Polski kontyngent wojskowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Polski kontyngent wojskowy (PKW) – wydzielona jednostka wojskowa Sił Zbrojnych RP (wojska operacyjne), przeznaczona do udziału w zagranicznej operacji wojskowej (pokojowej lub wojennej) zgodnie z decyzją Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1953 PRL wysłała ok. 300 żołnierzy do Korei w ramach Polskiej Misji Wojskowej w Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych, mającej za zadanie nadzorowanie zawieszenia broni oraz prawie 60 wojskowych medyków w szpitalu Polskiego Czerwonego Krzyża w Korei Północnej. Przez następne lata Polacy uczestniczyli w pracach komisji w Indochinach (1954-1976) oraz obserwatorów w Nigerii (1968-1970), jednak faktycznie pierwszym polskim kontyngentem wojskowym była Polska Wojskowa Jednostka Specjalna w ramach Doraźnych Sił Zbrojnych ONZ w latach 1973-1979.

Żołnierze PKW Syria - POLBATT

Pierwszym kontyngentem z PKW w nazwie był utworzony w 1979 na bazie Wydzielonej Grupy PWJS PKW Syria. Udana służba Polaków w błękitnych hełmach spowodowała prośby ONZ o wydzielanie kontyngentów do kolejnych misji. Do początku lat 90. działania w nich ograniczały się do logistyki, dopiero od 1992 polscy żołnierze pełnili zadania operacyjne (PKW Chorwacja). Obie formy działań zakończyły się w 2009 wraz z wycofaniem polskich wojsk z sił ONZ.

Od 1996 Polacy pełnią służbę wojskową w siłach NATO. Początkowo wysyłane były Polskie Jednostki Wojskowe (PJW Bośnia i Hercegowina, PJW Albania, PJW Kosowo), jednak w 2000 także i one nazwano Polskimi Kontyngentami Wojskowymi. Od tamtej pory najwięcej PKW działało właśnie w ramach NATO, na czele z PKW Afganistan, największym komponentem zagranicznym SZ RP (prawie 2600 żołnierzy + 400 odwodu w Polsce).

W EUFOR polscy żołnierze od 2003 służyli 4 razy (z czego wciąż w Bośni i Hercegowinie) – w dwóch ostatnich (PKW Kongo, PKW Czad) po raz pierwszy główną rolę pełniła Żandarmeria Wojskowa.

Oprócz tego PKW działały w ramach doraźnych koalicji wielonarodowych (najczęściej jednak wspieranych przez ONZ) – pierwszy raz od 1985 do 1987 w operacji humanitarnej Tesfa brała udział Polska Lotnicza Eskadra Pomocy Etiopii. W następnych latach Polacy wzięli udział w obu wojnach w Zatoce Perskiej (po II Irak stabilizował drugi co do wielkości polski kontyngent w historii – 2500 żołnierzy), operacji Uphold Democracy na Haiti i Enduring Freedom w Afganistanie i Zatoce Perskiej.

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

Wizyta Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w PKW ISAF

Pierwszy akt regulujący pobyt i służbę polskich żołnierzy poza granicami kraju uchwalono dopiero w 1998 - była to ustawa z dnia 19 lutego 1998 r. o zasadach użycia Sił Zbrojnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 119). 1 stycznia 1999 została zastąpiona przez ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1117). Zgodnie z nimi o użyciu kontyngentu postanawia Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (Zwierzchnik Sił Zbrojnych RP) na wniosek Rady Ministrów (postanowienie wymaga kontrasygnaty premiera). W postanowieniu musi znajdować się nazwa, czas trwania, państwa docelowe, liczebność i podporządkowanie PKW.

Wcześniej zagadnienie to regulował artykuł 20a ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55). Wówczas o wysłaniu jednostki decydowała Rada Państwa, a po jej rozwiązaniu w 1989 Rada Ministrów w drodze uchwały.

Obserwatorzy wojskowi w operacjach pokojowych nie współtworzą kontyngentu - w systemie krajowym działają samodzielnie i o ich wysłaniu decyduje Minister Obrony Narodowej (z wyjątkiem Grupy Obserwatorów SZ RP w Gruzji).

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Od 1979, tj. przemianowania Wydzielonej Grupy Polskiej Wojskowej Jednostki Specjalnej na Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Rozdzielająco-Obserwacyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych w Syryjskiej Republice Arabskiej, stosowany jest następujący wzór nazwy:

Polski Kontyngent Wojskowy w /nazwa sił lub operacji oraz ewentualnie nazwa organizacji dowodzącej misją/ w /nazwa państwa, państw lub rejonu operacji kontyngentu/.

Na przestrzeni lat często zdarzały się wyjątki od tej reguły. Polska Wojskowa Jednostka Specjalna Doraźnych Sił Zbrojnych Organizacji Narodów Zjednoczonych działała przed oficjalnym wprowadzeniem terminu PKW (w późniejszym czasie podobną nazwę nosiły też inne PKW - PKW UNTAG był jednocześnie Polską Wojskową Jednostką Logistyczną, a w latach 1992-1994 PKW UNIFIL był też Polską Wojskową Jednostką Medyczną). Ponadto w latach 1995-2002 polskie kontyngenty w ramach NATO stosowały następujące nazewnictwo:

Polska Jednostka Wojskowa w /nazwa sił/ w /nazwa państwa, państw lub rejonu operacji kontyngentu/.

Miało to na celu odróżnienie ich od jednostek oenzetowskich. Po wejściu Polski w struktury Paktu Północnoatlantyckiego zaczęto odchodzić od tego schematu na rzecz ogólnego (PJW Bośnia i PJW Kosowo w 2000, PJW Odwód Strategiczny w 2002).

