Drużynowe mistrzostwa Polski na żużlu
 2026 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Oficjalny skrót |
DMP |
| Dyscyplina | |
| Data założenia |
1948 |
| Założyciel | |
| Partner TV |
Canal+ (SE, 2SE) |
| Rozgrywki | |
| Liczba drużyn | |
| Zwycięzcy | |
| Pierwszy zwycięzca | |
| Obecny zwycięzca | |
| Najwięcej zwycięstw |
Unia Leszno (18)[a] |
| Strona internetowa | |
Reprezentowane obecnie (2026)
Reprezentowane w przeszłości
Reprezentowane obecnie (2026) Reprezentowane w przeszłościDrużynowe mistrzostwa Polski na żużlu – polskie rozgrywki ligowe w sporcie żużlowym, organizowane od 1948 r. na torach klasycznych, w latach 1948–2006 przez Główną Komisję Sportu Żużlowego (część Polskiego Związku Motorowego), a od 2007 przez Ekstraligę Żużlową, w których udział biorą drużyny klubowe. System rozgrywek wielokrotnie ulegał zmianom.
Najwyższa klasa rozgrywkowa – Speedway Ekstraliga (do 1999 r. – I liga, do 2006 r. – Ekstraliga) została przekształcona z ligi klubów-stowarzyszeń w profesjonalną ligę sportowych spółek akcyjnych.
Od sezonu 2024 rozgrywki drugiego poziomu noszą nazwę Speedway 2. Ekstraliga (do 1999 r. – II liga, do 2023 r. – I liga), natomiast rozgrywki trzeciego szczebla – Krajowa Liga Żużlowa (w latach 1957–1959 – III liga, a w latach 2000–2023 – II liga). Od sezonu 2024 drugim poziomem rozgrywek zarządza EŻ (wcześniej PZM). Najniższa klasa rozgrywkowa zarządzana jest przez PZM.
Zasady
[edytuj | edytuj kod]Rozgrywki podzielone są na trzy ligi. Najwyższą z nich jest Speedway Ekstraliga, a niższe klasy to Speedway 2. Ekstraliga i Krajowa Liga Żużlowa. Mecze w pierwszej części sezonu, nazywanej fazą zasadniczą, rozgrywa się systemem „każdy z każdym”, raz na własnym torze i raz na wyjeździe. Następnie przeprowadzana jest faza finałowa, po której ustala się ostateczną kolejność zespołów. Za zwycięstwo drużynie przyznaje się 2 punkty w tabeli, za remis – 1. Ponadto od 2005 r. przyznaje się dodatkowy punkt za lepszy bilans punktów w dwumeczu (tzw. bonus).
Ostatnie zespoły w końcowej tabeli Ekstraligi i 2. Ekstraligi zostają zdegradowane do niższych lig, a przedostatni zespół Ekstraligi bierze udział w meczach barażowych z drugimi zespołem 2. Ekstraligi. Pierwsze zespoły 2. Ekstraligi i KLŻ awansują do wyższych lig. Z kolei pierwszy zespół Ekstraligi uzyskuje tytuł Drużynowego Mistrza Polski.
Mecz ligowy składa się z 15 wyścigów, zwanych biegami. W każdym biegu uczestniczy czterech zawodników, po dwóch z jednej drużyny. Zawodnicy gospodarzy przez cały mecz startują w kaskach czerwonych i niebieskich, a zawodnicy gości w białych i żółtych. Wykonują oni cztery okrążenia ze wspólnego startu. Zwycięzca otrzymuje 3 punkty, drugi zawodnik 2, trzeci 1 pkt, a zawodnik, który biegu nie ukończy lub dotrze na metę ostatni, pozostaje bez punktu. Punkty wszystkich zawodników danej drużyny trafiają na wspólne konto. Składy pierwszych trzynastu biegów są ustalane na podstawie specjalnej tabeli biegowej. Czternasty i piętnasty bieg są nominowane – obsady tych wyścigów ustalają i przekazują po zakończeniu trzynastego biegu sędziemu zawodów uprawnione do tego osoby: trenerzy lub kierownicy drużyn. Ponadto gdy zespół przegrywa co najmniej sześcioma punktami może skorzystać z rezerwy taktycznej, to znaczy może zmienić zawodnika w którymś biegu. W latach 2007–2009 (w Ekstralidze do 2008 r.) zespół przegrywający przynajmniej dziesięcioma punktami mógł raz w meczu skorzystać ze złotej rezerwy taktycznej, tzw. jokera (którego punkty były liczone podwójnie), jednak już w następnym sezonie wycofano się z pomysłu wprowadzania złotej rezerwy.
