Język udmurcki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Удмурт кыл
Obszar Rosja (Udmurcja)
Liczba mówiących 324 tys. (2010)[1]
Klasyfikacja genetyczna języki uralskie
 języki ugrofińskie
  języki fińskie
   języki permskie
    język udmurcki
Pismo/alfabet cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy Udmurcja (Rosja)
Kody języka
ISO 639-1 -
ISO 639-2 udm
ISO 639-3 udm
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język udmurcki (удмурт кыл; inna nazwa: język wotiacki) – język należący do permskiej grupy języków ugrofińskich. Jest on językiem ojczystym dla ok. 550 000 mieszkańców Udmurcji w zachodniej części Przeduralu, czyli dla 77% ogólnej liczby Udmurtów (ok. 770 000, 1989). Ok. 15 000 ludzi mówi językiem udmurckim w Kazachstanie. W 1775 roku nakładem Akademii Nauk Imperium Rosyjskiego ukazał się w Sankt Petersburgu pierwszy opis gramatyki udmurckiej, pt. Сочиненія принадлежащія къ грамматикѣ вотскаго языка.

Rozróżnia się 4 grupy dialektów języka udmurckiego: dialekt północny, południowy, peryferyjny południowy oraz bessermiański (wessermiański). Język literacki opiera się na dialektach północnym i południowym. Język udmurcki spokrewniony jest z językiem komi.

Język udmurcki jest językiem aglutynacyjnym z elementami fleksyjnymi. Posiada 15 przypadków i nie zna kategorii rodzaju gramatycznego. Początki literatury w tym języku przypadają na XVIII wiek.

Język udmurcki jest obok języka rosyjskiego językiem urzędowym Udmurcji. Mimo to niewiele się ukazuje w tym języku gazet i czasopism, rzadkie są też programy udmurckie w radiu i telewizji. Brakuje również kompetentnych nauczycieli oraz materiałów dydaktycznych do nauczania tego języka w szkołach. Jedynie ok. jednej trzeciej wszystkich udmurckich uczniów uczy się swojego języka ojczystego w szkole.

W Iżewsku istnieje od 1932 roku katedra filologii udmurckiej na Państwowym Uniwersytecie Udmurckim.

Alfabet[edytuj]

А а, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, Ӝ ӝ, З з, Ӟ ӟ, И и, Ӥ ӥ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, О о, Ӧ ӧ, П п, Р р, С с, Т т, У у, (Ф ф), (Х х), (Ц ц), Ч ч, Ӵ ӵ, Ш ш, (Щ щ), Ъ ъ, Ы ы, Ь ь, Э э, Ю ю, Я я.

Alfabet udmurcki jest oparty na rosyjskim i składa się 38 liter. Oprócz 33 liter występujących w alfabecie rosyjskim zawiera pięć dodatkowych: ӝ, ӟ, ӥ, ӧ, ӵ. Litery ф, х, ц i щ występują wyłącznie w wyrazach zapożyczonych (głównie z języka rosyjskiego).

Samogłoski[edytuj]

przednie środkowe tylne
wysokie i ɨ u
średnie e ə o
niskie a

Spółgłoski[edytuj]

wargowe przedniojęzykowe środkowo-
językowe
tylno-
językowe
zębowe dziąsłowe
zwarte p b t d tʲ dʲ k ɡ
zwarto-szczelinowe (ʦ) ʧ ʤ ʨ ʥ
szczelinowe (f) v s z ʃ ʒ ɕ ʑ (x)
nosowe m n ɲ
drżące r
boczne l ʎ
półsamogłoski j

Spółgłoski [ʦ], [f] i [x] występują tylko w niedawnych zapożyczeniach z języka rosyjskiego.

Ciekawostki[edytuj]

W języku tym powstała część tekstu piosenki Party For Everybody zespołu Buranowskije Babuszki, który reprezentował Rosję w Konkursie Piosenki Eurowizji w 2012 roku.

Do tej pory zrealizowano zaledwie trzy filmy w języku udmurckim: Соперницы („Rywale”, 1929), Тень Алангасара („Cień Ałangasara”, 1994) i Узы-Боры („Jagody”, 2011).

Zob. też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Uwagi[edytuj]

  1. http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm