Stal Gorzów Wielkopolski (żużel)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy klubu żużlowego. Zobacz też: Stal Gorzów Wielkopolski – ujednoznacznienie.
Stal Gorzów Wielkopolski
Pełna nazwa Stal Gorzów Wielkopolski Spółka Akcyjna
Przydomek Stalowcy
Barwy żółto-niebieskie[1][2]
Data założenia 1947[2]
Debiut w najwyższej lidze 15 kwietnia 1962
Liga Ekstraliga
Liczba zawodników 8 seniorów, 5 juniorów
Adres ul. Kwiatowa 55
66-400 Gorzów Wlkp.
Stadion Stadion im. Edwarda Jancarza
(Pojemność: 15 024[3])
Numer KRS 0000307090
Prezes Ireneusz Zmora[4]
Trener Stanisław Chomski[5]
Strona internetowa

Stal Gorzów Wielkopolskipolski klub żużlowy z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim. 9-krotny mistrz Polski. Kontynuator tradycji powołanych w 1945 roku Unii i w 1949 roku Gwardii.

Jeden z najbardziej utytułowanych polskich klubów żużlowych[6] – 118 medali w rozgrywkach mistrzostw Polski. Sezon 2017 był 51. sezonem gorzowskiej „Stali” w najwyższej klasie rozgrywkowej i 70. w historii klubu.

Początkowo klub działał jako jedna z sekcji wielosekcyjnego Klubu Sportowego „Stal”, gdzie sekcję żużlową utworzono 9 kwietnia 1950 roku. Od 29 maja 2008 roku ma status Spółki Akcyjnej (SA) i od tego roku pełna nazwa klubu to: Stal Gorzów Wielkopolski Spółka Akcyjna[7]. W dniu 4 września 2015 roku jako pierwszy klub żużlowy dołączył do Polskiego Związku Pracodawców Klubów Sportowych zrzeszonego w Konfederacji Lewiatan[8].

Najlepiej zorganizowany klub ekstraligi żużlowej w sezonie 2015[9].

Historia klubu[edytuj]

Założenie i początki klubu (1947–1959)[edytuj]

Stal w sezonie 1956. Stoją od lewej: K. Wiśniewski, J. Flizikowski, E. Pilarczyk, T. Stercel, B. Rogal, M. Cichocki

Klub powstał w 1947 roku z inicjatywy Państwowych Zakładów Inżynieryjnych-3 jako klub zakładowy noszący początkowo nazwę Związkowy Klub Sportowy „Metalowców” PZInż.[10]. Dnia 6 czerwca 1948 roku nastąpiła inauguracja rozgrywek żużlowych I i II ligi. Gorzowska drużyna rozpoczyna rozgrywki w Poznańskiej Lidze Okręgowej na maszynach przystosowanych. Na początku 1949 roku przyjęto propozycję działaczy Klubu Sportowego „Transportowiec” i połączono go ze Związkowym Klubem Sportowym „Metalowców” PZinż.-3 dając im nazwę Klub Sportowy „Stal”. W roku 1950 popularność żużla była już jednak w Gorzowie Wielkopolskim tak wielka, że powołano sekcję żużlową przy Klubie Sportowym „Stal”.

Klub został oficjalnie zarejestrowany 9 kwietnia 1950 roku. Pod numerem 60 rejestru stowarzyszeń sportowych wpisano Związkowy Klub Sportowy „Stal” Gorzów Wielkopolski. Gorzowscy żużlowcy startując w sezonie 1950 w Poznańskiej Lidze Okręgowej zajęli 8 miejsce. W kolejnym „Stal” zgłosiła do rozgrywek dwa zespoły. Pierwszy – silniejszy, startował w grupie A (3 miejsce), a drugi – w grupie B (6 miejsce)[11][12]. Od lipca 1951 roku gorzowski klub dysponował już własnym 395-metrowym torem przy ul. Śląskiej. Przed kolejnym sezonem zmieniono system rozgrywek lig okręgowych. Cały kraj podzielono na cztery strefy: północną, południową, zachodnią i wschodnią. Strefa zachodnia składała się z czterech okręgów: poznańskiego, zielonogórskiego, wrocławskiego i opolskiego. W okręgu zielonogórskim „Stal” przegrała eliminacje ze Stalą Zielona Góra. Gorzowski klub w tym okresie reprezentowali m.in.: Kazimierz Wiśniewski, Tadeusz Stercel, Marian Kaiser, Stanisław Kaiser, Stanisław Rurarz i Tadeusz Gomoliński. Po kilku latach zmagań na torach Poznańskiej Ligi Okręgowej i zawieszeniu działalności sekcji żużlowej w latach 1953–1954, w 1955 roku zespół gorzowski zostaje zgłoszony do rozgrywek II ligi. W międzyczasie, w 1954 roku gorzowianie podjęli się budowy własnego motocykla[13][14]. Na silnikach oznaczonych – ZMG, „Stalowcy” jeździli do roku 1958[15].

Jazda w I lidze. Pierwsze mistrzostwo (1960–1969)[edytuj]

Mistrz Polski w sezonie 1969. Stoją od lewej: A. Pogorzelski, J. Padewski, E. Migoś, E. Jancarz, R. Dziatkowiak. Klęczą od lewej: M. Pilarczyk, W. Jurasz

W roku 1961 drużyna „Stali” w końcu wywalczyła awans do rozgrywek I ligi. W całym sezonie gorzowski zespół poniósł tylko dwie porażki, a nazwiska Edmunda Migosia, Bronisław Rogala, Edward Pilarczyka czy Jerzego Padewskiego były już wtedy dobrze znane kibicom w całym kraju. Na zakończenie sezonu Klub Sportowy „Stal” był organizatorem jednego z serii test-meczów z reprezentantami ZSRR – jeżdżącymi jako drużyna CAMK Moskwa. Specjalnie na ten mecz, z pomocą Zakładów Mechanicznych „Gorzów” i jednostki wojskowej, zainstalowano sztuczne oświetlenie. Mecz rozegrany 17 października zakończył się minimalnym zwycięstwem reprezentacji PZM 39:38[16]. W biało-czerwonych plastronach wystąpili „Stalowcy”: Edmund Migoś, Jerzy Padewski, Andrzej Pogorzelski, Edward Pilarczyk i Zdzisław Boniecki oraz reprezentanci Polski: Marian Kaiser i Henryk Żyto. Gwiazdami zespołu radzieckiego byli Igor Plechanow, Wiktor Kuzniecow, Farit Szajnurow i Boris Samorodow. W przeciągu dwóch pierwszych sezonów w najwyższej klasie rozgrywkowej gorzowianie zajmowali dolne rejony tabeli. Rok 1962 był rokiem trudnym dla beniaminka, ale „Stal” po wygraniu meczów barażowych o prawo startów w I lidze w sezonie 1963 ze Zgrzeblarkami Zielona Góra 97:58 (33:45[17] w Zielonej Górze i 52:25[17] w Gorzowie Wlkp.) obroniła swoje miejsce w I lidze, aby jej już nie opuścić przez następne długie lata.

Dopiero w 1964 roku przychodzą pierwsze sukcesy: najpierw pierwszy historyczny medal mistrzostw Polski w historii klubu – brązowy, wywalczył na torze w Rybniku w finale indywidualnych mistrzostw Polski Andrzej Pogorzelski, a w rozgrywkach ligowych gorzowianie byli rewelacją sezonu zdobywając srebrne medale drużynowych mistrzostw Polski[18][19]. Takie same pozycje „Stalowcy” zajmowali jeszcze przez dwa następne sezony. Sezon 1967 zakończył się brakiem medalu i czwartym miejscem. Rok później „Stal” ponownie została wicemistrzem kraju, a Edward Jancarz, debiutujący w rozgrywkach o indywidualne mistrzostwo świata, zdobył po barażowym wyścigu z reprezentantem ZSRR – Giennadijem Kurilenką, brązowy medal[20][21]. Rok 1969 był ogromnym sukcesem gorzowskiego sportu żużlowego, wtedy po raz pierwszy w historii drużyna znad Warty została drużynowym mistrzem Polski[22]. Mistrzostwo gorzowianie zapewnili sobie już przed ostatnią rundą rozgrywek, zwyciężając w zaległym spotkaniu 11 rundy Wybrzeże Gdańsk 35:43[23][24]. Po sukcesie w roku 1969 liczono na obronę tytułu w przyszłym sezonie, niestety gorzowianie ukończyli rozgrywki na piątym miejscu. Następny rok przyniósł srebrny, już piąty zresztą medal w historii klubu.

Złote lata 70. Era Edwarda Jancarza (1970–1989)[edytuj]

Stal w sezonie 1972. Stoją od lewej: R. Fabiszewski, J. Rembas, M. Woźniak, B. Nowak, M. Ćwikła. Na motorze: Z. Plech. Klęczą od lewej: E. Jancarz, R. Jóźwiak

Od 1973 do 1979 roku gorzowianie stawali na podium i zdobywali medale: złote w latach 1973[25], 1975[26], 1976[27], 1977[28] i 1978[29] roku i srebrne w 1974[30] i 1979[31] roku. Do sukcesu całej drużyny w latach 70. Edmund Migoś w 1970[32][33] roku, Zenon Plech w latach 1972[34] i 1974[35] roku, Edward Jancarz w 1975[36] roku i Bogusław Nowak w 1977[37] roku zdobyli jeszcze tytuły indywidualnych mistrzów Polski, a w 1974 roku Jerzy Rembas tytuł młodzieżowego indywidualnego mistrza Polski[38]. Ponadto Zenon Plech w 1973 roku zdobył drugi w historii klubu brązowy medal indywidualnych mistrzostw świata[39][40], a w 1977 roku we Wrocławiu reprezentacja Polski w niemal gorzowskim składzie tj. z Edwardem Jancarzem, Bogusławem Nowakiem, Jerzym Rembasem, Ryszardem Fabiszewskim i częstochowianinem Markiem Cieślakiem – wywalczyła wicemistrzostwo świata[41][42].

W 1980 roku zawodnicy „Stali” zajęli znowu czwarte miejsce. W roku 1981[43] gorzowska drużyna zdobyła srebro mimo, że rozgrywała swoje mecze na stadionie Olimpii w Poznaniu, ponieważ tor przy ul. Śląskiej poddano gruntownemu remontowi i modernizacji[44]. W sezonie 1982[45] brąz, a w sezonie 1983[46] wywalczyła siódmy tytuł drużynowych mistrzów Polski. Rok później gorzowski klub zajął dopiero ósmą lokatę. W następnych latach gorzowianie jeździli przeciętnie poza rokiem 1987, w którym zdobyli brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski[47].

Pierwsi stranieri (1990–1999)[edytuj]

T. Rickardsson reprezentował Stal przez 2 sezony. W tym czasie wywalczył z drużyną wicemistrzostwo Polski w sezonie 1997 i indywidualnie – mistrzostwo świata w 1998 roku

Lata 1990–1991 przyniosły dwa czwarte miejsca. Od lokaty na podium zarówno w 1990, jak i 1991 roku „Stal” dzieliły tylko małe punkty. W sezonie 1991 kadrę wzmocnili pierwsi w historii gorzowskiego klubu zawodnicy zagraniczni: Węgier Antal Kócsó, Niemiec Klaus Lausch, Szwed Tony Olsson i Fin Olli Tyrväinen[48]. W roku 1992 „Stalowcy” zostali wicemistrzami Polski[49]. Kolejne cztery sezony przebiegły bez większych sukcesów.

50-lecie gorzowski klub obchodził w 1997 roku i z tej okazji działacze wprowadzili zmiany mające poprawić wyniki drużyny. Została zmieniona nazwa drużyny ze „Stali” na Pergo. Kupiono z Apatora Toruń Tomasza Bajerskiego za rekordową sumę 600 tys. zł. oraz podpisano kontrakt z indywidualnym mistrzem świata z 1994 roku Szwedem Tony Rickardssonem[50]. Gorzowianie wiele spotkań w przekroju sezonu wygrywali minimalnie w stosunku 46:44, kończąc spotkania wygranymi w ostatnich wyścigach 5:1 dzięki niezawodnej parze którą stanowili Piotr Świst i Tony Rickardsson. Ostatecznie gorzowski klub w sezonie 1997 wywalczył srebrny medal drużynowych mistrzostw Polski[51] przegrywając w finale rozgrywek z Jutrzenką-Polonia Bydgoszcz 104:76 (46:44[52] w Gorzowie Wlkp. i 60:30[53] w Bydgoszczy). Po tym sezonie z klubu odszedł wieloletni lider i kapitan drużyny Piotr Świst. Jego odejście i kilka mniejszych czynników sprawiło, że w 1998 roku gorzowianie po ciężkiej walce obronili się przed spadkiem. Po odmłodzeniu składu w następnym sezonie gorzowski klub zajął szóstą lokatę, dającą prawo startu w sezonie 2000 w zreformowanej ekstralidze żużlowej.

Spadek. Jazda w zreformowanej I lidze. Odbudowa (2000–2007)[edytuj]

W nowym sezonie „Stalowcy” zdobyli brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski[54], by po czwartym miejscu w roku 2001 przeżyć najgorszy sezon od 40 lat zakończony spadkiem do I ligi[55]. W roku 2003 – pomimo wielkich kłopotów finansowych, „Stal” przetrwała stawiając na wychowanków. Gdy zespół opuścili Piotr Świst i Mariusz Staszewski w klubie postawiono na młodzież. Juniorzy wsparci doświadczonymi zawodnikami Piotrem Paluchem, Robertem Flisem i trójką Szwedów przystępowali do sezonu z zamiarem utrzymania zespołu, w rzeczywistość do końca walczyli o trzecie miejsce w tabeli. W rundzie zasadniczej podopieczni Stanisława Chomskiego odnoszą 8 zwycięstw, awansując do grupy drużyn walczących o awans. Gorzowianie ostatecznie kończą sezon na czwartej pozycji[56].

Podobnie było w sezonie 2004. Zupełnie inne nastroje towarzyszyły żużlowcom i działaczom przed sezonem 2005. Cel dla drużyny został jasno określony. Był nim awans do grona drużyn ekstraligowych. Drużyna została wzmocniona indywidualnym mistrzem świata z 2000 roku, Anglikiem Markiem Loramem. Zespół zakończył część zasadniczą rozgrywek na pierwszym miejscu wygrywając 12 z 14 spotkań. Niestety, przegrany półfinał drużynowych mistrzostw I ligi z KM Ostrów Wielkopolski (50:40[57] w Ostrowie Wlkp. i 42:48[58] w Gorzowie Wlkp.) spowodował, że gorzowianie do meczu o trzecie miejsce z RKM Rybnik przystąpili w krajowym składzie i ostatecznie trzeci rok z rzędu zakończyli rozgrywki na czwartej pozycji. Przyszłość klubu stanęła pod dużym znakiem zapytania. Drużynę opuścił najzdolniejszy gorzowski junior Paweł Hlib, który przeniósł się do Unii Tarnów. W dniu 19 grudnia 2005 roku odbyło się walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze, podczas którego wybrano nowy 6-osobowy zarząd Klubu Sportowego „Stal”, na czele którego wybrano Władysława Komarnickiego. W sezonie 2006 obowiązywał nowy regulamin i po raz pierwszy w historii polskiego żużla nie ograniczono liczby startujących zawodników zagranicznych. Gorzowski klub reprezentowało wówczas sześciu zawodników spoza Polski.

