Arsenał Królewski we Lwowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arsenał Królewski we Lwowie
Arsenał Królewski we Lwowie
Państwo  Ukraina
Miejscowość Lwów
Adres Podwale 13
Typ budynku arsenał
Styl architektoniczny renesans
Architekt Paweł Grodzicki
Kondygnacje 2
Rozpoczęcie budowy 1638
Ukończenie budowy 1646
Położenie na mapie Lwowa
Mapa lokalizacyjna Lwowa
Arsenał Królewski we Lwowie
Arsenał Królewski we Lwowie
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Arsenał Królewski we Lwowie
Arsenał Królewski we Lwowie
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Arsenał Królewski we Lwowie
Arsenał Królewski we Lwowie
Ziemia49°50′33,72″N 24°02′05,27″E/49,842700 24,034797

Arsenał Królewski we Lwowiearsenał we Lwowie, położony przy ul. Podwale 13 (ukr. вул. Підвальна, 13).

Historia arsenału[edytuj]

Arsenal został zbudowany w sąsiedztwie wschodniego odcinka murów obronnych z inicjatywy króla Władysława IV Wazy (stąd jego nazwa) oraz hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego. Powstanie arsenału było podyktowane potrzebami militarnymi w związku ze zbliżającą się wojną z Turcją – miał on być magazynem amunicji. Pracami kierował w latach 1638-1646 generał artylerii koronnej, inżynier-fortyfikator, topograf i komendant twierdzy lwowskiej w jednej osobie, Paweł Grodzicki.

W latach 1768-1770 w budynku arsenału więziono hajdamaków, przywódców ukraińskiego powstania tzw. Koliwszczyzny.

Po zajęciu Lwowa przez Austriaków w wyniku pierwszego rozbioru Polski i w następstwie reform józefińskich przeprowadzonych przez cesarza Austrii Józefa II w arsenale zamieszkali zakonnicy z likwidowanych zgromadzeń zakonnych.

W 1908 w budynku arsenału założono Archiwum Państwowe, gromadzące akta urzędowe zaboru austriackiego a później odrodzonej Polski. Archiwum z jednej strony gromadziło materiały wszystkich działów administracji państwowej i służyło urzędom, z drugiej obejmowało materiały odnoszące się do czasów nowszych.

Architektura arsenału[edytuj]

Budynek szczęśliwie ominęły zawieruchy dziejowe i dlatego przetrwał, praktycznie nie uszkodzony, do chwili obecnej. Składa się on z dwukondygnacyjnego budynku głównego i dwóch krótkich skrzydeł bocznych, tworzących dziedziniec oddzielony od ulicy murem.

Wytworna architektura budowli, wzniesionej z ciosów kamiennych i z cegły w stylu barokwym, nawiązywała do stylu wazowskiego, charakterystycznego dla rezydencji królewskich i magnackich XVII w. jak Zamek Królewski w Warszawie, Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach czy pałac Koniecpolskiego w Podhorcach.

Najcenniejszym architektonicznie elementem budowli jest trzykondygnacyjna fasada południowa, której przywrócono reprezentacyjny wygląd w trakcie restauracji w 1954. Na jej parterze jest ulokowana arkadowa brama wjazdowa z portalem zdobionym blokami kamiennymi i lufami dwóch kamiennych armat. Pierwsze piętro stanowi otwarta loggia arkadowa z balustradami i pilastrami na filarach międzyarkadowych a drugie – barokowy fronton ze wspartym na konsolach balkonem, zdobny w pinakle i spływy wolutowe. Fasadę zdobił kiedyś herb Wazów (Snopki) – usunięty przez władze komunistyczne po 1945.

Budynek posiada też drugi ozdobny portal na dziedzińcu, ujęty boniowanymi pilastrami, belkowaniem z fryzem tryglifowym oraz rozbudowanymi spływami wolutowymi z motywami małżowinowo-chrząstkowymi. Portal był zwieńczony niegdyś metalową figurą św. Michała Archanioła walczącego z diabłem, pochodzącą z 1639 i znajdującą się obecnie w Arsenale Miejskim.

W budynku Arsenału Królewskiego mieści się obecnie obwodowe muzeum historyczne.

Na placyku przed Arsenałem Królewskim odsłonięto zachowane fragmenty przyziemia dawnych zewnętrznych obwarowań miejskich, tzw. muru niskiego i jednej z baszt. W 1977 ustawiono na nim również pomnik Iwana Fedorowa, pierwszego drukarza ksiąg cyrylicą we Lwowie.

Bibliografia[edytuj]

  • Ryszard Chanas, Janusz Czerwiński, Lwów, Przewodnik turystyczny, wyd. Ossolineum 1992, Wrocław, ​ISBN 83-04-03913-3
  • Bartłomiej Kaczorowski, Zabytki starego Lwowa, wyd. Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1990, ​ISBN 83-85083-02-2
  • Aleksander Medyński, Lwów. Przewodnik dla zwiedzających miasto, wyd. nakładem autora, Lwów 1937
  • Przemysław Włodek, Adam Kulewski, Lwów. Przewodnik. Oficyna Wydawnicza ”Rewasz” 2006, Pruszków, ​ISBN 83-89188-53-8
  • Grzegorz Rąkowski, LWÓW. Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej. Część IV, wyd. Oficyna Wydawnicza „Rewasz” 2008, Pruszków, ​ISBN 978-83-89188-70-0