Lista laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Lista prezentuje laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską. Ich związki z Polską definiowane są poprzez narodowość polską, urodzenie się na terytorium Polski, posiadanie obywatelstwa Polski lub posługiwanie się językiem polskim jako ojczystym (lub jednym z ojczystych).

Polscy laureaci Nagrody Nobla[edytuj]

Lp. Rok Wyróżniony Dziedzina Zdjęcie Wyjaśnienie kwestii polskości
1 1903 Maria Skłodowska-Curie
(1867–1934)
fizyka Marie Curie c1920.png Urodziła się kilka miesięcy po likwidacji autonomii Polski od Rosji. Żyła na ziemiach polskich 23 lata, w 1891 r. wyjechała do Francji, gdzie spędziła resztę życia. W 1932 r. z jej inicjatywy założono Instytut Radowy w Warszawie.
2 1905 Henryk Sienkiewicz
(1846–1916)
literatura Henryk Sienkiewicz 1905.jpg Niemal całe życie spędził w Polsce (1846–1867) i na ziemiach polskich. Tworzył w języku polskim.
3 1907 Albert Michelson
(1852–1931)
fizyka Albert Abraham Michelson.JPG Urodzony w 1852 r. w pruskiej Prowincji Poznańskiej w powiecie Strelno (w zdecydowanej większości zamieszkiwanej przez Polaków) jako syn Samuela Michelsona i Rozalii z domu Przyłubskiej. Brat Pauliny i Joanny Michelsonów. W 1855 r. cała rodzina wyjechała do USA, gdzie Michelson spędził resztę życia.
4 1911 Maria Skłodowska-Curie
(1867–1934)
chemia Marie Curie c1920.png j. w.
5 1924 Władysław Reymont
(1867–1925)
literatura Władysław Reymont.jpg Urodził się w roku likwidacji autonomii Polski od Rosji na terenie Królestwa. Żył na ziemiach polskich, od 1918 r. w Polsce. Tworzył w języku polskim.
6 1944 Isidor Isaac Rabi
(1898–1988)
fizyka II Rabi.jpg Urodził się w 1898 r. w Galicji, prowincji Austro-Węgier, zamieszkałej w zdecydowanej większości przez Polaków i Rusinów, w rodzinie polsko-żydowskiej. Rok po narodzinach wraz z rodzicami wyjechał do USA, gdzie spędził resztę życia.
7 1950 Tadeusz Reichstein
(1897–1996)
fizjologia lub medycyna Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg Urodził się w rosyjskiej prowincji Królestwo Polskie w rodzinie polsko-żydowskiej. Dzieciństwie spędził też w Kijowie i w Jenie. Od ósmego roku życia aż do śmierci mieszkał w Szwajcarii. Do końca życia dobrze rozumiał po polsku, gorzej mówił. Od 1994 r. członek Polskiej Akademii Nauk[1].
8 1977 Andrew Schally
(ur. 1926)
fizjologia lub medycyna Schally portrait.jpg Urodził się w Polsce jako Andrzej Wiktor Schally, syn generała Wojska Polskiego Kazimierza Schally’ego. Żył w Polsce prawie 13 lat, do września 1939 r., posługując się językiem polskim. W kolejnych latach mieszkał w Rumunii, Wielkiej Brytanii, Kanadzie. Od 1957 r. mieszka w USA. Na przestrzeni lat zanikła jego umiejętność posługiwania się językiem polskim.
9 1978 Menachem Begin
(1913–1992)
pokojowa Menachem Begin 2.jpg Urodził się na ziemiach polskich w rosyjskiej guberni grodzieńskiej w rodzinie polsko-żydowskiej jako Mieczysław Biegun. W Polsce mieszkał 27 lat, do 1940 r. Absolwent prawa na Uniwersytecie Warszawskim (1935). Od 1938 r. był przywódcą polskiego Bejtaru, żydowskiego ruchu młodzieżowego[2]. Więzień NKWD, kapral podchorąży Armii Polskiej na Wschodzie. Po przybyciu wojska do Palestyny uzyskał zwolnienie z przysięgi wojskowej[3] i rozpoczął walkę o stworzenie państwa żydowskiego. Pozostał w Izraelu do końca życia.
10 Isaac Bashevis Singer
(1902–1991)
literatura Isaac Bashevis Singer (upright).jpg Urodził się w rosyjskiej prowincji Królestwo Polskie w rodzinie polsko-żydowskiej jako Icek-Hersz Zynger. Mieszkał w Polsce 33 lata, od 1935 r. do śmierci żył w USA. Większość jego twórczości związana jest ze wspomnieniami z życia w Polsce. Jako dziennikarz używał m.in. pseudonimu Warszawski.
11 1980 Czesław Miłosz
(1911–2004)
literatura Czesław Miłosz 2011(Lt, detail).jpg Urodził się na ziemiach polsko-litewskich w rosyjskiej guberni kowieńskiej. Mieszkał w Polsce 40 lat, następnie żył we Francji i w USA. Do Polski wrócił w 1993 r. i pozostał do śmierci. Tworzył w języku polskim i angielskim.
12 1981 Roald Hoffmann
(ur. 1937)
chemia Roald Hoffmann.jpg Urodził się w Polsce w rodzinie polsko-żydowskiej. Mieszkał w Polsce 12 lat, w 1949 r. wyjechał do USA, gdzie żyje do dziś.
13 1983 Lech Wałęsa
(ur. 1943)
pokojowa Lech Walesa - 2009.jpg Urodził się w okupowanej przez Niemców Polsce. Mieszka w Polsce całe życie.
14 1992 Georges Charpak
(1924–2010)
fizyka CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG Urodził się w Polsce w rodzinie polsko-żydowskiej jako Jerzy Charpak. W dzieciństwie posługiwał się językiem polskim[4]. Sześć lat mieszkał w Polsce, dwa w Palestynie, od 1932 r. do śmierci żył we Francji.
15 1994 Szimon Peres
(1923–2016)
pokojowa Shimon Peres (cropped).jpg Urodził się w Polsce w rodzinie polsko-żydowskiej jako Szymon Perski[5]. Języka polskiego uczył się w szkole[6]. W Polsce mieszkał 11 lat, w 1934 r. wyjechał do Palestyny (późniejszy Izrael), gdzie żył do śmierci.
16 1995 Józef Rotblat
(1908–2005)
pokojowa Josef Rotblat ID badge.png Urodził się w rosyjskiej prowincji Królestwo Polskie w rodzinie polsko-żydowskiej. Absolwent fizyki na Wolnej Wszechnicy Polskiej (1932) i na Uniwersytecie Warszawskim (1938[7]). Mieszkał w Polsce prawie 31 lat, od 1939 r.[8] do śmierci żył w Wielkiej Brytanii. Całe życie płynnie posługiwał się językiem polskim i określał się Polakiem z brytyjskim paszportem. Od 1966 r. członek Polskiej Akademii Nauk.
17 1996 Wisława Szymborska
(1923–2012)
literatura Wisława Szymborska čte - Svět knihy 2010 (002).JPG Urodziła się i całe życie mieszkała w Polsce. Tworzyła w języku polskim.
18 2007 Leonid Hurwicz
(1917–2008)
ekonomia Leonid Hurwicz.jpg Urodził się w Rosji w rodzinie polsko-żydowskiej. Przez 19 lat (1919–1938) mieszkał w Polsce. Absolwent prawa na Uniwersytecie Warszawskim (1938). Żył w wielu krajach, od 1940 r. do śmierci przede wszystkim w USA.

Inni laureaci Nagrody Nobla, związani w małym stopniu z Polską[edytuj]

Lp. Rok Wyróżniony Dziedzina Związki z Polską
1. 1920 Walther Nernst chemia Niemiec, urodził się w Wąbrzeźnie na ziemiach polskich.
2. 1927 Henri Bergson literatura Francuz, urodził się w Paryżu w pochodzącej z Polski rodzinie żydowskiej jako syn urodzonego w Warszawie kompozytora i pianisty Michała Bergsona, wnuk warszawskiego bankiera Bera Sonnenberga i prawnuk Samuela (Szmula) Jakubowicza Sonnenberga, zwanego Zbytkowerem, żydowskiego bankiera, od którego wywodzi się nazwa jednego z osiedli Warszawy (Szmulowizny[9]).
3. 1935 Irène Joliot-Curie chemia Francuzka, córka Marii Skłodowskiej-Curie. Mówiła trochę po polsku.
4. 1961 Robert Hofstadter fizyka Amerykanin, syn polskich Żydów, którzy wyemigrowali do USA.
5. 1978 Piotr Kapica fizyka Rosjanin, wnuk Polaka Hieronima Stebnickiego.
6. 2000 Eric Kandel fizjologia lub medycyna Austriak i Amerykanin, jego rodzice pochodzili z polskiej Galicji (ojciec urodził się w Olesku, matka w Kołomyi).
7. 2003 John Maxwell Coetzee literatura Południowoafrykański Australijczyk. Jego pradziadek ze strony matki Baltazar Dubiel był Polakiem z wielkopolskiej wsi Czarnylas. Wyemigrował on do Afryki w wieku kilkunastu lat, zmarł w 1929. Podczas wizyty w Polsce w 2006 Coetzee odwiedził Czarnylas i pobliski Odolanów, gdzie jego pradziadek uczęszczał do szkoły[10].
8. 2004 Aaron Ciechanower chemia Izraelczyk. Jego rodzice wyjechali z Polski do Palestyny w latach 1920. na fali syjonizmu.
9. Frank Wilczek fizyka Amerykanin. Jego dziadkowie ze strony ojca pochodzili z Polski. Babcia Franciszka Żybura do 1921 mieszkała w Babicach, dziadek pochodził z okolic Warszawy.
10. 2009 Jack Szostak fizjologia lub medycyna Amerykanin. Jego pradziadek wyemigrował z Polski do USA na przełomie XIX i XX wieku[11][12][13]
11. 2012 Brian Kobilka chemia Amerykanin, pochodzi z rodziny polskich emigrantów[14].
12. Robert Lefkowitz chemia Amerykanin, wnuk polskich Żydów, którzy wyemigrowali do USA[15].

Nominowani do Nagrody Nobla (lista niepełna)[edytuj]

Komitet Noblowski może ujawnić nazwiska nominowanych po 50 latach od ich zgłoszenia. Lista obejmuje związane z Polską osoby nominowane do Nagrody Nobla wraz z rokiem nominacji w oparciu o oficjalne dane publikowane przez Komitet Noblowski. Na liście wyróżniono także nominacje dla osób, które w innych latach zostały zdobywcami nagrody Nobla (lista nagród w tabeli powyżej)[16]. Obecnie (2017 r.) ostatnie dostępne dane pochodzą z roku 1966 r.

Imię i nazwisko Dziedzina Lata nominacji
Henryk Sienkiewicz literatura 1901[17], 1902[17], 1903[17], 1904[17]
Jan Gotlib Bloch pokojowa 1901[18][19]
Maria Skłodowska-Curie fizyka 1902[20]
Stanisław Korwin-Dzbański pokojowa 1903[21][22]
Albert Michelson fizyka 1904[23]
Karol Olszewski fizyka 1904[17], 1913[17]
chemia 1913[17]
Eliza Orzeszkowa literatura 1905[17]
Adam Wiszniewski pokojowa 1907[24]
Ludwik Zamenhof pokojowa 1907[17], 1909[17], 1910[17], 1913[17], 1914[17], 1915[17], 1916[17], 1917[17]
Michał Tyszkiewicz-Łohojski pokojowa 1910[25], 1911[25], 1927[25]
Napoleon Cybulski fizjologia lub medycyna 1911[17], 1914[17], 1918[17]
Oskar Minkowski fizjologia lub medycyna 1912[17], 1914[17], 1924[17], 1925[17], 1928[17], 1929[17], 1932[17]
Leon Marchlewski chemia 1913[17]
fizjologia lub medycyna 1913[17], 1914[17]
Kazimierz Funk fizjologia lub medycyna 1914[26], 1925[26]
chemia 1926[26], 1946[26]
Józef Babiński fizjologia lub medycyna 1914[27], 1924[27], 1928[27], 1932[27]
Józef Polak pokojowa 1915[17], 1928[17]
Władysław Reymont literatura 1919[17], 1920[17], 1922[17]
Stefan Żeromski literatura 1921[17], 1922[17], 1923[17], 1924[17]
Oswald Balzer pokojowa 1926[17]
Kazimierz Fajans chemia 1928[28], 1934[28]
Rudolf Weigl fizjologia lub medycyna 1930[17], 1931[17], 1932[17], 1933[17], 1934[17], 1936[17], 1937[17], 1938[17], 1939[29]
Hermann Kantorowicz pokojowa 1934[30]
Józef Piłsudski pokojowa 1934[17]
Tadeusz Zieliński literatura 1934[17], 1935[17]
Wojciech Alojzy Świętosławski chemia 1936[17], 1950[17], 1957[17], 1958[17], 1960[17], 1962[17]
Maria Dąbrowska literatura 1939[17], 1957[17], 1959[31], 1960[31], 1965[17][32]
Isidor Isaac Rabi fizyka 1939[33], 1940[33], 1941[33], 1942[33], 1943[33], 1945[33]
Tadeusz Reichstein chemia 1943[34], 1944[34], 1945[34], 1947[34], 1948[34], 1949[34], 1950[34]
Szalom Asz[a] literatura 1946[17], 1947[17]
Leopold Staff literatura 1950[17]
Ludwik Hirszfeld fizjologia lub medycyna 1950[17]
Jarosław Iwaszkiewicz literatura 1957[35], 1963[35], 1965[17], 1966[36]
Jan Parandowski literatura 1957[37], 1959[37]
Bogdan Kamieński chemia 1958[17]
Józef Retinger pokojowa 1958[17]
Marian Danysz fizyka 1962[17], 1965[17]
Tadeusz Urbański chemia 1962[17]
Leopold Infeld fizyka 1964[17]
Jerzy Pniewski fizyka 1965[17]
Adam Rapacki pokojowa 1966[17]
Witold Gombrowicz literacka 1966[38]

Uwagi

  1. Tworzył w języku jidysz.

Przypisy

  1. Ilu Polaków dostało Nagrodę Nobla? Będziecie zdziwieni. „Newsweek”, 2010-10-01. 
  2. Jerzy Tomaszewski (red.): Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon. Warszawa: Cyklady, 2001, s. 34. ISBN 83-86-85958-X.
  3. Stefan Korboński: Żydzi w czasie okupacji (pol.). [dostęp 16 stycznia 2009].
  4. Zmarł Charpak, zakochany w fizyce. „Gazeta Wyborcza”, 2010-10-01. 
  5. Shimon Peres – The Eighth Prime Minister (ang.). W: Prime Minister’s Office [on-line]. [dostęp 2011-02-07].
  6. Małgorzata Wyrzykowska: Na Białorusi czczono 90. rocznicę urodzin Szimona Peresa (pol.). Dzieje.pl, 20 maja 2013. [dostęp 23 lipca 2014].
  7. Nobel Prizes and Laureates: Joseph Rotblat (ang.). [dostęp 2013-10-30].
  8. Joseph Rotblat – Curriculum Vitae, The Nobel Foundation.
  9. M. Altbauer, Dublety imion biblijnych w polszczyźnie, w: Onomastica, r. X, z. 1-2, Wrocław 1965.
  10. Na polski trop naprowadził go pradziad.
  11. Chcę poznać pierwsze kroki ewolucji, wywiad Moniki Florek-Moskal z J.W. Szostakiem, Wprost, nr 42/2009 (1395) dostęp 2009-11-30.
  12. Notka w Prominent Poles (ang.).
  13. Artykuł Wojciecha Mikołuszko na przekroj.pl.
  14. Artykuł na ten temat.
  15. Artykuł na ten temat.
  16. Nobelprize.org: Nomination Archive (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-09].
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt Nomination Database, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  18. Nomination Database: Jean de Bloch, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  19. AnetaA. Ilnicka AnetaA., Dziś wręczenie Pokojowej Nagrody Nobla. Przez 113 lat nominowanych do niej było trzynastu Polaków, „WP money”, 10 grudnia 2014 [dostęp 2017-01-07] (pol.).
  20. Nomination Database: Marie Curie, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-08].
  21. AnetaA. Ilnicka AnetaA., Dziś wręczenie Pokojowej Nagrody Nobla. Przez 113 lat nominowanych do niej było trzynastu Polaków, „WP money”, 10 grudnia 2014 [dostęp 2017-01-07] (pol.).
  22. Nomination Database: Stanilaus von Korwin-Dzbanski, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  23. Nomination Database: Albert A Michelson, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-08].
  24. Nomination Database: Prince Adam Wiszniewski, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  25. a b c Nomination Database: Count Michel Tyszkiewicz, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  26. a b c d Nomination Database: Casimir Funk, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  27. a b c d Nomination Database: Joseph Babinski, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  28. a b Nomination Database: Kasimir Fajans, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  29. Nomination Database: Rudolf Weigl, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  30. Nomination Database: Hermann Kantorowicz, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  31. a b Nomination Database: Maria Dabrowska, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  32. NataliaN. Szostak NataliaN., Gombrowicz w 1966 roku miał szansę na literackiego Nobla. Szwedzka Akademia odtajnia archiwa, wyborcza.pl, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-06].
  33. a b c d e f Nomination Database: Isidor I Rabi, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-08].
  34. a b c d e f g Nomination Database:Tadeus Reichstein, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-08].
  35. a b Nomination Database: Jaroslaw Iwaszkiewicz, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  36. NataliaN. Szostak NataliaN., Gombrowicz w 1966 roku miał szansę na literackiego Nobla. Szwedzka Akademia odtajnia archiwa, wyborcza.pl, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-06].
  37. a b Nomination Database: Jan Parandowski, www.nobelprize.org [dostęp 2017-01-07].
  38. NataliaN. Szostak NataliaN., Gombrowicz w 1966 roku miał szansę na literackiego Nobla. Szwedzka Akademia odtajnia archiwa, wyborcza.pl, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-06].