Sezon 2007 to dla „Stali” szczególny rok. Już przed startem rozgrywek zapowiadano wielkie osiągnięcia, które miały być uwieńczeniem obchodów 750-lecia miasta i 60-lecia klubu. W dojściu do tego celu pomóc miało zakontraktowanie Słoweńca Mateja Ferjana, Duńczyka Jespera B. Jensena i Szweda Magnusa Zetterströma. Jak się później okazało, gorzowski klub po pięciu latach powrócił do najwyższej klasy rozgrywkowej wygrywając w finale drużynowych mistrzostw I ligi z Intarem-Lazur Ostrów Wlkp. 2:1 (56:36[59] w Ostrowie Wlkp., 49:40[60] w Gorzowie Wlkp. i 49:40[61] w Gorzowie Wlkp.). Pomijając samo wielkie osiągnięcie, a więc awans „Stalowców” do ekstraligi żużlowej, warto wspomnieć o pracach remontowych, które ruszyły na stadionie im. Edwarda Jancarza. W końcu kibice mogli zasiąść w około całego toru, gdyż dobudowana została brakująca część trybuny.

Powrót do ekstraligi. Era Tomasza Golloba (2008–2012)[edytuj]

T. Gollob (z prawej) i N. Pedersen byli liderami drużyny w sezonach 2010–2011 walnie przyczyniając się do zdobycia brązowych medali w sezonie 2011. Razem zdobyli 797 punktów co stanowiło 47% ogółu drużyny. Wystartowali razem w 24 wyścigach, z czego 13 wygrali – 8 podwójnych wygranych (5:1) i 5 w stosunku 4:2

Po pięciu latach spędzonych w pierwszej lidze, kibice z nadzieją patrzyli na kolejny sezon. Sponsorem tytularnym drużyny została firma Caelum i przed sezonem 2008 wzmocniono zespół. Zakontraktowano znakomitego polskiego zawodnika Tomasza Golloba, Norwega z polskim paszportem Rune Holtę oraz Szweda Petera Karlssona. Przedstawiono również projekty dalszej rozbudowy stadionu, którego otwarcie nastąpiło kilka dni przed inauguracją sezonu. Rozgrywki gorzowska drużyna ukończyła na szóstym miejscu. Podobnie było w kolejnym sezonie. Ponadto w sezonie 2009 Tomasz Gollob – na toruńskiej Motoarenie, zdobył po 25 latach siódmy w historii klubu tytuł indywidualnego mistrza Polski[62].

Przed sezonem 2010 do gorzowskiej drużyny dołącza były indywidualny mistrz świata – Duńczyk Nicki Pedersen i Tomasz Gapiński, a w trakcie sezonu z Unii Leszno wypożyczony zostaje Przemysław Pawlicki. „Stalowcy” rundę zasadniczą kończą na drugim miejscu wygrywając 11 z 14 spotkań. Przed meczami play-off, w meczu 12 rundy drużynowych mistrzostw Polski w Bydgoszczy, kontuzji nabawił się jeden z liderów „Stali” Nicki Pedersen[63] i gorzowianie przegrywają dwumecz z Falubazem Zielona Góra zajmując ostatecznie w rozgrywkach trzeci raz z rzędu szóste miejsce. W sezonie 2010 wielki sukces odniósł kapitan „Stali” Tomasz Gollob, który zdobył pierwszy w swojej karierze i historii klubu oraz po 37 latach – drugi dla Polski, tytuł indywidualnego mistrza świata[64]. Sezon 2011 gorzowska drużyna zakończyła po 11 latach przerwy czwartym w historii klubu brązowym medalem drużynowych mistrzostw Polski[65] pokonując w dwumeczu o brąz Unibax Toruń 100:80 (60:30[66] w Gorzowie Wlkp. i 50:40[67] w Toruniu). W sezonie 2012 do gorzowskiej drużyny dołącza reprezentant Polski Krzysztof Kasprzak i młody Duńczyk Michael J. Jensen. „Stalowcy” po 15 latach zdobywają wicemistrzostwo Polski[68] ulegając w dwumeczu o złoto Azotom Tauron Tarnów 93:86 (47:42[69] w Gorzowie Wlkp. i 51:39[70] w Tarnowie).

Mistrzostwo po 31 latach (2013–2015)[edytuj]

Przed sezonem 2013 gorzowską „Stal” opuszczają: po 5 latach jazdy kapitan drużyny Tomasz Gollob i po 4 latach Słoweniec Matej Žagar. Odchodzi także Michael J. Jensen. Wobec tych osłabień gorzowianie nie byli faworytem rozgrywek, a dodatkowo słaby początek sezonu gdzie gorzowianie przegrali trzy pierwsze mecze (w tym dwa u siebie: z PGE Marmą Rzeszów i Unią Leszno), w obliczu spadku aż trzech drużyn nie napawał optymistycznie. W końcówce sezonu „Stalowcy” nie przegrali jednak sześciu kolejnych meczów i do awansu do play-off zabrakło jednego punktu. Ostatecznie gorzowska drużyna zajęła piąte miejsce w ekstralidze[71], a niekwestionowanym liderem drużyny był Duńczyk Niels K. Iversen.

Przed kolejnymi rozgrywkami ligowymi – po roku przerwy, powraca do drużyny Žagar. Sezon 2014 okazał się najlepszym w historii klubu. „Stalowcy” zdobyli 5 medali mistrzostw Polski z czego 3 złote – w tym najważniejszy, wywalczony po 31 latach – tytuł drużynowych mistrzów Polski[72] pokonując w finałowym dwumeczu Fogo Unię Leszno 93:87 (46:44[73] w Lesznie i 49:41[74] w Gorzowie Wlkp.). Rok ten także był wyjątkowy dla kapitana „Stali” Krzysztofa Kasprzaka. Oprócz wywalczonego pierwszego w swojej karierze medalu – srebrnego indywidualnych mistrzostw świata[75], powtórzył on wyczyn Bogusława Nowaka z 1977 roku, zdobywając trzy tytuły mistrza Polski: w drużynie, indywidualnie[76] i w parach[77].

Po mistrzowskim sezonie 2014 przed rozgrywkami w roku 2015 zadziałano w myśl „zwycięskiego składu się nie zmienia” i w klubie nad Wartą nie pojawili się nowi żużlowcy. Mistrzowie Polski przegrali pierwsze sześć spotkań (w tym dwa u siebie: z Fogo Unią Leszno i KS Toruń), przez co zamykali ligową tabelę. Już po czterech spotkaniach doszło do zmiany na stanowisku trenerskim. Piotra Palucha zastąpił powracający do Gorzowa Wlkp. – Stanisław Chomski[78]. Następne trzy mecze „Stal” pewnie wygrała (u siebie: z PGE Stalą Rzeszów, Unią Tarnów i MrGarden GKM Grudziądz) i opuściła ostatnie miejsce w tabeli. Gorzowianie nadal jednak pozostawali bezsilni na meczach wyjazdowych, co miało swoje odbicie również w ostatnim pojedynku w Rzeszowie. „Stalowcy” zdobyli tam tylko punkt bonusowy, który jednak uratował ich przed walką w barażach. Ostatecznie gorzowski klub zakończył rozgrywki na szóstym miejscu[79]. Znakomity sezon miał wychowanek „Stali” Bartosz Zmarzlik. Młodzieżowiec był liderem drużyny walnie przyczyniając się do utrzymania gorzowskiego klubu w lidze. 20-latek ukoronował go awansem do cyklu Grand Prix wygrywając Grand Prix Challenge[80] w Rybniku, po drodze zdobywając wiele tytułów: drużynowego i – pierwszego w historii klubu – indywidualnego mistrza świata juniorów, jak również młodzieżowego indywidualnego mistrza Polski[81] i młodzieżowego mistrza Polski par klubowych[82].

Powrót na szczyt po 2 latach i medale. Era Bartosza Zmarzlika (od 2016)[edytuj]

B. Zmarzlik najskuteczniejszy zawodnik ekstraligi żużlowej w sezonach 2016–2017

Po dwóch latach tytuł najlepszej żużlowej drużyny w Polsce wrócił nad Wartę. Po niezbyt udanych rozgrywkach w 2015 roku, w których „Stalowcy” do ostatniej kolejki nie byli pewni utrzymania w ekstralidze postanowiono przebudować skład. Do klubu z Gorzowa Wielkopolskiego powrócili Przemysław Pawlicki i Duńczyk Michael J. Jensen.

Gorzowska „Stal” okazała się najlepsza w rundzie zasadniczej wygrywając 10 z 14 spotkań. W półfinale wygrała dwa mecze z Betard Spartą Wrocław, natomiast w finale rozgrywek pokonała Get Well Toruń 92:88 (49:41[83] w Toruniu i 51:39[84] w Gorzowie Wlkp.), zdobywając dziewiąty w historii klubu tytuł mistrzowski[85].

Na inaugurację rozgrywek na stadionie im. Alfreda Smoczyka w Lesznie gorzowianie wygrali 42:48[86]. Kolejne ligowe pojedynki to wysokie domowe wygrane z MrGarden GKM Grudziądz i Get Well Toruń, następnie wyjazdowy remis z Betard Spartą Wrocław i najważniejsza wygrana w lubuskich derbach – po 15 latach z „Ekantor.pl Falubazem” w Zielonej Górze (44:46[87]). Mecz finałowy był idealnym odwzorowaniem sezonu 2016 w wykonaniu gorzowskiej drużyny. Solidne występy seniorów, którzy uzupełniali siebie nawzajem i as w rękawie w postaci rewelacyjnego juniora Bartosza Zmarzlika. Bohaterem finału okazał się niespodziewanie Michael J. Jensen, który zaliczył najlepszy występ w sezonie i zdobywając dziewięć punktów wraz z punktem bonusowym, poprowadził „Stal” do upragnionego złota.

Sezon 2016 w rozgrywkach ligowych w ekstralidze został zdominowany przez Bartosza Zmarzlika. Na ligowych torach w sezonie 2016 wychowanek „Stali” zdobył 218 punktów z bonusami i okazał się najskuteczniejszym zawodnikiem ze średnią biegową 2,447 pkt. Indywidualnie w swoim debiucie w cyklu Grand Prix stanął na najniższym stopniu podium, zdobywając brązowy medal.

Historyczne nazwy drużyny[edytuj]

Lp. Okres obowiązywania Nazwa
1. 1950–1992 Stal Gorzów Wielkopolski
2. 1993 Stal-Farbpol Gorzów Wielkopolski
3. 1994 Stal-Brunat Gorzów Wielkopolski
4. 1995 Stal-Michael Gorzów Wielkopolski
5. 1996 Stal-Pergo Gorzów Wielkopolski
6. 1997–2001 Pergo Gorzów Wielkopolski
7. 2002 Stal-Pergo Gorzów Wielkopolski
8. 2003 Stal-Strabag Gorzów Wielkopolski
9. 2004 Stal-Telenet Strabag Gorzów Wielkopolski
10. 2005 MARS RTV AGD Gorzów Wielkopolski
11. 2006–2007 Stal Gorzów Wielkopolski
12. 2008–2011 Caelum Stal Gorzów Wielkopolski
13. 2012–2014 Stal Gorzów Wielkopolski
14. 2015 MONEYmakesMONEY.pl Stal Gorzów Wielkopolski
15. 2016 Stal Gorzów Wielkopolski
16. od 11 kwietnia 2017[88] Cash Broker Stal Gorzów Wielkopolski

Poszczególne sezony[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stal Gorzów Wielkopolski w poszczególnych sezonach.
Wyniki ze wszystkich sezonów Stali Gorzów Wielkopolski
  • 1955: 7. miejsce w II lidze.
  • 1956: 2. miejsce w II lidze w grupie „północ”.
  • 1957: 5. miejsce w II lidze.
  • 1958: 6. miejsce w II lidze.
  • 1959: 3. miejsce w II lidze.
  • 1960: 4. miejsce w II lidze.
  • 1961: 1. miejsce w II lidze. Awans do I ligi.
  • 1962: 7. miejsce w I lidze.
  • 1963: 6. miejsce w I lidze.
  • 1964: 2. miejsce w I lidze.
  • 1965: 2. miejsce w I lidze.
  • 1966: 2. miejsce w I lidze.
  • 1967: 5. miejsce w I lidze.
  • 1968: 2. miejsce w I lidze.
  • 1969: Mistrzostwo Polski.
  • 1970: 5. miejsce w I lidze.
  • 1971: 2. miejsce w I lidze.
  • 1972: 5. miejsce w I lidze.
  • 1973: Mistrzostwo Polski.
  • 1974: 2. miejsce w I lidze.
  • 1975: Mistrzostwo Polski.
  • 1976: Mistrzostwo Polski.
  • 1977: Mistrzostwo Polski.
  • 1978: Mistrzostwo Polski.
  • 1979: 2. miejsce w I lidze.
  • 1980: 4. miejsce w I lidze.
  • 1981: 2. miejsce w I lidze.
  • 1982: 3. miejsce w I lidze.
  • 1983: Mistrzostwo Polski.
  • 1984: 2. miejsce w I lidze.
  • 1985: 8. miejsce w I lidze.
  • 1986: 5. miejsce w I lidze.
  • 1987: 3. miejsce w I lidze.
  • 1988: 5. miejsce w I lidze.
  • 1989: 5. miejsce w I lidze.
  • 1990: 4. miejsce w I lidze.
  • 1991: 4. miejsce w I lidze.
  • 1992: 2. miejsce w I lidze.
  • 1993: 4. miejsce w I lidze.
  • 1994: 4. miejsce w I lidze.
  • 1995: 6. miejsce w I lidze.
  • 1996: 4. miejsce w I lidze.
  • 1997: 2. miejsce w I lidze.
  • 1998: 8. miejsce w I lidze.
  • 1999: 6. miejsce w I lidze.
  • 2000: 3. miejsce w Ekstralidze.
  • 2001: 4. miejsce w Ekstralidze.
  • 2002: 8. miejsce w Ekstralidze. Spadek do I ligi.
  • 2003: 4. miejsce w I lidze.
  • 2004: 4. miejsce w I lidze.
  • 2005: 4. miejsce w I lidze.
  • 2006: 4. miejsce w I lidze.
  • 2007: 1. miejsce w I lidze. Awans do Ekstraligi.
  • 2008: 6. miejsce w Ekstralidze.
  • 2009: 6. miejsce w Ekstralidze.
  • 2010: 6. miejsce w Ekstralidze.
  • 2011: 3. miejsce w Ekstralidze.
  • 2012: 2. miejsce w Ekstralidze.
  • 2013: 5. miejsce w Ekstralidze.
  • 2014: Mistrzostwo Polski.
  • 2015: 6. miejsce w Ekstralidze.
  • 2016: Mistrzostwo Polski.
  • 2017: 3. miejsce w Ekstralidze.

Bilans spotkań[edytuj]

Mecz Stali z Unią Leszno w sezonie 2011. Na zdjęciu T. Gollob przed J. Pavlicem i J. Hampelem
Mecz Stali z Betard Spartą Wrocław w sezonie 2016. Na zdjęciu od lewej: T. Woffinden, B. Zmarzlik, S. Woźniak i K. Kasprzak
Mecz derbowy Stali z Ekantor.pl Falubazem Zielona Góra w sezonie 2017. Na zdjęciu od lewej: B. Zmarzlik, P. Protasiewicz, Prz. Pawlicki i J. Doyle

Klub w rozgrywkach ligowych rywalizował do tej pory z 34 drużynami. Rozegrał łącznie 1066[a] meczów z których: 607 wygrał, 39 zremisował i 419 przegrał. Pierwsze zwycięstwo – 28:24[89], odniósł 14 sierpnia 1955 roku w meczu u siebie ze Stalą Świętochłowice, a pierwszy remis – 27:27[90], 8 lipca 1956 roku w meczu wyjazdowym z Gwardią Katowice.

W najwyższej klasie rozgrywkowej klub startuje 51. sezon (sezony 1962–2002 i od sezonu 2008). Rozegrał do tej pory 877 meczów z których: 504 wygrał, 34 zremisował i 339 przegrał. Pierwsze zwycięstwo – 43:35[91], odniósł 24 czerwca 1962 roku w meczu u siebie z Wybrzeżem Gdańsk, a pierwszy remis – 39:39[92], 31 maja 1964 roku w meczu wyjazdowym z Polonią Bydgoszcz. Najwyższe zwycięstwo – 31 lipca 1977 w meczu u siebie z Polonią Bydgoszcz (76:20[93]), porażka – 17 lipca 1990 roku w meczu wyjazdowym z Motorem Lublin (72:17[94]).

Najczęstszym rywalem gorzowskiej „Stali” była Polonia Bydgoszcz – 98 meczów (w sezonach 1962–2002, 2009–2010 i 2012–2013).

Stan na 1 października 2017

Klub Mecze Zwycięstwa Remisy Porażki Bilans
Polonia Bydgoszcz 98 55 4 39 +16
KS Toruń 94 48 1 45 +3
ZKŻ Zielona Góra 94 52 6 36 +16
Unia Leszno 88 45 3 40 +5
WTS Wrocław 82 43 8 31 +12
ROW Rybnik 81 40 2 39 +1
Wybrzeże Gdańsk 76 49 5 22 +27
Stal Rzeszów 74 38 2 34 +4
Włókniarz Częstochowa 65 36 2 27 +9
Unia Tarnów 52 32 0 20 +12
Start Gniezno 38 27 1 10 +17
Kolejarz Opole 34 28 0 6 +22
Śląsk Świętochłowice 32 24 1 7 +25
Polonia Piła 28 10 1 17 -7
GKM Grudziądz 20 12 0 8 +4
Motor Lublin 16 12 1 3 +9
KM Ostrów Wielkopolski 15 6 0 9 -3
KMŻ Lublin 14 7 1 6 +1
Ostrovia Ostrów Wielkopolski 10 6 0 4 +2
Tramwajarz Łódź 10[a] 3 0 6 -3
Sparta Śrem 6 5 0 1 +4
Skra Warszawa 6 3 0 3 0
Gwardia Katowice 5[b] 2 1 2 0
KSM Krosno 4 4 0 0 +4
PSŻ Poznań 4 4 0 0 +4
Kolejarz Rawicz 4 3 0 1 +3
Wanda Nowa Huta 2 2 0 0 +2
Gwardia Warszawa 2 2 0 0 +2
Iskra Ostrów Wielkopolski 2 2 0 0 +2
Gwardia Poznań 2 2 0 0 +2
CKS Czeladź 2[c] 2 0 0 +2
Legia Krosno 2 1 0 1 0
LPŻ Lublin 2 1 0 1 0
Resovia Rzeszów 2 1 0 1 0

Derby Ziemi Lubuskiej[edytuj]

Derby Ziemi Lubuskiej to rywalizacja drużyn Stali Gorzów Wielkopolski i Falubazu Zielona Góra. Historia rozgrywania tych derbów sięga 24 kwietnia 1960 roku kiedy to w Zielonej Górze, w 2 rundzie drużynowych mistrzostw II ligi – miejscowy LPŻ podejmował „Stal”. Drużyna gorzowska pokonała wówczas zielonogórską 30:45[95].

Do tej pory rozegrano 94 mecze. 52 wygrała drużyna „Stali” (36 w Gorzowie Wielkopolskim i 16 w Zielonej Górze), a 36 – drużyna „Falubazu” (28 w Zielonej Górze i 8 w Gorzowie Wielkopolskim). Zanotowano 6 remisów – po 3 w Gorzowie Wielkopolskim i Zielonej Górze.

Stadion[edytuj]

 Osobny artykuł: Stadion im. Edwarda Jancarza.

Klub sportowy „Stal” dysponował własnym, 395-metrowym torem od lipca 1951 roku. W późniejszym czasie tor i stadion były wielokrotnie przebudowywane i modernizowane (największe modernizacje miały miejsce w 1969, 1981, 2000 i 2007 roku).

Pierwszą imprezą na torze przy ul. Śląskiej był turniej o Stalowy But, który zakończył się zwycięstwem Tadeusza Stercela, przed Kazimierzem Wiśniewskim i Marianem Kaiserem. Pierwszy mecz ligowy rozegrano 29 maja 1955 roku – z Kolejarzem Ostrów Wielkopolski (21:29[96]). Pierwszymi oficjalnymi międzynarodowymi zawodami był rozegrany 6 czerwca 1971 roku półfinał kontynentalny indywidualnych mistrzostw świata w których zwyciężył Giennadij Kurilenko[97].

Do chwili przedostatniej przebudowy długość toru wynosiła 360 metrów, a stadion był w stanie pomieścić ok. 12 000 widzów. Po skróceniu toru do obecnych 329 metrów i dobudowaniu górnej trybuny, pojemność nowego obiektu to 15 024 miejsca.

Rekord gorzowskiego toru łącznie do tej pory ustalano 62-krotnie. Pierwszym rekordzistą był Paweł Waloszek (3 października 1954 roku) – 85,1 sek.[98] Aktualnym jest duńczyk Niels K. Iversen – 58,00 sek. Najczęściej rekord toru ustanawiał Tomasz Gollob – 8-krotnie.

Od roku 2014 na koronie stadionu, na szlaku komunikacyjnym na prostej przeciwległej do startu na tzw. Alei Gwiazd Żużlowych – umieszczane są tablice zawodników, którzy mieli znaczący wpływ na tworzenie historii klubu. Obecnie tablic jest 10, a pierwszym uhonorowanym został Tomasz Gollob[99].

Osiągnięcia klubu[edytuj]

Stan na 1 października 2017

Rozgrywki mistrzostw Polski Złote medale Srebrne medale Brązowe medale
Suma Lata Suma Lata Suma Lata
Drużynowe mistrzostwa Polski 9 1969, 1973, 1975, 1976, 1977, 1978, 1983, 2014, 2016 12 1964, 1965, 1966, 1968, 1971, 1974, 1979, 1981, 1984, 1992, 1997, 2012 5 1982, 1987, 2000, 2011, 2017
Drużynowe mistrzostwa Polski juniorów[d] 4 1986, 1999, 2010, 2013 6 1987, 1994, 2004, 2007, 2009, 2014 3 1985, 1991, 1995
Indywidualne mistrzostwa Polski 8 1970, 1972, 1974, 1975, 1977, 1983, 2009, 2014 10 1968, 1974, 1976, 1978, 1979, 1984, 1995, 2013, 2015, 2017 11 1964, 1965, 1966, 1968, 1973, 1976, 1977, 1981, 1993, 2002, 2015
Młodzieżowe indywidualne mistrzostwa Polski 8 1974, 1987, 1988, 1989, 1999, 2000, 2007, 2015 5 1979, 1986, 1999, 2010, 2011 3 1974, 2013, 2014
Mistrzostwa Polski par klubowych 10 1973, 1975, 1976, 1977, 1978, 1981, 1992, 1998, 2014, 2017 6 1974, 1980, 1984, 1987, 2013, 2015 6 1982, 1983, 1988, 1989, 1994, 1997
Młodzieżowe mistrzostwa Polski par klubowych 5 1985, 1986, 1987, 2010, 2015 5 1988, 1989, 1994, 1999, 2007 2 1984, 2005
Łączny dorobek medalowy: 118 Złotych: 44 Srebrnych: 44 Brązowych: 30
Pozostałe rozgrywki krajowe Złote medale Srebrne medale Brązowe medale
Suma Lata Suma Lata Suma Lata
Złoty Kask 9 1966, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1988, 2017 9 1964, 1965, 1969, 1973, 1975, 1976, 1978, 1997, 2016 4 1974, 1975, 1976, 1977
Srebrny Kask 5 1967, 1971, 1985, 1989, 2001 10 1973, 1974, 1975, 1979, 1983, 1986, 1987, 1994, 1998, 2012 7 1962, 1968, 1969, 1999, 2010, 2013, 2015
Brązowy Kask 5 1983, 1986, 1987, 1999, 2014 6 1977, 1984, 1998, 2004, 2005, 2013 5 1983, 1985, 2003, 2008, 2010
Drużynowy Puchar Polski 0 3 1979, 1992, 1996 2 1980, 1995
Indywidualny Puchar Polski 1 1989 0 0
Puchar Polskiego Związku Motorowego 1 1970 6 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972 0
Młodzieżowy Puchar Polskiego Związku Motorowego 0 1 1975 0
Drużynowe mistrzostwa Ligi Juniorów 1 2010 2 2013, 2015 1 2009
Indywidualne mistrzostwa Ligi Juniorów 1 2010 0 1 2010
Indywidualne międzynarodowe mistrzostwa Ekstraligi 0 0 1 2017
Łączny dorobek medalowy: 81 Złotych: 23 Srebrnych: 37 Brązowych: 21
Rozgrywki mistrzostw świata i Europy Złote medale Srebrne medale Brązowe medale
Suma Lata Suma Lata Suma Lata
Drużynowy Puchar Świata[e] 9 1965, 1966, 1969, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2017 5 1967, 1976, 1977, 2008, 2014 8 1968, 1970, 1971, 1972, 1974, 1978, 1980, 2015
Drużynowe mistrzostwa świata juniorów 6 2007, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017 1 2013 1 2010
Indywidualne mistrzostwa świata 1 2010 2 2009, 2014 4 1968, 1973, 2008, 2016
Indywidualne mistrzostwa świata juniorów 1 2015 1 1987[f] 2 2001, 2007
Mistrzostwa świata par 0 2 1975, 1980 3 1973, 1979, 1981
Drużynowe mistrzostwa Europy juniorów 6 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 0 0
Indywidualne mistrzostwa Europy 0 1 2001 1 2016
Indywidualne mistrzostwa Europy juniorów 2 1999, 2012 1 2010 0
Mistrzostwa Europy par 0 0 0
Łączny dorobek medalowy: 57 Złotych: 25 Srebrnych: 13 Brązowych: 19
Pozostałe rozgrywki międzynarodowe Złote medale Srebrne medale Brązowe medale
Suma Lata Suma Lata Suma Lata
Liga Światowa 0 1 2015 0
Klubowy Puchar Europy 0 0 0
Indywidualny Puchar Europy 0 0 0
Indywidualny Puchar Mistrzów 0 0 0
World Games 1 2017 0 0
Łączny dorobek medalowy: 2 Złotych: 1 Srebrnych: 1 Brązowych: 0

Żużlowcy[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Żużlowcy Stali Gorzów Wielkopolski.

Kadra drużyny[edytuj]

Stan na 1 września 2017[100][101][102][103][104][105]

B. Zmarzlik
Cash Broker Stal Gorzów Wielkopolski
stat. imię i nazwisko nar. data ur.
S Davidsson, DanielDaniel Davidsson  Szwecja 1983.03.17
S Iversen, Niels K.Niels K. Iversen  Dania 1982.06.20
S Jonasson, Tomas H.Tomas H. Jonasson (wyp. do Lokomotiv)  Szwecja 1988.11.27
S Kasprzak, KrzysztofKrzysztof Kasprzak  Polska 1984.07.18
S Pawlicki, PrzemysławPrzemysław Pawlicki (kapitan)  Polska 1991.09.05
S Sundström, LinusLinus Sundström  Szwecja 1990.10.28
S Vaculík, MartinMartin Vaculík  Słowacja 1990.04.05
S Zmarzlik, BartoszBartosz Zmarzlik  Polska 1995.04.12
J Czerniawski, HubertHubert Czerniawski  Polska 2000.11.10
J Karczmarz, RafałRafał Karczmarz  Polska 1999.02.25
J Nowacki, KamilKamil Nowacki (wyp. do TŻ Ostrovii)  Polska 2000.03.29
J Studziński, MarcelMarcel Studziński (wyp. do TŻ Ostrovii)  Polska 2001.04.16
J Szczotka, AlanAlan Szczotka  Polska 2001.03.12

Dotychczasowi trenerzy[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Trenerzy żużlowi Stali Gorzów Wielkopolski.

W gorzowskim zespole funkcję trenera sprawowało 10 osób. Najwięcej razy funkcję tą pełnił obecny szkoleniowiec Stanisław Chomski – 4-krotnie. Najdłużej trenował „Stal” również Stanisław Chomski – 11 lat. W pierwszych latach działalności klubu rolę trenera pełnili zawodnicy m.in. Mieczysław Cichocki, Kazimierz Wiśniewski, Andrzej Pogorzelski i Edmund Migoś.

Lp. Imię i nazwisko Okres urzędowania
1. Ryszard Nieścieruk 1973–1980
2. Edward Jancarz[g] 1981–1982
3. Edward Jancarz[g]
Bogusław Nowak[g]
1983–1984
4. Edward Jancarz[g] 1985
5. Edward Jancarz
Stanisław Chomski
1986–1987
6. Stanisław Chomski 1988–18 czerwca 1995
7. Piotr Świst[g] 19 czerwca 1995–1 lipca 1995
8. Mieczysław Woźniak 2 lipca 1995–1995
9. Zenon Plech 1996–1997
10. Jerzy Kniaź 1998–24 maja 1998
11. Zenon Plech 25 maja 1998–1998
12. Stanisław Chomski 1999–2009
13. Czesław Czernicki 2010–22 września 2011
14. Piotr Paluch 23 września 2011–18 maja 2015
15. Stanisław Chomski[106] od 24 maja 2015

Dotychczasowi prezesi[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Prezesi Stali Gorzów Wielkopolski.
W. Komarnicki – 17. w historii prezes Stali, który sprawował tę funkcję w latach 2005–2012 (w latach 2002–2004 jako wiceprezes). Od 2012 roku honorowy prezes klubu

W gorzowskim klubie funkcję prezesa sprawowało 15 osób. Najwięcej razy funkcję tą pełnili: Witold Głowania – 3-krotnie i Jerzy Nasiński – 2-krotnie. Najdłużej prezesem gorzowskiej „Stali” w okresie jednej kadencji był Zdzisław Kołosiewicz – 10 lat.

Lp. Imię i nazwisko Okres urzędowania
1. Jan Kocot 1947–1948
2. Stanisław Jońca 1949
3. Stanisław Prudel 1950
4. Otto Warda 1951–1952
5. Zdzisław Kołosiewicz 1953–1963
6. Władysław Mazurek 1964–1967
7. Aleksander Dzilne 1968–1971
8. Witold Głowania 1972–1974
9. Zygmunt Koziara 1975
10. Witold Głowania 1976–1979
11. Jerzy Nasiński 1980–1985
12. Witold Głowania 1986–1988
13. Jerzy Nasiński 1989–1990
14. Jerzy Synowiec 1991–1996
15. Les Gondor 1996–2002
16. Mariusz Guzenda 2002–2005
17. Władysław Komarnicki 2005–2012
18. Ireneusz Zmora[107] od 17 września 2012

Dotychczasowi honorowi prezesi[edytuj]

Lp. Imię i nazwisko Data nadania tytułu
1. Władysław Komarnicki 29 czerwca 2012[108]
2. Witold Głowania 17 listopada 2016[109]

Kibice[edytuj]

Kibice Stali w sektorach 58, 59 i 60 stadionu czyli w tzw. młynie

Klub Sportowy „Stal” jest klubem, który ma kibiców w całej Polsce oraz poza granicami kraju (m.in. fanklub na terenie Wielkiej Brytanii[110]). Największa ich liczba znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim i pobliskich miejscowościach oraz jest zrzeszona w fanklubach – tzw. Klubach Kibica w: Międzyrzeczu[111], Międzychodzie[112], Kołobrzegu[113], Szczecinie[113], Skwierzynie[114] i Sulęcinie[115].