Od sezonu 2006 w drużynach ligowych (oraz na inne zawody, m.in. MPPK, DMPJ) występować mogą zawodnicy obcokrajowi bez dotychczasowych ograniczeń, na identycznych zasadach jak zawodnicy krajowi. Zakaz zatrudniania zawodników z cyklu Grand Prix w niższych ligach zniesiono od 2007. Wcześniej obcokrajowcy startować mogli tylko w meczach ligowych, jeden lub dwóch w drużynie (w zależności od szczegółowych zasad w danym roku). Nie mogli pełnić roli zawodnika młodzieżowego, a liczba zakontraktowanych obcokrajowców była ściśle ograniczona. Od sezonu 2011 w Ekstralidze, a w niższych ligach od 2012 zawodnicy zagraniczni nie mogą jeździć na pozycjach juniorskich (od sezonu 2022 w KLŻ jednym z młodzieżowców może być zawodnik zagraniczny).
W składzie drużyny znajduje się siedmiu zawodników oraz jeden rezerwowy (rolę tę może pełnić jedynie zawodnik do 23. lat). W składzie każdej drużyny musi znajdować się minimum czterech żużlowców narodowości polskiej, w tym dwóch zawodników młodzieżowych tj. zawodników do lat 21 (od sezonu 2022 w KLŻ jednym z młodzieżowców może być zawodnik zagraniczny[1]). Ponadto w sezonie 2021 wprowadzono przepis o obowiązku posiadania na pozycjach seniorskich minimum jednego zawodnika do lat 24[2]. Po roku wycofano tę zasadę dla klubów II ligi.
Zespoły
[edytuj | edytuj kod]Na przestrzeni lat liczba zespołów i miasta ich pochodzenia zmieniały się nieznacznie. Najwięcej zespołów występowało w lidze w jej początkach, gdy nie było jeszcze konieczne np. posiadanie bandy na torze oraz dozwolone były starty na zwykłych motocyklach drogowych (a początkowo, z przyczyn finansowych, specjalnych motocykli w ogóle w Polsce nie było).
W sezonie 2025 w trzech ligach startowały 23 zespoły: 8 w Ekstralidze, 8 w 2. Ekstralidze oraz 7 w KLŻ. W najniższej klasie rozgrywkowej na specjalnych zasadach startują dwie drużyny zagraniczne: niemiecki AC Landshut i łotewski Lokomotīve Dyneburg. Od sezonu 2024 nie mają one prawa awansu.
Od 2005 r. kluby występujące w Ekstralidze spełniać muszą warunki licencyjne dotyczące infrastruktury oraz płynności finansowej, które weryfikuje Komisja Licencyjna PZM. Stadiony muszą posiadać co najmniej 2000 miejsc siedzących, zadaszoną trybunę honorową, sztuczne oświetlenie oraz bandę powietrzną wokół toru, zwiększającą bezpieczeństwo zawodników. Ponadto kluby muszą wykazywać brak zadłużeń wobec PZM, zawodników, ZUS i urzędu skarbowego oraz prowadzić coroczny audyt wewnętrzny. Niespełnienie warunków przez klub ekstraligowy grozi degradacją, co dotychczas nastąpiło raz – w 2006 r. Wybrzeżu Gdańsk odmówiono przyznania licencji i zdegradowano do I ligi.
Medaliści
[edytuj | edytuj kod]Klasyfikacja medalowa
[edytuj | edytuj kod]Według klubów
[edytuj | edytuj kod]Stan po sezonie 2026
10 i więcej mistrzostw Polski
1-9 mistrzostw| Lp. | Klub | Złoto | Srebro | Brąz | Razem |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Unia Leszno[c] | 18[a] | 8 | 7 | 33 |
| 2. | KS ROW Rybnik[d] | 12 | 6 | 5 | 23 |
| 3. | Stal Gorzów Wielkopolski[e] | 9 | 15 | 6 | 30 |
| 4. | Polonia Bydgoszcz[f][g] | 7 | 7 | 11 | 25 |
| 5. | ZKŻ Zielona Góra[h] | 7 | 2 | 5 | 14 |
| 6. | KS Toruń[i] | 6 | 7 | 9 | 22 |
| 7. | WTS Wrocław[j] | 5 | 13 | 11 | 29 |
| 8. | Włókniarz Częstochowa[k] | 4 | 3 | 7 | 14 |
| 9. | Speedway Lublin | 3 | 2 | 1 | 6 |
| 10. | Unia Tarnów | 3 | 1 | 3 | 7 |
| 11. | ZKS Stal Rzeszów | 2 | 2 | 2 | 6 |
| 12. | TS Polonia Piła | 1 | 2 | 2 | 5 |
| 13. | PKM Warszawa | 1 | – | – | 1 |
| 14. | GKS Wybrzeże Gdańsk[l] | – | 4 | 2 | 6 |
| 15. | KS Śląsk Świętochłowice | – | 3 | 1 | 4 |
| 16. | Stal Ostrów Wielkopolski[m] | – | 1 | 1 | 2 |
| KKS Kolejarz Rawicz | – | 1 | 1 | 2 | |
| 18. | CWKS Wrocław | – | 1 | – | 1 |
| RKS Motor Lublin | – | 1 | – | 1 | |
| 20. | Olimpia Grudziądz | – | – | 1 | 1 |
| Skra-Związkowiec Warszawa | – | – | 1 | 1 | |
| Legia Warszawa | – | – | 1 | 1 | |
| KS Kolejarz Opole | – | – | 1 | 1 | |
| SKS Start Gniezno | – | – | 1 | 1 |
Według zawodników
[edytuj | edytuj kod]Stan po sezonie 2026
10. najbardziej utytułowanych zawodników.
| Lp. | Zawodnik | Państwo | Lata[n] | Złoto | Srebro | Brąz | Razem |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Stanisław Tkocz |  Polska |
1956–1971 | 11 | 2 | 2 | 15 |
| 2. | Joachim Maj | Polska |
1951–1969 | 10 | 2 | 2 | 14 |
| Karol Peszke | Polska |
1958–1972 | 10 | 2 | 2 | 14 | |
| 4. | Jarosław Hampel |  Polska |
1999–2023 | 9 | 5 | 1 | 15 |
| 5. | Andrzej Wyglenda | Polska |
1961–1974 | 9 | 1 | 3 | 13 |
| 6. | Antoni Woryna | Polska |
1961–1972 | 9 | 1 | 2 | 12 |
| 7. | Piotr Protasiewicz | Polska |
1995–2016 | 8 | 3 | 4 | 15 |
| 8. | Dominik Kubera | Polska |
2015–2025 | 8 | 2 | – | 10 |
| 9. | Janusz Kołodziej | Polska |
2004–2020 | 8 | 1 | 3 | 12 |
| 10. | Edward Jancarz | Polska |
1965–1984 | 7 | 8 | 1 | 16 |
Pogrubioną czcionką zaznaczono czynnych zawodników.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Unia Leszno 19-krotnie wygrywała rozgrywki ligowe, jednak posiada 18 tytułów DMP, bowiem została pozbawiona mistrzostwa Polski z 1984 r., w końcowej klasyfikacji ligowej pozostała jednak na 1. miejscu.
- ↑ Na podstawie decyzji GKSŻ z 10 października 1984 r. Unia Leszno została pozbawiona tytułu DMP w sezonie 1984, w końcowej klasyfikacji ligowej pozostała jednak na 1. miejscu.
- ↑ Także jako LKM Leszno oraz LKM-Unia Leszno.
- ↑ Także jako Budowlani Rybnik oraz Górnik Rybnik.
- ↑ Także jako Pergo Gorzów Wielkopolski.
- ↑ Także jako Gwardia Bydgoszcz.
- ↑ Uwzględniono starty sekcji klubu BKS „Polonia”, który został rozwiązany po sezonie 2003, oraz stowarzyszenia BTŻ „Polonia”, które za zgodą władz PZM zajęło miejsce dotychczasowego klubu w rozgrywkach, i wywodzącej się z niego spółki ŻKS „Polonia Bydgoszcz” SA.
- ↑ Także jako Falubaz Zielona Góra oraz Morawski Zielona Góra.
- ↑ Także jako Apator Toruń oraz Unibax Toruń.
- ↑ Także jako Spójnia Wrocław, Sparta Wrocław oraz Ślęza Wrocław.
- ↑ Uwzględniono starty stowarzyszenia CKM „Włókniarz” oraz dwóch wywodzących się z niego spółek – CKM „Włókniarz” SA, której władze PZM obebrały licencję po sezonie 2014, i „Włókniarz Częstochowa” SA, która powstała pośrednio po odebraniu licencji tej pierwszej.
- ↑ Także jako Legia Gdańsk.
- ↑ Także jako KM-Stal Ostrów Wielkopolski.
- ↑ Lata, w których dany zawodnik zdobywał medale.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dawid Gruntkowski, Gigantyczne zmiany w 2. lidze! Wraca zagraniczny junior! [online], twojportalzuzlowy.pl, 1 listopada 2021 [dostęp 2022-06-08] (pol.).
- ↑ Żużel. Oficjalnie. Zawodnik do lat 24 na wszystkich szczeblach. Ogłoszono regulamin I i II Ligi [online], sportowefakty.wp.pl, 28 października 2020 [dostęp 2022-06-08] (pol.).
- ↑ Speedway w Polsce 1949. speedwayw.pl. [dostęp 2023-09-26]. (pol.).
- ↑ Speedway w Polsce 1984. speedwayw.pl. [dostęp 2023-09-26]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Krzysztof Błażejewski „Herosi w tekturowych kaskach”, Express Bydgoski z 29 marca 2013 (historia powstania ligi żużlowej w Polsce)
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Historia sportu żużlowego w Polsce. speedwayw.pl. (pol.).
- Historia sportu żużlowego w Polsce. zuzel.ugu.pl. (pol.).