakański został wyłączony spod zarządu guberni. W 1838 roku utworzono ujezd jałtański, a w 1843 roku berdiański. Na początku XX wieku podział administracyjny guberni taurydzkiej wyglądał następująco:

Lp. Ujezd Stolica Powierzchnia (wiorst) Ludność[1][4]
1. Berdiański Berdiańsk 7 702,0 304 718
2. Dnieprowski Oleszek 11 470,5 212 241
3. Eupatoryjski Eupatoria 5 040,2 63 211
4. Melitopolski Melitopol 11 639,7 384 239
5. Perekopski Perekop 5 111,9 51 393
6. Symferopolski Symferopol 4 153,9 141 717
7. Teodozyjski Teodozja 6 060,3 115 858
8. Jałtański Jałta 1 465,0 73 260
9. Kerczeński (miejski) Kercz 143,9 43 698
10. Sewastopolski (miejski) Sewastopol 266,4 57 455

Gubernatorzy taurydzcy[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Imię i nazwisko Ranga
13.12.1802 - 02.08.1803 Grigorij Miłoradowicz Tajny radca
26.12.1803 - 28.10.1807 Dmitrij Miertwago Rzeczywisty radca stanu
02.11.1807 - 20.07.1816 Andriej Borozdin Generał lejtnant
20.07.1816 - 28.12.1819 Aleksandr Ławinski Rzeczywisty radca stanu
28.12.1819 - 19.04.1821 Aleksandr Baranow Rzeczywisty radca stanu
25.02.1822 - 16.10.1823 Nikołaj Perowski Rzeczywisty radca stanu
16.10.1823 - 11.04.1829 Dmitrij Naryszkin Rzeczywisty radca stanu
17.04.1829 - 13.02.1837 Aleksandr Kaznaczejew Tajny radca
22.02.1837 - 19.01.1843 Matwiej Muromcow Rzeczywisty radca stanu
19.01.1843 - 22.01.1845 Wiktor Rosławec Rzeczywisty radca stanu
22.01.1845 - 11.11.1854 Władimir Pestel Generał major, generał lejtnant
11.11.1854 - 25.05.1856 Nikołaj Adlerberg Hrabia, generał major
10.07.1856 - 19.01.1871 Nikołaj Żukowski Generał lejtnant
19.01.1871 - 25.06.1873 Aleksandr Rejtern Generał major
21.07.1873 - 22.11.1881 Aleksandr Kawielin Generał major, generał lejtnant
22.11.1881 - 30.12.1889 Andriej Wsiewołożski Rzeczywisty radca stanu
30.12.1889 - 19.12.1901 Piotr Łazariew Stallmeister
01.02.1902 - 01.05.1905 Władimir Trepow Rzeczywisty radca stanu
29.12.1905 - 02.05.1911 Wasilij Nowicki Radca kolegialny
02.05.1911 - 1913 Piotr Apraksin Hrabia, zeremonienmeister
1913 - 1915 Nikolaj Ławrinowski Radca stanu
1915 - 1917 Aleksandr Kniażewicz Generał major

Bibliografia,literatura, linki[edytuj | edytuj kod]

  • Таврі́йська губе́рнія w: Енциклопедія історії України: Т. 10. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2013, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy