Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Церква святого Миколая
cerkiew parafialna
Ilustracja
Państwo  Ukraina
Miejscowość Lwów
Wyznanie prawosławne
Kościół Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny[potrzebny przypis]
Wezwanie w. Mikołaj
Położenie na mapie Lwowa
Mapa lokalizacyjna Lwowa
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Cerkiew św. Mikołaja we Lwowie
Ziemia49°50′50″N 24°01′44″E/49,847222 24,028889

Cerkiew św. Mikołaja – jedna z najstarszych świątyń we Lwowie, położona przy ulicy Bohdana Chmielnickiego 28a (dawniej Żółkiewska), w dzielnicy Podzamcze, w rejonie szewczenkowskim.

Historia[edytuj]

Przyjęcie za patrona cerkwi św. Mikołaja, który jest patronem kupców, a także lokalizacja w pobliżu najstarszego rynku sugerują, że fundatorami świątyni byli dawni lwowscy kupcy. Istnieją jednak historyczne przesłanki, według których budynek należał do dworu książęcego i był miejscem spoczynku ówczesnych książąt. Jej ówczesna lokalizacja wyznaczała ośrodek życia politycznego i publicznego w średniowiecznym mieście, ponadto cerkiew posiadała liczne przywileje nadane przez dwór książęcy.

Została zbudowana pomiędzy 1264 a 1340, zachował się zapis z 1292 potwierdzający nadanie ziemi przez księcia Lwa. Historycy wiążą tę datę z prawdopodobnym zakończeniem budowy. W 1544 istniało przy cerkwi Bractwo św. Mikołaja, w 1623 wybuchł w świątyni pożar. Odbudowa miała miejsce pod koniec XVII wieku, dobudowano wówczas babiniec, który wpłynął na wygląd budowli. W 1700 prawosławna dotąd cerkiew przeszła na własność Kościoła unickiego.

W 1776 dokonali pierwszej poważnej przebudowy obejmującej zakrystię, świątynia otrzymała wówczas rokokowy wystrój. Kolejny pożar miał miejsce w 1788, spłonął wówczas kryty gontem dach, kopuła oraz dzwonnica nad kruchtą. Odbudowa miała miejsce w 1800, przebudowano wówczas dach umieszczając na nim dwie kopuły, nad nawą główną i nad apsydą. Fasada została ozdobiona pilastrami.

W 1946 władze sowieckie przekazały cerkiew Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego na mocy postanowień pseudosoboru lwowskiego, na którym Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego dokonał "dobrowolnej samolikwidacji". W 1989 została ona zwrócona restytuowanej Cerkwi greckokatolickiej[potrzebny przypis].

Architektura[edytuj]

Ikonostas

Świątynia posiada oryginalny plan w kształcie krzyża greckiego z kwadratową nawą główną oraz skierowanym ku wschodowi prezbiterium, które ma postać dużej apsydy. Od zachodu znajduje się rozległy przedsionek. Od północy i południa znajdują się dwie kaplice, które również posiadają półkoliste absydy. Elewacja nie posiada zdobień z wyjątkiem babińca, gdzie w 1924 dodano pilastry i malowidła Petra Chołodnego.

Nad nawą i apsydą znajdują się typowe dla ukraińskiej architektury sakralnej kopuły zwieńczonymi hełmami. Układ przestrzenny wnętrza jest bardzo podobny do rozplanowania wielu cerkwi na Rusi Kijowskiej oraz ma odniesienie do architektury spotykanej u południowych Słowian. Z budowli XIII-wiecznej zachowały się fundamenty pod najstarszą częścią świątyni, dolna część kamiennych murów apsydy i nawy, a w ściany zostały wmurowane pochodzące z tamtego okresu ociosane bloki białego wapienia. Zastosowanie wapiennych bloków było powszechne przy budowie świątyń w XII-XIII wieku na terenach Rusi Halicko-Wołyńskiej. Pewne elementy zastosowane w późniejszych czasach pochodzą z tradycyjnego budownictwa ormiańskiego i bałkańskiego. Połączenie bizantyjsko-ruskich cech budownictwa nadały cerkwi oryginalny styl, który nawiązuje do budowli tworzonych w starożytnej Grecji. Wykopaliska archeologiczne pozwoliły stwierdzić, że pierwotna świątynia powstała na dawnym cmentarzu, co pozwala przypuszczać, że prawdopodobnie stała tu wcześniejsza drewniana budowla, być może kościół.

Z zabytków ruchomych do czasów obecnych zachowały się dwie stare ikony. Pierwsza z nich przedstawia św. Teodora Tyrona, jest datowana na XVIII wiek, a pochodzi ze zburzonej świątyni, która znajdowała się w pobliżu. Drugą jest ikona Matki Bożej z pierwszej połowy XVII wieku i została napisana w stylu zbliżonym do szkoły Fedora Seńkowicza. Obecny ikonostas powstał w latach 1947-1949, dziesięć lat później wykonano współczesne malowidła ścienne.

Bibliografia[edytuj]

  • Grzegorz Rąkowski: LWÓW. Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej. Część IV. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2008, s. 229. ISBN 978-83-89188-70-8.
  • Przemysław Włodek, Adam Kulewski: Lwów. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2006, s. 357–358. ISBN 83-89188-53-8.
  • Ryszard Chanas, Janusz Czerwiński: Lwów, Przewodnik turystyczny. Wrocław: Ossolineum, 1992, s. 111–112. ISBN 83-04-03913-3.
  • Adam Dylewski: Lwów, miasto marzeń. Warszawa: Mediaprofit, 2006, s. 139. ISBN 978-83-60174-94-4.
  • Центр міської історії Центрально-Східної Європи: Церква св. Миколая (ukr.). www.lvivcenter.org. [dostęp 2014-07-26].