Typy[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze PKW Liban - POLLOG

Do początku XXI wieku PKW dzieliły się na dwa podstawowe typy:

Z wejściem Polski do NATO obok kontyngentów dużych i składających się z wielu rodzajów wojsk (PKW Irak, PKW Afganistan), często wysyłane są także grupy niewielkie i wyspecjalizowane (PKW Grecja, PKW Pakistan).

Podległość[edytuj | edytuj kod]

Kontyngenty po względem narodowym do czasu uzyskania pełnej gotowości bojowej przez Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych podlegały pod Ministerstwo Obrony Narodowej.

Natomiast pod względem operacyjnym podlegają dowództwu wyznaczonemu w postanowieniu o użyciu. Jednak w rejonie misji nie używana jest nazwa PKW, tylko jednostki tworzonej przez kontyngent, z którą ma wspólne dowództwo (np. od 1993 Polski Kontyngent Wojskowy w Syrii podlegał Kwaterze Głównej UNDOF jako POLBATT, czyli polski batalion piechoty, a od 2008 dowództwo PKW Afganistan jest także dowództwem Polskich Sił Zadaniowych).

Od rozpoczęcia przez NATO misji pokojowych istnieją też odrębne elementy kontyngentu, podporządkowane tylko narodowo (czyli podlega wyłącznie dowódcy PKW), są to:

  • Narodowy Element Wsparcia (NSE, National Support Element) - odpowiedzialny za zaopatrzenie tylko żołnierzy swojego kraju (spotykane są też nazwy Narodowy Element: Wsparcia Logistycznego, Zabezpieczenia, Zaopatrywania, Zaopatrzenia). Funkcjonuje głównie w PKW w siłach NATO i UE.
  • Narodowy Element Dowodzenia (NCE, National Command Element) - odpowiedzialny za wsparcie dowodzenia kontyngentu gdy nie tworzy on w rejonie operacji jednego zwartego komponentu. Dotychczas nie był on wystawiony przez SZ RP.
  • Narodowa Komórka Wywiadu (NIC, National Intelligence Cell) i Narodowa Komórka Kontrwywiadu (NCIC, National Counter-Intelligence Cell) - odpowiedzialne za zabezpieczenie wywiadowcze i kontrwywiadowcze kontyngentu.

Szkolenie[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania 18 bdsz do operacji w Afganistanie

Do 1979 za przygotowanie polskich jednostek do służby zagranicznej odpowiedzialna była Jednostka Wojskowa 2000 (podległa Zarządowi II SG WP). Po jej rozformowaniu odpowiedzialność za szkolenie przeszła na odpowiednie okręgi wojskowe przygotowujące daną zmianę kontyngentu. W 1989 utworzono Wojskowe Centrum Szkolenia dla potrzeb Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych (w 2002 przemianowane na Centrum Szkolenia na Potrzeby Sił Pokojowych, w 2011 połączone z Centralną Grupą Wsparcia Współpracy Cywilno-Wojskowej w Centrum Przygotowań do Misji Zagranicznych), które od 1990 przejmowało kompetencje okręgów w tej dziedzinie - ponadto w 2004 do szkolenia PKW włączył się 2 Korpus Zmechanizowany, głównie organizując ćwiczenia dla PKW Irak (Eufrat) i PKW Afganistan (Bagram).

Cykl przygotowań do misji podzielony jest na dwa okresy - szkoleniowy i organizacyjny, trwające odpowiednio 30-40 i 10-15 dni, w zależności od przydziału służbowego (w przypadku kadry kierowniczej czas szkoleń jest dłuższy). Obejmują one zapoznanie się z rejonem operacji, naukę podstaw języka i tradycji państwa mandatowego (I etap), maksymalne zgranie się pododdziałów oddziałów, ćwiczenia zachowań w sytuacjach nadzwyczajnych, typu atak przeciwnika czy procedura MEDEVAC (II etap). Zakończone są one oficjalną certyfikacją, czyli zezwoleniem na służbę na misji.

Uczestnictwo i rotacje[edytuj | edytuj kod]

Od 1998 uczestnictwo w misjach zagranicznych jest w pełni ochotnicze, w związku z czym do służby może się zgłosić każdy żołnierz, który przeszedł odpowiednie testy i zgłosił się do organu szkolącego PKW. W rejonie misji oprócz standardowego żołdu może mu także przysługiwać dodatek za działania w strefie działań wojennych (w przypadku odpowiedniego obwieszczenia ministra spraw zagranicznych) lub kwota z puli refundowanej przez organizację formującą misję.

Jednak dowództwo stara się maksymalnie obsadzić każdą zmianę jedną jednostką (przynajmniej w 50%, reszta kompletowana jest z innych garnizonów, ponadto w przypadku większych misji oddziały inżynieryjne czy logistyczne wydzielane są przez odrębne jednostki), tak, by była ona maksymalnie efektywna. Jedna zmiana trwa 6 miesięcy - w latach 90 XX w. i na początku XXI w. obowiązywał inny system: zmiana dla żołnierzy zawodowych trwała 12 miesięcy, dla żołnierzy służby zasadniczej - 6 miesięcy. Inny wobec reszty kontyngentu harmonogram rotacji obowiązuje oficerów służących w dowództwach sojuszniczych w rejonie operacji.

Lista PKW[edytuj | edytuj kod]

czcionką pogrubioną oznaczono działające kontyngenty (stan na 1 lutego 2014)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Ciechanowski: Żołnierze polscy w misjach i operacjach pokojowych poza granicami kraju w latach 1953-1989. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2009. ISBN 978-83-7611-012-7.
  • Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe w operacjach pokojowych 1990-1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010. ISBN 978-83-7611-531-3.
  • Misje pokojowe Polaków 1953-2010. SKMPONZ. [dostęp 8 września 2012].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]