Kibicami gorzowskiej drużyny są m.in. Dawid Kownacki[116], Krzysztof „Jankes” Jankowski[117] i Michał Materla[118].

Na stadionie im. Edwarda Jancarza działa również zorganizowana grupa kibiców o nazwie Ultras Sonadores '08, która zajmuje się oprawami meczowymi[119][120]. W poprzednich latach aktywnie działały takie grupy kibicowskie jak Żółtasy '00 oraz Gorzoviacy[121]. Od 2012 roku w sektorach 58, 59 i 60 stadionu znajduje się tzw. młyn czyli sektory najzagorzalszych kibiców klubu.

Frekwencja[edytuj]

W ostatnich latach gorzowski klub 4-krotnie mógł się poszczycić najlepszym wynikiem w Ekstralidze pod względem średniej kibiców na mecz: w sezonie 2012 (12 400 – 11 meczów, łącznie 136 400[122]), sezonie 2014 (13 190 – 9 meczów, łącznie 118 714[123]), sezonie 2015 (11 743 – 7 meczów, łącznie 82 200[124]) i w sezonie 2016 (12 024 – 9 meczów, łącznie 108 220[125]). Od sezonu 2011 czyli od momentu kiedy pojemność stadionu została zwiększona do 15 024 miejsc mecze „Stali” oglądało średnio 12 072 kibiców.

Rekord frekwencji padł 27 sierpnia 2016 roku podczas turnieju Grand Prix. Na trybunach zasiadło wtedy ponad 17 000 widzów.

Stowarzyszenie[edytuj]

Oficjalnym stowarzyszeniem kibiców „Stali” jest Stowarzyszenie Kibiców KS Stal Gorzów „Stalowcy” założone i zarejestrowane 6 marca 2009 roku. Prezesem jest Grzegorz Szymański. Stowarzyszenie zajmuje się popularyzacją klubu Stali Gorzów Wielkopolski, promowaniem pozytywnych wzorców kibicowania, kierowaniem ruchem kibicowskim oraz organizacją wyjazdów sympatyków „Stali” na mecze rozgrywane poza Gorzowem Wielkopolskim[126].

Kibice gorzowskiej „Stali” sympatyzowali z kibicami piłkarskiego klubu Kotwicy Kołobrzeg, z którymi łączył ich tzw. układ. W przeszłości były tzw. zgody z kibicami: Widzewa Łódź, Polonii Bydgoszcz oraz Stilonu Gorzów Wielkopolski – w przypadku którego można mówić o wspólnym trzonie ekipy działającej zarówno na piłce nożnej jak i żużlu[121].

Obecnie napięte stosunki kibiców gorzowskiej „Stali” łączą z: Falubazem Zielona Góra, Unią Leszno oraz Stilonem Gorzów Wielkopolski[121].

Uwagi

  1. a b Brak danych dot. wyniku pierwszego meczu barażowego o 3 miejsce w II lidze pomiędzy Tramwajarzem Łódź, a Stalą Gorzów Wielkopolski rozegranego w Łodzi dnia 18 września 1960 r.
  2. Mecz zaplanowany na 28 września 1958 r. w Katowicach nie odbył się w związku z wycofaniem się drużyny Gwardii Katowice (w sezonie 1958 jako KKS Katowice) z rozgrywek II ligi. Później wyniki meczów rozegranych z tą drużyną w sezonie 1958 zostały anulowane.
  3. Stal Gorzów Wielkopolski wygrała oba mecze (54:24 w Gorzowie Wielkopolskim i 46:32 w Czeladzi) jednak w związku z karną degradacją z II ligi CKS Czeladź w sezonie 1958 wyniki meczów rozegranych z tą drużyną zostały anulowane.
  4. Od roku 2017 jako kontynuacja młodzieżowych drużynowych mistrzostw Polski.
  5. Od roku 2001 jako kontynuacja drużynowych mistrzostw świata.
  6. Zawody rozegrano pod szyldem indywidualnych mistrzostw Europy juniorów.
  7. a b c d e Zawodnik pełniący funkcję tzw. jeżdżącego trenera.

Przypisy

  1. speedwayekstraliga.pl (pol.). [dostęp 2014-11-15].
  2. a b Klub (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-06-21].
  3. stadiony.net (pol.). [dostęp 2014-11-15].
  4. Zarząd klubu (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2012-09-17].
  5. Sztab szkoleniowy (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2016-06-21].
  6. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom II). Leszno: Danuta, 2004, s. 273-277. ISBN 83-920216-2-2.
  7. Stal Gorzów Wielkopolski Spółka Akcyjna (pol.). pzm.pl. [dostęp 2008-05-29].
  8. Polski Związek Pracodawców Klubów Sportowych (pol.). konfederacjalewiatan.pl. [dostęp 2015-09-08].
  9. Stal Gorzów najlepiej zorganizowanym klubem PGE Ekstraligi (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2015-11-05].
  10. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 25. ISBN 978-83-63404-02-4.
  11. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 25-26. ISBN 978-83-63404-02-4.
  12. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski maszyn przystosowanych 1951 (pol.). rlach.republika.pl.
  13. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 28-29. ISBN 978-83-63404-02-4.
  14. Motocykl ZMG (pol.). speedway.hg.pl. [dostęp 2015-08-18].
  15. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 33. ISBN 978-83-63404-02-4.
  16. Roman Lach: Mecz międzypaństwowy: PZM – CAMK Moskwa (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1961-10-17].
  17. a b Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1962 (pol.). rlach.republika.pl.
  18. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1964 (pol.). rlach.republika.pl.
  19. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 39-40. ISBN 978-83-63404-02-4.
  20. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom I). Leszno: Danuta, 2004, s. 231. ISBN 83-920216-1-4.
  21. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 47-49. ISBN 978-83-63404-02-4.
  22. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1969 (pol.). rlach.republika.pl.
  23. Roman Lach: 11 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1969: Wybrzeże Gdańsk – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1969-10-01].
  24. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 61-62. ISBN 978-83-63404-02-4.
  25. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1973 (pol.). rlach.republika.pl.
  26. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1975 (pol.). rlach.republika.pl.
  27. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1976 (pol.). rlach.republika.pl.
  28. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1977 (pol.). rlach.republika.pl.
  29. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1978 (pol.). rlach.republika.pl.
  30. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1974 (pol.). rlach.republika.pl.
  31. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1979 (pol.). rlach.republika.pl.
  32. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1970 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1970-09-27].
  33. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 65-66. ISBN 978-83-63404-02-4.
  34. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1972 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1972-10-01].
  35. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1974 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1974-09-29].
  36. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1975 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1975-09-28].
  37. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 1977 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1977-07-22].
  38. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom II). Leszno: Danuta, 2004, s. 99. ISBN 83-920216-2-2.
  39. Wiesław Dobruszek: Żużlowe ABC (Tom I). Leszno: Danuta, 2004, s. 234. ISBN 83-920216-1-4.
  40. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 79-80. ISBN 978-83-63404-02-4.
  41. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa świata 1977 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1977-09-18].
  42. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 111-113. ISBN 978-83-63404-02-4.
  43. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1981 (pol.). rlach.republika.pl.
  44. Jan Delijewski: Żużel nad Wartą 1945-1989. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2012, s. 130. ISBN 978-83-63404-02-4.
  45. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1982 (pol.). rlach.republika.pl.
  46. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1983 (pol.). rlach.republika.pl.
  47. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1987 (pol.). rlach.republika.pl.
  48. Robert Borowy: Żużel nad Wartą 1990-2014. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2014, s. 23-24. ISBN 978-83-63404-07-9.
  49. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1992 (pol.). rlach.republika.pl.
  50. Robert Borowy: Żużel nad Wartą 1990-2014. Gorzów Wlkp.: WiMBP, 2014, s. 69-70. ISBN 978-83-63404-07-9.
  51. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 1997 (pol.). rlach.republika.pl.
  52. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 1997 – 1 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1997-10-12].
  53. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 1997 – 2 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1997-10-19].
  54. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2000 (pol.). rlach.republika.pl.
  55. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2002 (pol.). rlach.republika.pl.
  56. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa I ligi 2003 (pol.). rlach.republika.pl.
  57. Roman Lach: Półfinał Drużynowych mistrzostw I ligi 2005 – 1 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2005-08-21].
  58. Roman Lach: Półfinał Drużynowych mistrzostw I ligi 2005 – 2 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2005-09-04].
  59. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 1 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2007-09-02].
  60. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 2 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2007-09-16].
  61. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw I ligi 2007 – 3 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2007-09-30].
  62. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 2009 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2009-07-25].
  63. Zdzisław Sosnowski: Pedersen w szpitalu (pol.). przegladsportowy.pl. [dostęp 2010-07-12].
  64. Speedway World Championships 2010 (ang.). speedwaygp.com.
  65. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2011 (pol.). rlach.republika.pl.
  66. Roman Lach: Mecz o 3 miejsce Drużynowych mistrzostw Polski 2011 – 1 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2011-09-25].
  67. Roman Lach: Mecz o 3 miejsce Drużynowych mistrzostw Polski 2011 – 2 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2011-10-02].
  68. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2012 (pol.). rlach.republika.pl.
  69. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2012 – 1 mecz. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2012-10-09].
  70. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2012 – 2 mecz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2012-10-14].
  71. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2013 (pol.). rlach.republika.pl.
  72. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2014 (pol.). rlach.republika.pl.
  73. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2014 – 1 mecz. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2014-09-28].
  74. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2014 – 2 mecz. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2014-10-05].
  75. Speedway World Championships 2014 (ang.). speedwaygp.com.
  76. Roman Lach: Indywidualne mistrzostwa Polski 2014 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2014-08-14].
  77. Roman Lach: Mistrzostwa Polski par klubowych 2014 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2014-10-19].
  78. Chomski nowym trenerem Stali (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2015-05-21].
  79. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2015 (pol.). rlach.republika.pl.
  80. Roman Lach: Grand Prix Challenge 2015 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2015-09-05].
  81. Roman Lach: Młodzieżowe indywidualne mistrzostwa Polski 2015 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2015-07-12].
  82. Roman Lach: Młodzieżowe mistrzostwa Polski par klubowych 2015 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2015-09-26].
  83. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2016 – 1 mecz. (pol.). rlach.republika.pl, 2016-09-18. [dostęp 2017-11-01].
  84. Roman Lach: Finał Drużynowych mistrzostw Polski 2016 – 2 mecz. (pol.). rlach.republika.pl, 2016-09-25. [dostęp 2017-11-01].
  85. Roman Lach: Drużynowe mistrzostwa Polski 2016 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 2017-11-01].
  86. Roman Lach: 1 runda Drużynowych mistrzostw Polski 2016: Fogo Unia Leszno – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl, 2016-04-08. [dostęp 2017-11-01].
  87. Roman Lach: 6 runda Drużynowych mistrzostw Polski 2016: Ekantor.pl Falubaz Zielona Góra – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl, 2016-05-22. [dostęp 2017-11-01].
  88. Marcin Malinowski: Cash Broker tytularnym sponsorem Stali Gorzów (pol.). stalgorzow.pl, 2017-04-11. [dostęp 2017-04-13].
  89. Roman Lach: 10 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1955: Stal Gorzów Wlkp. – Stal Świętochłowice (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1955-08-14].
  90. Roman Lach: 4 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1956: Gwardia Katowice – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1956-07-08].
  91. Roman Lach: 6 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1962: Stal Gorzów Wlkp. – Wybrzeże Gdańsk (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1962-06-24].
  92. Roman Lach: 4 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1964: Polonia Bydgoszcz – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1964-05-31].
  93. Roman Lach: 11 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1977: Stal Gorzów Wlkp. – Polonia Bydgoszcz (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1977-07-31].
  94. Roman Lach: 12 runda Drużynowych mistrzostw Polski 1990: Motor Lublin – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1990-07-17].
  95. Roman Lach: 2 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1960: LPŻ Zielona Góra – Stal Gorzów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1960-04-24].
  96. Roman Lach: 2 runda Drużynowych mistrzostw II ligi 1955: Stal Gorzów Wlkp. – Kolejarz Ostrów Wlkp. (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1955-05-29].
  97. Roman Lach: Półfinał kontynentalny indywidualnych mistrzostw świata 1971 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1971-06-06].
  98. Roman Lach: Mistrzostwa Federacji Stal 1954 (pol.). rlach.republika.pl. [dostęp 1954-10-03].
  99. Marcin Malinowski: Pierwszy odcisk dłoni żużlowca na Jancarzu! Tomasz Gollob uhonorowany (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2014-08-26].
  100. Komunikat nr 2/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-03-03. [dostęp 2017-03-04].
  101. Komunikat nr 26/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-04-21. [dostęp 2017-04-22].
  102. Komunikat nr 34/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-05-05. [dostęp 2017-05-05].
  103. Komunikat nr 40/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-05-15. [dostęp 2017-05-15].
  104. Komunikat nr 64/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-06-22. [dostęp 2017-06-24].
  105. Komunikat nr 98/2017 - Główna Komisja Sportu Żużlowego (pol.). pzm.pl, 2017-09-01. [dostęp 2017-09-01].
  106. Marcin Malinowski: Stanisław Chomski wraca do Stali Gorzów! (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2015-05-21].
  107. Nowy zarząd Stali Gorzów (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-09-17].
  108. Szymon Kaczmarek: Komarnicki Honorowym Prezesem Stali (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-06-29].
  109. Marcin Malinowski: Witold Głowania honorowym prezesem Stali Gorzów (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-11-18].
  110. Wojciech Kulak: Brytyjczycy pod wrażeniem gorzowskich fanów: Żadni inni kibice nie są tak przyjaźni i otwarci (pol.). stalgorzow.pl, 2017-06-21. [dostęp 2017-06-25].
  111. Stal zainaugurowała nowy projekt – Kluby Kibica (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2014-04-02].
  112. Rusza drugi Klub Kibica! (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2014-04-25].
  113. a b Ekspansja Stali na województwo zachodniopomorskie (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2015-12-21].
  114. Dołącz do Klubu Kibica ze Skwierzyny (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-01-12].
  115. Nowy Klub Kibica Stali Gorzów (pol.). stalgorzow.pl. [dostęp 2016-01-29].
  116. Kinga Taisner: Dawid Kownacki: Stal ma stałe miejsce w moim sercu (pol.). stalgorzow.pl, 2016-02-29. [dostęp 2017-06-25].
  117. Klaudia Kwiatkowska: Krzysztof Jankowski: Emocje na stadionie pewne jak w każdej części Bonda (pol.). stalgorzow.pl, 2016-03-23. [dostęp 2017-06-25].
  118. Mistrz MMA Michał Materla dołącza do akcji Bezpiecznie ze Stalą! (pol.). stalgorzow.pl, 2015-03-18. [dostęp 2017-06-25].
  119. Ultras Sonadores (pol.). stalowcy.pl. [dostęp 2015-04-05].
  120. Historia żółto-niebieskiego ruchu ultras. www.stalowcy.pl. [dostęp 2015-07-24].
  121. a b c Historia ruchu kibicowskiego na Stali Gorzów. www.stalowcy.pl. [dostęp 2015-07-24].
  122. Michał Gałęzewski: Frekwencja na stadionach żużlowych w 2012 roku (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-10-24].
  123. Frekwencja 2014 (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2014-09-06].
  124. Frekwencja 2015 (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2015-10-10].
  125. Frekwencja 2016 (pol.). speedwayekstraliga.pl. [dostęp 2016-09-30].
  126. O nas (pol.). stalowcy.pl. [dostęp 2015-04-05].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]